Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα φάση αστάθειας, όπου η γεωπολιτική σύγκρουση μεταφέρεται από τα πεδία των μαχών στις θαλάσσιες αρτηρίες που τροφοδοτούν την παγκόσμια οικονομία. Η απειλή των ανταρτών Χούθι να αποκλείσουν τη Σαουδική Αραβία μέσω της Ερυθράς Θάλασσας δημιουργεί νέο σημείο πίεσης στον ήδη εύθραυστο ενεργειακό χάρτη, την ώρα που ο πόλεμος μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έχει περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Η επίθεση των υποστηριζόμενων από το Ιράν, Χούθι, εναντίον δύο σαουδαραβικών πετρελαιοφόρων στην Ερυθρά Θάλασσα σηματοδοτεί την επιστροφή μιας απειλής που είχε υποχωρήσει τους προηγούμενους μήνες, αλλά ποτέ δεν είχε εξαφανιστεί. Η οργάνωση ανακοίνωσε ότι χρησιμοποίησε πυραύλους και drones εναντίον των πλοίων, ενώ η Σαουδική Αραβία και οι βρετανικές ναυτικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι σημειώθηκε επίθεση σε δεξαμενόπλοιο στην περιοχή.
Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο τη Σαουδική Αραβία. Αγγίζει τον πυρήνα του παγκόσμιου εμπορίου, καθώς τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ που συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο.
Το νέο μέτωπο του πολέμου περνά από τη θάλασσα
Η στρατηγική σημασία της Ερυθράς Θάλασσας έχει αυξηθεί κατακόρυφα μετά τη διαταραχή των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράν, μέσω των ενεργειών του στον Περσικό Κόλπο, έχει καταστήσει τη βασική έξοδο πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή μια ολοένα πιο επικίνδυνη διαδρομή. Η Σαουδική Αραβία αναγκάστηκε να ενεργοποιήσει εναλλακτικές οδούς, μεταφέροντας μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου προς τα δυτικά παράλια της χώρας και το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.
Αυτή η εναλλακτική στρατηγική επέτρεψε στο Ριάντ να περιορίσει τις επιπτώσεις από τους περιορισμούς στον Περσικό Κόλπο. Ωστόσο, η νέα απειλή των Χούθι δημιουργεί έναν δεύτερο πιθανό αποκλεισμό σε μια άλλη κρίσιμη αρτηρία.
Τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δεν είναι απλώς ένα περιφερειακό πέρασμα. Περίπου το 12% του παγκόσμιου εμπορίου διέρχεται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή, ενώ σημαντικό μέρος της παγκόσμιας διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων εξαρτάται από την ομαλή λειτουργία της. Για την ενεργειακή αγορά, η σημασία τους είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και καυσίμων μεταφέρονται καθημερινά προς την Ασία και άλλες αγορές.
Η εμπειρία από τις επιθέσεις στη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα έδειξε ότι ακόμη και περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες μπορούν να οδηγήσουν σε δραματική αλλαγή συμπεριφοράς των ναυτιλιακών εταιρειών. Πολλά πλοία τότε απέφυγαν την περιοχή, όχι επειδή είχαν άμεση σχέση με τη σύγκρουση, αλλά επειδή το κόστος και ο κίνδυνος θεωρήθηκαν υπερβολικά υψηλά.
Η ναυτιλία μπροστά σε έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας
Για τις ναυτιλιακές εταιρείες, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι απαραίτητα ένα πλήρες κλείσιμο του Μπαμπ ελ-Μαντεμπ. Αρκεί η αβεβαιότητα. Η αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου, η ανάγκη για αλλαγή δρομολογίων και η πιθανότητα καθυστερήσεων μπορούν να μετατρέψουν μια εμπορική διαδρομή σε οικονομικά ασύμφορη επιλογή.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, οι Χούθι έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στη ναυσιπλοΐα, ακόμη και χωρίς να ελέγχουν άμεσα τις ακτές του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Η γεωγραφική τους θέση, η χρήση drones, πυραύλων και άλλων μέσων επιθέσεων δημιουργούν μια κατάσταση όπου η απειλή μπορεί να είναι αρκετή για να απομακρύνει πλοία από την περιοχή.
Η διεθνής ναυτιλία έχει ήδη αντιμετωπίσει παρόμοιο πρόβλημα στον πόλεμο της Γάζας, όταν μεγάλες εταιρείες επέλεξαν τη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Η επιλογή αυτή όμως αυξάνει τη διάρκεια των ταξιδιών κατά μία έως δύο εβδομάδες και επιβαρύνει σημαντικά το κόστος καυσίμων και λειτουργίας.
Για την αγορά πετρελαίου, κάθε επιπλέον ημέρα καθυστέρησης σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στις τιμές. Το Brent έχει ήδη καταγράψει σημαντική άνοδο, ενισχυμένο περίπου 30% από τις 10 Ιουλίου, εν μέσω ανησυχιών πως η σύγκρουση μπορεί να επεκταθεί σε περισσότερα σημεία του ενεργειακού δικτύου της Μέσης Ανατολής.
Ο κίνδυνος ενός διπλού ενεργειακού αποκλεισμού
Η μεγαλύτερη ανησυχία για τις αγορές είναι ένας συνδυασμός δύο κρίσεων, περιορισμός των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ και παράλληλη διαταραχή της Ερυθράς Θάλασσας.
Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε σημαντικά τις διαθέσιμες επιλογές για τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει εναλλακτικές λύσεις, όπως ο αγωγός SUMED μέσω Αιγύπτου και η χρήση της Διώρυγας του Σουέζ, όμως καμία από αυτές δεν έχει την ευελιξία και τη δυναμικότητα των παραδοσιακών θαλάσσιων διαδρομών.
Η μεταφορά μέσω της Μεσογείου είναι ακριβότερη και πιο αργή, ενώ τα μεγάλα δεξαμενόπλοια δεν μπορούν πάντα να χρησιμοποιήσουν τη Διώρυγα του Σουέζ όταν είναι πλήρως φορτωμένα. Έτσι, ακόμη και αν η παγκόσμια αγορά δεν χάσει άμεσα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, το κόστος μεταφοράς και η αβεβαιότητα μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τις τιμές.
Η δήλωση του Ιράν ότι «αν δεν μπορεί να πουλήσει πετρέλαιο, δεν θα μπορεί κανείς» αποτυπώνει τη λογική πίσω από τη νέα φάση της σύγκρουσης, η ενέργεια χρησιμοποιείται ως στρατηγικό όπλο πίεσης.
Η επόμενη ημέρα για τη Μέση Ανατολή και τις αγορές
Οι επιθέσεις των Χούθι δεν αποτελούν ένα απομονωμένο περιστατικό. Συνδέονται με τον ευρύτερο ανταγωνισμό μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και με την προσπάθεια της Τεχεράνης να δημιουργήσει πολλαπλά σημεία πίεσης στην περιοχή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν προειδοποιήσει ότι θα αντιμετωπίσουν τις επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, ενώ το Ιράν έχει απειλήσει με αντίποινα σε περίπτωση κλιμάκωσης. Η πιθανότητα επιστροφής σε έναν ευρύτερο πόλεμο αυξάνει τον κίνδυνο για τις ενεργειακές αγορές και τη διεθνή ναυτιλία.
Η Ερυθρά Θάλασσα μετατρέπεται έτσι από εμπορικός διάδρομος σε στρατηγικό πεδίο αντιπαράθεσης. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, η ροή του πετρελαίου και η σταθερότητα των διεθνών αγορών εξαρτώνται πλέον από εξελίξεις που εκτυλίσσονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα μεγάλα οικονομικά κέντρα.
Ο χάρτης των ενεργειακών ροών στη Μέση Ανατολή αλλάζει. Και μαζί του αλλάζει η ισορροπία ισχύος στη θάλασσα.
