Η Ελλάδα συντάσσεται με τους Nότιους της ΕΕ ή τους φίλους της Συνοχής, όπως αυτοαποκαλούνται τα κράτη που λόγω χαμηλού ΑΕΠ λαμβάνουν τη μερίδα του λέοντος από τα κονδύλια των πολιτικών συνοχής της ΕΕ (είναι τα κονδύλια τα οποία τροφοδοτούν μεταξύ άλλων το ΕΣΠΑ). Ζητούν πιο πολλές επιδοτήσεις και καλύτερους όρους διάθεσης των εν λόγω πόρων στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ (MFF) 2028-2034, για τον οποίο η μάχη μπαίνει τώρα στη τελική ευθεία.
Ο ορίζοντας λήψης αποφάσεων, στο πιο πιθανό σενάριο, είναι το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Όταν δηλαδή η Ελληνική κυβέρνηση που θα προκύψει από την κάλπη θα έχει την Προεδρία της ΕΕ.
Η αλήθεια είναι πως ακόμα και στο πιο καλό σενάριο νίκης των φίλων της Συνοχής έναντι των κρατών του Βορρά (που θέλουν πιο σφικτό προϋπολογισμό) όλα αλλάζουν στα κοινοτικά κονδύλια. Τίποτα δεν θα είναι το ίδιο με τώρα.
Η πρώτη αλλαγή φαίνεται ήδη με το τέλος του ΤΑΑ στις 31 Αυγούστου. Βεβαίως αυτήν την περίοδο εκατοντάδες έργα ολοκληρώνονται μαζικά και αυτό τροφοδοτεί την αγορά και το ΑΕΠ. Αλλά δεν προκηρύσσονται πια νέα έργα, δεν γίνονται εντάξεις. Απλά είναι στη τελική ευθεία ο Μαραθώνιος για να μην χαθούν επιδοτήσεις, με πολλές αλλαγές στο παρά πέντε που περιορίζουν το αντικείμενο σε δράσεις που δεν τρέχουν και τροφοδοτούν το περίσσευμα κονδυλίων σε πεδία στα οποία υπάρχει δυνατότητα δαπανών. Τα λεφτά θα πάνε πλέον όχι απαραίτητα στην πιο καλή επιλογή σε όρους οικονομικής αποδοτικότητας, αλλά εκεί που είναι εφικτό….
Κατά συνέπεια, το τέλος του ΤΑΑ σημαίνει για την Ελλάδα μία απότομη προσγείωση στην αξία των επιδοτήσεων που θα διαχέονται στην ελληνική οικονομία. Θα επανέλθουν στα επίπεδα που ήταν πριν από αυτό το εργαλείο, το οποίο δημιουργήθηκε για να ανατάξει την Ευρώπη από την υγειονομική κρίση του 2021 και μετά προσαρμόστηκε ενσωματώνοντας και την ενεργειακή κρίση του 2022 -2023. Όσον αφορά στην παρούσα κρίση, προς το παρόν δεν υπάρχει καμία πρόθεση από πλευράς ΕΕ για νέα χρηματοδότηση ή έστω για δημοσιονομική ευελιξία που θα βοηθήσει στη τόνωση των δαπανών, είτε για μέτρα στήριξης, είτε για επενδύσεις.
Αντιθέτως, οι οποίες ουρές ή ανικανοποίητες ανάγκες συνδεδεμένες με έργα του ΤΑΑ θα πρέπει να καλυφθούν από εθνικούς πόρους. Και έχουμε επίσης το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ για το οποίο δεν έχουμε εικόνα πως θα καταλήξει, όχι μόνο σε δικαστικό αλλά και σε δημοσιονομικό επίπεδο.
Υπό τα παραπάνω δεδομένα, ακολουθεί λοιπόν μετά το 2027 μια ακόμη προσγείωση σε όρους διαθεσιμότητας κονδυλίων της ΕΕ. Τελειώνει το ΕΣΠΑ και η ΚΑΠ όπως τα ξέρουμε ως ταμεία: λιγότερα κονδύλια, συνδεδεμένα με μεταρρυθμίσεις στο πρότυπο του ΤΑΑ και μέσω Ενιαίου εθνικού και Περιφερειακών Σχεδίων. Οι αλλαγές που προτείνονται από την Κομισιόν είναι πολλές. Και ο Βορράς πιέζει για πιο σφικτές επιλογές.
Ακόμα λοιπόν και αν περάσουν όλες οι απαιτήσεις για βελτιώσεις που ζητούν οι φίλοι της Συνοχής, το πιο πιθανό σενάριο είναι να πρέπει να καλυφθεί με λιγότερα κονδύλια όλος ο αναπτυξιακός σχεδιασμός: από τις επιδοτήσεις σε ΜΜΕ, σε υποδομές και στον αγροτικό τομέα, έως τους πόρους που πρέπει να καλύψουν κοινωνικές, κλιματικές, ενεργειακές, αμυντικές, στεγαστικές και πολλές άλλες ανάγκες.
Αν προσθέσουμε στο «λογαριασμό» τις πιθανές αναταράξεις από το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά και τα κομμάτια των έργων του ΤΑΑ τα οποία θα πρέπει να γίνουν από εθνικούς πόρους (γιατί δεν φτάνει ο χρόνος ή τα κονδύλια), τότε ο βαθμός δυσκολίας των επόμενων μηνών και ετών μεγαλώνει.
Η διαπραγμάτευση λοιπόν που βρίσκεται σε εξέλιξη αφορά σε πολύ μεγάλο μέρος της επιχειρηματικότητας, του αγροτικού τομέα αλλά και τον πολιτών. Οπότε ας δούμε τι είχε προτείνει πέρυσι τον Ιούνιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και τι ζητούν τα κράτη της Συνοχής. Για να ξέρουμε τι αλλάζει.
Τι ζητά ο Νότος
Τι λένε λοιπόν οι φίλοι της Συνοχής για το Πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (2028-2034). Δηλαδή η Ελλάδα αλλά και η Βουλγαρία, η Εσθονία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Κροατία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Μάλτα, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Σλοβενία και η Τσεχία. Τα βασικά σημεία της κοινής θέσης τους είναι τα εξής:
- Ζητούν επαρκείς πόρους για πολιτικές που απορρέουν από τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στη Συνθήκη, όπως η πολιτική συνοχής, η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) και η κοινή αλιευτική πολιτική (ΚΑΠ).
- Στην πρόταση της Επιτροπής, η πολιτική συνοχής, η ΚΓΠ και η ΚΑΠ είναι οι μόνες πολιτικές που αντιμετωπίζουν μειώσεις σε πραγματικούς όρους, παρά τη συνολική αύξηση του μεγέθους του νέου ΠΔΠ, αναφέρουν. Ζητούν αύξηση των κονδυλίων των κρατών μελών στο πλαίσιο του τομέα 1 που χρηματοδοτεί τις εν λόγω πολιτικές.
- Ζητούν επίσης ο προγραμματισμός των εν λόγω κονδυλίων, ιδίως στην αρχή της περιόδου προγραμματισμού και στην ενδιάμεση επανεξέταση, να παραμείνει εξ ολοκλήρου στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.
- Ζητείται επίσης η διατήρηση του κανόνα N + 3 για τις αποδεσμεύσεις (απώλεια κονδυλίων αν καθυστερήσει ένα έργο με 3 χρόνια επιπλέον περιθώριο, κάτι που σήμερα ισχύει στο ΕΣΠΑ).
- Επαρκή ποσοστά προχρηματοδότησης και συγχρηματοδότησης της ΕΕ.
- Να μην μετατραπεί η πολιτική συνοχής σε συστηματικό εργαλείο αντιμετώπισης κρίσεων. Ο αναπρογραμματισμός των εν εξελίξει μέτρων θα πρέπει να παραμείνει προαιρετική επιλογή για το κράτος μέλος, ζητούν.
- Στον τομέα 2 (για την ανταγωνιστικότητα και τους μικρομεσαίους) ζητείται να θεσπιστούν ειδικά μέτρα για τη βελτίωση της πρόσβασης λιγότερο έμπειρων οντοτήτων σε ανταγωνιστικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ. Επιπλέον ζητείται ποσοστό συγχρηματοδότησης της ΕΕ στο 85% για τα κράτη μέλη με κατά κεφαλήν ΑΕΕ κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
- Όλοι οι νέοι ίδιοι πόροι πρέπει να είναι γνήσιοι, δίκαιοι, απλοί και όχι αντιστρόφως προοδευτικοί.
- Ένα πιο σταδιακό σύστημα αποπληρωμής του Next Generation EU (τα δάνεια θα πρέπει να αρχίσουν να αποπληρώνονται και η Ελλάδα έχει ζητήσει 18 δις ευρώ περίπου) και
- Έναν νέο κοινό δανεισμό για δανειακή στήριξη (όπως το πρόγραμμα Catalyst Europe) για τη χρηματοδότηση επενδύσεων και ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών που είναι απαραίτητα για τη μακροπρόθεσμη στρατηγική αυτονομία.
Τι προβλέπει το σχέδιο της Κομισιόν
Τα δεκάδες νομικά κείμενα και διευκρινιστικά έντυπα, χιλιάδων σελίδων της πρότασης της Κομισιόν για τον νέο κοινοτικό προϋπολογισμό κοινοποιήθηκαν σχεδόν έναν χρόνο πριν. Στην Ελλάδα με βάση την τότε πρόταση θα αναλογούσαν 49,2 δισ. ευρώ εκ των οποίων 42,9 δισ. ευρώ για τις πολιτικές τύπου ΕΣΠΑ και ΚΑΠ (ποσά σε τρέχουσες τιμές).
Στο επόμενο πακέτο, ίσως το πιο μεγάλο «κλειδί» είναι το πώς θα πάρουν τα κράτη τα λεφτά. Η πρόταση είναι, προκειμένου να λάβουν χρηματοδότηση, να υποβάλουν τα Εθνικά Περιφερειακά Σχέδια και Σχέδια Εταιρικής Σχέσης τους, ώστε να καθορίσουν τις μεταρρυθμίσεις, τις επενδύσεις και άλλες παρεμβάσεις που θα χρηματοδοτηθούν.
Η εκταμίευση προτείνεται να συνδεθεί με την ολοκλήρωση προκαθορισμένων στόχων που θα έχουν συμφωνηθεί. Δηλαδή σύνδεση με μεταρρυθμίσεις στο πρότυπο του ΤΑΑ. Στα «καλά» υπάρχει για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες πρόθεση για μόνο 15% εθνική συνεισφορά, ενώ υπάρχει ειδικό άρθρο για την υποστήριξη των μικρότερων νησιών του Αιγαίου.
