Η πρόσφατη υπερψήφιση από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης της συμφωνίας με την Κοινή Αγορά της Νότιας Αμερικής (Mercosur), για την δημιουργία μίας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών, αποτελεί μία στρατηγική κίνηση ιδιαίτερης σημασίας για την ευρωπαϊκή εμπορική πολιτική, σε μία κρίσιμη χρονική περίοδο για το παγκόσμιο εμπόριο.
Πρόκειται για μία προτιμησιακή εμπορική συμφωνία, όπου τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν να καταργήσουν σταδιακά σειρά, δασμολογικών και μη περιορισμών, διατηρώντας όμως τα επιμέρους καθεστώτα τους ως προς τρίτες χώρες, από την οποία αναμένεται να ωφεληθούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ανάμεσα τους και οι ελληνικές, όπως βέβαια και οι καταναλωτές.
Στο σημερινό διαρκώς μεταβαλλόμενο οικονομικό περιβάλλον οι παγκόσμιες αλυσίδες αξίας διαταράσσονται, το διεθνές εμπόριο κατακερματίζεται και τα ζητήματα οικονομικής ασφάλειας αποκτούν αυξημένη σημασία. Ωστόσο, η αυξημένη αβεβαιότητα και η αποδιάρθρωση του διεθνούς οικονομικού συστήματος δεν οδηγούν στην ανάσχεση της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης, όπως τις προηγούμενες δεκαετίες. Αντίθετα, το διεθνές εμπόριο, παρά την αναστάτωση λόγω των δασμολογικών ανταγωνισμών και των γεωπολιτικών εντάσεων, παρουσιάζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα.
Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη το 2025 καταγράφηκε αύξηση του διεθνούς εμπορίου κατά 3,8% φτάνοντας το ιστορικό υψηλό επίπεδο των 35 τρισ. δολαρίων (World Economic Situation and Prospects 2026). Και βέβαια η εμβάθυνση της οικονομικής συνεργασίας παραμένει ο πλέον αποδοτικός τρόπος οργάνωσης της παγκόσμιας εμπορικής δραστηριότητας, καθώς το 72% των παγκόσμιων εμπορικών συναλλαγών καλύπτονται από τη ρήτρα του «μάλλον ευνοούμενου κράτους» του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Στην πραγματικότητα λοιπόν βρισκόμαστε μπροστά σε μία νέα φάση αναδιοργάνωσης της παγκοσμιοποίησης (reglobalization), κατά την οποία επαναχαρράσονται οι εμπορικές διαδρομές, και οι εμπορικοί εταίροι επαναδιαπραγματεύονται τη θέση τους διαμορφώνοντας μία νέα οικονομική γεωγραφία.
Σε αυτό το πλαίσιο η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να δώσει νέα δυναμική σε μία σειρά περιφερειακών οικονομικών συμφωνιών που ενισχύουν τη βαλλόμενη από πολλές πλευρές πολυμέρεια του διεθνούς οικονομικού συστήματος. Η πρόσφατη επίτευξη συμφωνίας με την Ινδονησία είναι ενδεικτική αυτής της στρατηγικής πολιτικής, ενώ κινητικότητα καταγράφεται σε αντίστοιχες συμφωνίες με το Μεξικό, τις Φιλιππίνες, τις χώρες του Κόλπου, την Αυστραλία, την Ινδία, τη Μαλαισία και την Ταϊλάνδη. Ανάλογες συμφωνίες είχαν ήδη επιτευχθεί στο πρόσφατο παρελθόν με χώρες της περιοχής, όπως το Βιετνάμ και η Σιγκαπούρη. Με τη συμφωνία της Mercosur δημιουργείται η μεγαλύτερη ελεύθερη εμπορική ζώνη, καθώς η Mercosur αποτελεί την πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία με μία αγορά 295 εκατομμυρίων καταναλωτών.
Σε κάθε περίπτωση βέβαια, οι κυβερνήσεις των εθνικών κρατών οφείλουν να σταθμίσουν κατά προτεραιότητα τις επιπτώσεις στην οικονομία τους. Ειδικότερα λοιπόν σε ότι αφορά στη χώρα μας, αξίζει να επισημάνουμε τα παρακάτω:
Πρώτον, η εγκριθείσα συμφωνία αναμένεται να διευκολύνει την πρόσβαση των ελληνικών προϊόντων σε μία, εν πολλοίς, κλειστή αγορά για αυτά, καθώς σήμερα επιβαρύνονται με δασμούς της τάξης του 14%-20% (27%-55% για τα αγροτικά προϊόντα), αλλά και πλήθος άλλων περιοριστικών ρυθμίσεων. Σημειώνεται ότι η εμπορική μας παρουσία στις χώρες της Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη, Παραγουάη) είναι πρακτικά ασήμαντη με τις εξαγωγές μας να αντιστοιχούν μόλις στο 0,22% των συνολικών εξαγωγών. Ειδικά για τα γεωργικά προϊόντα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι διασφαλίζεται η προστασία είκοσι ελληνικών προϊόντων Γεωγραφικών Ενδείξεων, σε μία μάλιστα περίοδο που αυτά δεν αναγνωρίζονται από όλους τους εμπορικούς εταίρους. Και βέβαια στη συμφωνία δεν περιλαμβάνεται μόνο ο γεωργικός τομέας αλλά, και πολλοί άλλοι (προϊόντα και υπηρεσίες) στους οποίους αναμένεται αύξηση των εμπορικών συναλλαγών και ενίσχυση των εξαγωγών μας (όπως πχ. οι ναυτιλιακές υπηρεσίες).
Δεύτερον, είναι γεγονός πως τα ζητήματα αγροτικής πολιτικής πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυξημένη προσοχή, καθώς τα αγροτικά προϊόντα παρουσιάζουν υψηλή ευαισθησία τιμών (λόγω καιρικών συνθηκών, κ.ά.). Στην προκειμένη περίπτωση προβλέπεται η εφαρμογή μέτρων διασφάλισης, με την αναστολή του μειωμένου δασμού στις περιπτώσεις που παρατηρηθεί αύξηση των εισαγωγών κατά 5% σε σχέση με την τελευταία τριετία ή μείωση των τιμών των, εισαγόμενων προϊόντων κατά 5% για μία σειρά «ευαίσθητων προϊόντων». Σε ό,τι μας αφορά και έπειτα από αίτημα της χώρας μας, τα εσπεριδοειδή προστέθηκαν στη λίστα με τα ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα. Ακόμη προβλέπεται η δημιουργία ενός Ενιαίου Διχτυού Ασφαλείας, δηλαδή ενός ειδικού Ταμείου για την περίοδο 2028-2034 που θα ενεργοποιείται σε περίπτωση εξωγενών κρίσεων. Τέλος, σημαντική πρόνοια της συμφωνίας αποτελεί επίσης η πρόβλεψη διενέργειας αυξημένων φυτοϋγειονομικών ελέγχων, καθώς και απαγόρευσης εισαγωγής προϊόντων που περιέχουν ουσίες που απαγορεύονται στην ΕΕ.
Συνοψίζοντας τα παραπάνω θα λέγαμε ότι η συμφωνία ΕΕ-Mercosur αποτελεί μία καλοδεχούμενη εξέλιξη που ισχυροποιεί σημαντικά την παρουσία της Ενωμένης Ευρώπης στο διεθνές εμπορικό σύστημα. Για την Ελλάδα η συμφωνία της Mercosur ενισχύει την εξωστρέφεια και την ανθεκτικότητα της οικονομίας μας, πολλαπλασιάζοντας ταυτόχρονα τα οφέλη για τους Έλληνες καταναλωτές.
Σημ: Η συμφωνία Mercosur έχει παραπεμφθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ωστόσο ζήτησε από την Κομισιόν να προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή της η οποία αναμένεται να τεθεί σε ισχύ όταν μία από τις χώρες της Mercosur την ενεργοποιήσει.
