Στο «τραπέζι» φαίνεται να «μπαίνει» ο γενικότερος στρατηγικός σχεδιασμός για την διαχείριση της ευρύτερης περιοχής του Ελαιώνα, παράλληλα με έργα που είναι σε εξέλιξη ή σχεδιασμό (π.χ. στο πλαίσιο της Διπλής Ανάπλασης). Προς την κατεύθυνση αυτή, γίνεται ένα «πρώτο βήμα» μέσω του φορέα «Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Ανώνυμη Εταιρεία». Ο οποίος, προκήρυξη ήδη τον «ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ», που θα διεξαχθεί σε ένα στάδιο, περιλαμβάνοντας πολεοδομική και αρχιτεκτονική μελέτη, καθώς και κυκλοφοριακή μελέτη.
Ζητούμενο είναι η ανάπτυξη ολοκληρωμένων προτάσεων που αντιμετωπίζουν τον Ελαιώνα όχι μόνο ως περιοχή ανάπλασης, αλλά ως πεδίο παραγωγής νέων μορφών μητροπολιτικής ζωής. Ο σχεδιασμός της ενιαίας αυτής αντιμετώπισης θα πρέπει να στηριχθεί σε βασικές θεματικές κατηγορίες, οι οποίες θα αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους και θα τα τροφοδοτεί η μία την άλλη.
Πιο συγκεκριμένα οι βασικές αρχές θα είναι πέντε: 1. Πράσινος πόλος και κλιματική ανθεκτικότητα, 2. Αθλητισμός και κοινωνία, 3. Καινοτόμες περιοχές κατοίκησης, 4. Πολιτισμός και ιστορική ταυτότητα, 5. Ρυθμιστικό και κανονιστικό πλαίσιο.
Ειδικότερα, όπως αναφέρεται στη της προκήρυξης, σκοπός και αντικείμενου του διαγωνισμού είναι η διαμόρφωση της Βασικής Ιδέας για τον Στρατηγικό Σχεδιασμό του Ελαιώνα απαιτεί τη μετάβαση από τη λογική των «απομονωμένων έργων» σε ένα μοντέλο Αστικού Μεταβολισμού.
Η στρατηγική για ολοκληρωμένη πρόταση αναγέννησης
Αντικείμενο του διαγωνισμού αποτελεί η αναζήτηση ιδεών στρατηγικής αναφοράς που θα αναπτύξουν μια ολοκληρωμένη πρόταση αστικής αναγέννησης της ευρύτερης περιοχής του Ελαιώνα. Η συγκεκριμένη περιοχή επιλέχθηκε διότι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αδόμητα μεταβατικά αποθέματα τόσο κτηριακά όσο και χωρικά του μητροπολιτικού κέντρου της Αθήνας. Ο διαγωνισμός καλεί τους μελετητές να διατυπώσουν ένα συνολικό όραμα χωρικού μετασχηματισμού, που θα διαχειριστεί την ταυτότητα της περιοχής βάσει υπαρχόντων τοπόσημων, τοπικών και υπερτοπικών αξιών, χρήσεων γης που θα συνθέσουν την βασική ιδέα masterplan, το οποίο με τη σειρά του θα οδηγήσει σε επαναπροσδιορισμό του ρυθμιστικού και νομοθετικού πλαισίου.
Η πρόταση θα πρέπει να περιλαμβάνει χωρική οργάνωση και masterplan, δημόσιους χώρους και δίκτυα πρασίνου, αρχιτεκτονική ανάπτυξη, συνδυασμούς κοινωνικής κατοικίας, εργασίας και υπηρεσιών, στρατηγικές κινητικότητας, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς δείκτες καθώς και στρατηγικές αστικής ανθεκτικότητας. Ο διαγωνισμός λαμβάνει υπόψη του τα έργα της Διπλής Ανάπλασης (νέο γήπεδο και αθλητικός/πράσινος πόλος Βοτανικού), τα οποία δεν αποτελούν προβληματισμό αλλά και ευκαιρία για πλάνο ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδιασμού. Για τον διαγωνισμό αποτελεί δεδομένο υφιστάμενης κατάστασης, όπου ο στρατηγικός σχεδιασμός οφείλει να σεβαστεί και να εντάξει στον ευρύτερο ιστό.
Αντίστοιχα και το Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών στην Ακαδημία Πλάτωνος το οποίο αποτελεί αντικείμενο αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ιδεών. Θα πρέπει να τηρηθούν ως ελάχιστα τα ποσοστά πρασίνου και κοινοχρήστων χώρων στο σύνολο της περιοχής του Ελαιώνα, σύμφωνα με το ΠΔ του Ελαιώνα.
Η στόχευση
Ο διαγωνισμός επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει τον Ελαιώνα ως ένα νέο μητροπολιτικό τοπίο ανθεκτικότητας, δημόσιου χώρου, παραγωγής και κατοίκησης, διερευνώντας τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών προτύπων που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις. Ο Ελαιώνας θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένας ζωντανός οργανισμός με βαθιά στρωματογραφία, που δεν στοχεύει στην αποξένωση με το παρελθόν (βιοτεχνία-ιστορία) αλλά το χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη για επανασχεδιάσει την κλιματική και κοινωνική ανθεκτικότητα του μέλλοντος, παρέχοντας ένα οικοσύστημα αστικής συμβίωσης.
Ο στρατηγικός χαρακτήρας του αντικειμένου μελέτης εδράζεται στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας που χαρακτηρίζει τον Ελαιώνα πόλο ανάπτυξης διεθνούς και εθνικής εμβέλειας, «ενδιάμεση ζώνη» στρατηγικής σημασίας και περιοχή διασύνδεσης των κέντρων Αθήνας και Πειραιά, επί του αναπτυξιακού άξονα Βορρά–Νότου (Ελευσίνα/Πειραιάς → Λ. Αθηνών, Π. Ράλλη, Θηβών, Ελαιώνας, Κηφισού). Το ΡΣΑ τον εντάσσει επίσης στις Μητροπολιτικές Παρεμβάσεις, μαζί με την Ακαδημία Πλάτωνος, τον εκσυγχρονισμό του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και τη «διπλή ανάπλαση».
Ο διαγωνισμός θα αναπτυχθεί σε δύο κλίμακες σχεδιασμού:
1. Στρατηγική / πολεοδομική κλίμακα (Masterplan): Θα καθοριστούν οι βασικοί άξονες στρατηγικής διαχείρισης, οι συνδέσεις με τους δημόσιους χώρους, τους κόμβους μετακίνησης και τα δίκτυα πρασίνου. Θα αναδειχθούν οι ενότητες/τομείς της περιοχής, οι σχέσεις τους με τον αστικό ιστό και οι στρατηγικές παρεμβάσεις.
2. Κλίμακα αστικού σχεδιασμού – αρχιτεκτονικής: Θα εξειδικευθούν ενδεικτικά οι επεμβάσεις σε επιλεγμένες χαρακτηριστικές ενότητες (π.χ. μέτωπο Κηφισού, άξονας Ιεράς Οδού, περιβάλλον σταθμού Μετρό «Ελαιώνας», ζώνη Διπλής Ανάπλασης), με παρεμβάσεις που βελτιώνουν την προσβασιμότητα, τον δημόσιο χώρο και το μικροκλίμα. Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις οφείλουν να εναρμονίζονται με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, να ενισχύουν την ταυτότητα της περιοχής και να συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός ελκυστικού και συνεκτικού δημόσιου χώρου καθώς και στην εφαρμογή καινοτόμων μορφών κατοίκησης.
Ειδικότερα, ο σχεδιασμός αποσκοπεί:
• Στη διαμόρφωση ενός μητροπολιτικού δικτύου πρασίνου και δημόσιου χώρου, με αφετηρία τον πράσινο πόλο του Βοτανικού, το ρέμα Προφήτη Δανιήλ και τη σύνδεση με την Ακαδημία Πλάτωνος, την Ιερά Οδό και το ιστορικό κέντρο.
• Στη διάχυση του αθλητικού πόλου της Διπλής Ανάπλασης στην καθημερινή ζωή και στις γειτονιές, ως εργαλείο κοινωνικής συνοχής.
• Διαμόρφωση κοινωνικών κατοικιών μικτών χρήσεων (κατοικίας, εργασίας και υπηρεσιών, σε ευέλικτα και εξελίξιμα κτιριακά συστήματα, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα του εσωτερικού και ενδιάμεσου χώρου, στη δυνατότητα προσαρμογής σε διαφορετικά κοινωνικά προφίλ, στη δημιουργία ζωντανών, πολυλειτουργικών αστικών περιβαλλόντων.
• Στην ανάδειξη της ιστορικής στρωματογραφίας μέσα από πολιτιστικές και αρχαιολογικές διαδρομές και την επανάχρηση της βιομηχανικής κληρονομιάς.
• Στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας και προσβασιμότητας, με έμφαση στη βιώσιμη αστική κινητικότητα, την εξυπηρέτηση ΑμεΑ και τη διασύνδεση των κόμβων ΜΜΜ με τους δημόσιους χώρους.
• Στην τροφοδότηση του εκσυγχρονισμού του ρυθμιστικού/κανονιστικού πλαισίου της περιοχής, ώστε το master plan να υποστηρίξει την επικαιροποίηση του σχεδιασμού.
Οι βασικές αρχές θα πρέπει να διερευνήσουν:
➢ Πώς η αύξηση της πυκνότητας μεταφράζεται σε χωρική οργάνωση, ποια μορφολογικά μοντέλα μπορούν να υποστηρίξουν υψηλότερες εντάσεις χρήσης, πώς διαμορφώνονται οι σχέσεις όγκου - κενού, ύψους - κλίμακας και συνέχειας - ασυνέχειας.
➢ Τη διαμόρφωση ανοιχτών και ημι-δημόσιων χώρων, τη συνέχεια των δικτύων πεζής κίνησης, τη σχέση ιδιωτικού και συλλογικού χώρου, την ένταξη πράσινου και στοιχείων μικροκλίματος, γραμμικά πάρκα, πράσινες διαδρομές, ιστορική ταυτότητα και ανάδειξη της.
➢ Τα εργαλεία ενεργοποίησης υποβαθμισμένων ή ανενεργών περιοχών, συνδυασμούς κατοικίας, εργασίας και υπηρεσιών, τη σχέση τους με υφιστάμενα δίκτυα και αστικά κέντρα, τη δυνατότητα δημιουργίας νέων πόλων ανάπτυξης.
➢ Τη σχέση με τα δίκτυα μεταφορών και κινητικότητας, τη φέρουσα ικανότητα των τεχνικών και κοινωνικών υποδομών, την ενσωμάτωση βιώσιμων μορφών μετακίνησης, τη σύνδεση του Ελαιώνα με τη μητροπολιτική Αθήνα.
➢ Την επανάχρηση υφιστάμενων κελυφών, τη μετατροπή βιομηχανικών υποδομών, και τη σχέση μνήμης και σύγχρονου σχεδιασμού.
➢ Στρατηγικές αντιμετώπισης θερμικών νησίδων, διαχείριση πλημμυρικού κινδύνου, ενεργειακή μετάβαση κυκλική οικονομία.
Τα βραβεία
Κατά τη διαδικασία του Διαγωνισμού Μελετών (Διαγωνισμός ιδεών) η Κριτική Επιτροπή θα επιλέξει τρεις (3) προτάσεις προς βράβευση, τηρουμένων των προϋποθέσεων της παρούσας προκήρυξης. Επίσης θα υπάρχει η δυνατότητα για εξαγορά τριών (3) αξιόλογων προτάσεων, επιπλέον των βραβεύσεων. Το συνολικό ποσό των 3 βραβείων που προβλέπονται ανέρχεται σε 150 χιλ. ευρώ (67,5 χιλ., 49,5 χιλ. και 33 χιλ. ευρώ αντίστοιχα για πρώτο, δεύτερο και τρίτο βραβείο). Η προθεσμία για το δικαίωμα συμμετοχής λήγει στις 26 Αυγούστου.
