Οι κανόνες πάνω στους οποίους στηρίχθηκε επί δεκαετίες η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκονται υπό ισχυρή πίεση, καθώς οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι απειλές στις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς και η γιγάντωση του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» αλλάζουν τις συνθήκες του διεθνούς εμπορίου.
Την προειδοποίηση απευθύνει η Consultative Shipping Group (CSG), στην οποία συμμετέχουν 18 σημαντικές ναυτιλιακές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Σιγκαπούρη, η Δανία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς και η Βρετανία. Τα μέλη της αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου σε όρους χωρητικότητας.
Σύμφωνα με τους FT, πρόκειται για την πρώτη δημόσια παρέμβαση της CSG από τη δημιουργία της πριν από περισσότερα από 60 χρόνια, με την ομάδα να προειδοποιεί ότι όσα συμβαίνουν πλέον δεν αποτελούν μεμονωμένες κρίσεις, αλλά ενδείξεις μιας «δομικής μετατόπισης» στο παγκόσμιο εμπόριο.
Η πανδημία, οι πολεμικές συγκρούσεις, η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και η ανάπτυξη του shadow fleet έχουν αρχίσει να κλονίζουν μια βασική αρχή πάνω στην οποία οικοδομήθηκε το διεθνές εμπόριο: ότι τα εμπορικά πλοία μπορούν να κινούνται ελεύθερα και με ασφάλεια μεταξύ των χωρών.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται διά θαλάσσης.
Ορμούζ και shadow fleet
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, όπου οι προσπάθειες του Ιράν να διαμορφώσει ένα καθεστώς χρέωσης για τη διέλευση των πλοίων προκαλούν φόβους για τη δημιουργία ενός επικίνδυνου προηγούμενου και για άλλα κρίσιμα θαλάσσια περάσματα.
Την ίδια στιγμή, οι κυρώσεις ΗΠΑ, ΕΕ και Βρετανίας σε βάρος της Ρωσίας και του Ιράν έχουν συμβάλει στην ταχεία ανάπτυξη του «σκιώδους στόλου» (σσ. πλοία, κυρίως πετρελαιοφόρα που παρακάμπτουν ή περιορίζουν την έκθεσή τους στις δυτικές κυρώσεις, κυρίως σε βάρος της Ρωσίας και του Ιράν). Σύμφωνα με την TankerTrackers.com, αριθμεί πλέον περισσότερα από 1.500 πετρελαιοφόρα, σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων.
Σχεδόν όλα αυτά τα πλοία δεν διαθέτουν τις παραδοσιακές ασφαλιστικές καλύψεις, αυξάνοντας σημαντικά τους κινδύνους σε περίπτωση ατυχήματος ή περιβαλλοντικής καταστροφής.
Για τις μεγάλες ναυτιλιακές χώρες, επομένως, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις επιμέρους γεωπολιτικές κρίσεις. Αυτό που τίθεται πλέον υπό πίεση είναι το ίδιο το διεθνές πλαίσιο κανόνων που επέτρεψε στη ναυτιλία να αποτελέσει επί δεκαετίες τη βασική αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου.
