Καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου στις ΗΠΑ, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ο Ντόναλντ Τραμπ εάν οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Ρεπουμπλικανοί κινδυνεύουν να χάσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Για να γίνει όμως κατανοητό τί ακριβώς διακυβεύεται, χρειάζεται πρώτα να δούμε πώς λειτουργεί το αμερικανικό πολιτικό σύστημα.
Τι ακριβώς κρίνεται στις ενδιάμεσες εκλογές
Καταρχάς, ο πρόεδρος των ΗΠΑ εκλέγεται για τετραετή θητεία. Τον Νοέμβριο του 2026 οι Αμερικανοί δεν ψηφίζουν για πρόεδρο, και ο Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.
Οι ενδιάμεσες εκλογές πραγματοποιούνται δύο χρόνια μετά τις προεδρικές, ακριβώς δηλαδή στο μέσο της θητείας του Προέδρου, και οι ψηφοφόροι αποφασίζουν για τη σύνθεση του Κογκρέσου (Βουλή και Γερουσία).
Επομένως, καθορίζουν πόσο εύκολα θα μπορεί να εφαρμόσει τη νομοθετική του ατζέντα στα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του.
Η Βουλή διαθέτει 435 έδρες και η θητεία των μελών της είναι μόλις δύο χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι στις ενδιάμεσες εκλογές τίθενται σε ψηφοφορία και οι 435 έδρες. Όποιο κόμμα εξασφαλίσει τουλάχιστον 218 έδρες αποκτά, υπό κανονικές συνθήκες πλήρους σύνθεσης, την πλειοψηφία και τον έλεγχο της Βουλής.
Η Γερουσία λειτουργεί διαφορετικά, καθώς αποτελείται από 100 γερουσιαστές, δύο από κάθε πολιτεία, με εξαετή θητεία. Δεν εκλέγονται όμως όλοι ταυτόχρονα.
Οι έδρες είναι χωρισμένες σε τρεις ομάδες, ώστε περίπου το ένα τρίτο της Γερουσίας να ανανεώνεται κάθε δύο χρόνια. Το 2026 κρίνονται 35 έδρες, οι 33 στο πλαίσιο του κανονικού εκλογικού κύκλου και δύο μέσω ειδικών εκλογών.
Έτι περεταίρω, τη σήμερον οι Ρεπουμπλικανοί (Τραμπ) ελέγχουν τον Λευκό Οίκο, τη Βουλή και τη Γερουσία. Αυτό δίνει στον Τραμπ ένα σημαντικό πολιτικό πλεονέκτημα. Για να γίνει ένας νέος ομοσπονδιακός νόμος, πρέπει κατά κανόνα να εγκριθεί τόσο από τη Βουλή όσο και από τη Γερουσία και στη συνέχεια να υπογραφεί από τον πρόεδρο.
Κι εδώ βρίσκεται και το πραγματικό διακύβευμα των midterms. Εάν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν και τα δύο σώματα, ο Τραμπ θα συνεχίσει να διαθέτει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα προώθησης της φορολογικής, δημοσιονομικής και ρυθμιστικής του πολιτικής.
Εάν όμως οι Δημοκρατικοί κερδίσουν έστω και τη Βουλή, μπορούν να μπλοκάρουν μεγάλο μέρος της νέας νομοθετικής του ατζέντας. Εάν κερδίσουν και τη Γερουσία, ο περιορισμός της πολιτικής του ισχύος γίνεται ακόμη μεγαλύτερος.
Ο Τραμπ δεν παύει σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις να είναι πρόεδρος. Εξακολουθεί να διαθέτει τις συνταγματικές και εκτελεστικές αρμοδιότητες της προεδρίας. Αυτό που αλλάζει είναι η δυνατότητά του να μετατρέπει τις πολιτικές του προτεραιότητες σε νέους νόμους.
Μπορεί ο Τραμπ να εμποδίσει τις εκλογές;
Εδώ χρειάζεται μια βασική διάκριση: άλλο η προσπάθεια διαμόρφωσης ευνοϊκότερων εκλογικών συνθηκών και άλλο η ακύρωση ή αναβολή των εκλογών.
Θεσμικά, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν διαθέτει εξουσία να αποφασίσει μόνος του ότι οι ενδιάμεσες εκλογές δεν θα πραγματοποιηθούν. Το Σύνταγμα αναθέτει στις πολιτείες την πρωταρχική ευθύνη για τον χρόνο, τον τόπο και τον τρόπο διεξαγωγής των εκλογών για Βουλή και Γερουσία, ενώ παρέχει στο Κογκρέσο τη δυνατότητα να μεταβάλλει με νόμο τους σχετικούς κανόνες.
Επομένως, ακόμη και εάν οι δημοσκοπήσεις εξελιχθούν εξαιρετικά αρνητικά για τους Ρεπουμπλικανούς, ένα σενάριο στο οποίο ο Τραμπ απλώς «αναβάλλει τις εκλογές» δεν αποτελεί νόμιμη προεδρική επιλογή.
Προσέτι, το πραγματικό πεδίο σύγκρουσης βρίσκεται αλλού: στους κανόνες με τους οποίους θα διεξαχθούν οι εκλογές.
Επί αυτού, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη επιχειρήσει να περιορίσει την επιστολική ψήφο και να ενισχύσει τους ελέγχους σχετικά με την εκλογική επιλεξιμότητα.
Ειδικότερα, εκτελεστικό διάταγμα του Μαρτίου προέβλεπε, μεταξύ άλλων, εμπλοκή της Ταχυδρομικής Υπηρεσίας και του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας στην εφαρμογή αυστηρότερων κανόνων. Ωστόσο, ομοσπονδιακά δικαστήρια έχουν μπλοκάρει βασικά τμήματα της προσπάθειας, κρίνοντας ότι η εκτελεστική εξουσία υπερβαίνει τις συνταγματικές της αρμοδιότητες.
Η σύγκρουση έχει πλέον φτάσει μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο. Στις 12 Αυγούστου η κυβέρνηση ζήτησε εκ νέου την παρέμβασή του, επιδιώκοντας να εφαρμοστούν περιορισμοί στην επιστολική ψήφο πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου.
Παράλληλα, το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει επιχειρήσει να αποκτήσει αναλυτικά στοιχεία από τους εκλογικούς καταλόγους των πολιτειών. Και εδώ όμως η κυβέρνηση έχει συναντήσει ισχυρά θεσμικά εμπόδια. Μέχρι τις αρχές Αυγούστου είχε χάσει 21 συνεχόμενες δικαστικές υποθέσεις που αφορούσαν την πρόσβαση σε πολιτειακούς εκλογικούς καταλόγους, ενώ έχει ασκήσει εφέσεις σε αρκετές από αυτές.
Αυτό σημαίνει ότι ο Τραμπ μπορεί να χρησιμοποιήσει την πολιτική επιρροή του, τη δικαστική οδό και τις εκτελεστικές αρμοδιότητες που πράγματι διαθέτει για να επιδιώξει αλλαγές στο εκλογικό πλαίσιο. Δεν μπορεί όμως νόμιμα να καθορίσει το αποτέλεσμα ούτε να παρακάμψει μονομερώς τις πολιτείες και το Κογκρέσο.
Τι σημαίνει κάθε εκλογικό αποτέλεσμα για τις αγορές
Για τις αγορές, το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών θα αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία επειδή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το αμερικανικό δημόσιο χρέος, τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα και η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων έχουν επιστρέψει στο επίκεντρο.
Πρώτον, αν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρούν Βουλή και Γερουσία, το θετικό πολιτικό σενάριο για τον Τραμπ, τότε ο Λευκός Οίκος θα διατηρήσει μεγαλύτερη δυνατότητα να εφαρμόσει την οικονομική του πολιτική, περιορίζοντας τον κίνδυνο πολιτικής παράλυσης στην Ουάσιγκτον.
Για τις μετοχές, η πρώτη αντίδραση θα μπορούσε να είναι θετική, κυρίως λόγω της συνέχειας της οικονομικής πολιτικής και της μεγαλύτερης ορατότητας γύρω από τη φορολογία και το ρυθμιστικό πλαίσιο.
Υπάρχει όμως μια σημαντική δεύτερη ανάγνωση. Μια ισχυρή ρεπουμπλικανική επικράτηση θα έδινε στον Τραμπ μεγαλύτερο περιθώριο για νέες φορολογικές ελαφρύνσεις και δημοσιονομικές παρεμβάσεις. Εάν οι αγορές θεωρήσουν ότι αυτές οι πολιτικές θα αυξήσουν περαιτέρω το έλλειμμα και το δημόσιο χρέος, μπορεί να απαιτήσουν υψηλότερη απόδοση για να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν την αμερικανική κυβέρνηση.
Αυτό σημαίνει πωλήσεις κρατικών ομολόγων, πτώση των τιμών τους και άνοδο των αποδόσεων, ιδιαίτερα στις μεγάλες διάρκειες.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση του θετικού σεναρίου: μια εκλογική νίκη που αρχικά ευνοεί τις μετοχές μπορεί στη συνέχεια να γίνει αρνητική εάν προκαλέσει νέα άνοδο των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων.
Όσο υψηλότερη είναι η απόδοση του 10ετούς και του 30ετούς, τόσο αυξάνεται το κόστος χρηματοδότησης επιχειρήσεων και νοικοκυριών και τόσο λιγότερο ελκυστικές γίνονται οι υψηλές αποτιμήσεις των μετοχών. Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι εταιρείες ανάπτυξης και τεχνολογίας, των οποίων οι αποτιμήσεις βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε κέρδη που αναμένονται στο μέλλον.
Δεύτερον, αν οι Δημοκρατικοί κερδίζουν τη Βουλή (είναι ίσως το πιθανότερο αρνητικό πολιτικό σενάριο για τον Τραμπ) τότε ο πρόεδρος παραμένει στον Λευκό Οίκο και οι Ρεπουμπλικανοί μπορεί να διατηρούν τη Γερουσία, όμως η δυνατότητα ψήφισης σημαντικών νέων νόμων περιορίζεται.
Για τις αγορές, η αρχική αντίδραση θα μπορούσε να χαρακτηρίζεται από αυξημένη μεταβλητότητα, καθώς οι επενδυτές θα πρέπει να επαναξιολογήσουν πόσο μέρος της οικονομικής ατζέντας Τραμπ μπορεί πλέον να εφαρμοστεί.
Υπάρχει όμως και μια δυνητικά θετική πλευρά: το πολιτικό αδιέξοδο μπορεί να λειτουργήσει ως δημοσιονομικό φρένο, διότι εάν μια Δημοκρατική Βουλή δυσκολέψει την έγκριση νέων μεγάλων φορολογικών μειώσεων ή δαπανών, η αγορά ομολόγων μπορεί να θεωρήσει ότι μειώνεται ο κίνδυνος περαιτέρω επιδείνωσης των ελλειμμάτων. Σε αυτή την περίπτωση οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις θα μπορούσαν να αποκλιμακωθούν, κάτι που θα λειτουργούσε υποστηρικτικά για τις μετοχές. Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο: μια πολιτική ήττα για τον Τραμπ δεν είναι αναγκαστικά και ήττα για τη Wall Street.
Τέλος, εάν οι Δημοκρατικοί κερδίζουν Βουλή και Γερουσία (το δυσμενέστερο πολιτικό αποτέλεσμα για τον Λευκό Οίκο), τότε ο Τραμπ θα εξακολουθεί να είναι πρόεδρος, όμως θα αντιμετωπίζει ένα Κογκρέσο ελεγχόμενο από την αντιπολίτευση.
Βραχυπρόθεσμα, ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα μπορούσε να αυξήσει την πολιτική αβεβαιότητα και τη μεταβλητότητα στις αγορές. Οι επενδυτές θα άρχιζαν να τιμολογούν δύο χρόνια έντονων συγκρούσεων μεταξύ Λευκού Οίκου και Κογκρέσου, δυσκολότερες δημοσιονομικές διαπραγματεύσεις και μεγαλύτερο κίνδυνο αντιπαράθεσης γύρω από τον προϋπολογισμό και τη χρηματοδότηση της κυβέρνησης. Ωστόσο, ούτε αυτό το αποτέλεσμα είναι αυτομάτως μακροπρόθεσμα αρνητικό για τις μετοχές. Εάν ένα Δημοκρατικό Κογκρέσο περιορίσει τη δυνατότητα νέας δημοσιονομικής επέκτασης, μπορεί τελικά να καθησυχάσει την αγορά κρατικού χρέους και να συγκρατήσει τις μακροπρόθεσμες αποδόσεις.
Εν κατακλείδι, αξίζει να σημειωθεί ότι ιστορικά τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών δεν επηρέασαν την τελική κατεύθυνση της Wall Street. Και παραμένει το θεμελιώδες σκέλος των εισηγμένων, η γενικότερη κατάσταση της οικονομίας και οι προσδοκίες να κρίνουν τις αποδόσεις των μετοχών. Κι εκεί, τα πράγματα μεταφράζονται ξεκάθαρα θετικά.
