Οι περισσότεροι Έλληνες, είναι βέβαιοι ότι η χώρα μας θα μπορούσε να παράξει περισσότερα αγροτικά προιϊόντα, αν μη τι άλλο για δύο λόγους: πρώτον, γιατί είναι σαφώς νοστιμότερα των περισσότερων εισαγόμενων και δεύτερον, γιατί (υποτίθεται) έχεις καλύτερο έλεγχο στις τιμές τους. Γιατί, όμως, δεν το κάνει; Η συζήτηση αυτή είναι πολύ μεγάλη και εμείς στο insider.gr την κάνουμε κατά τμήματα στην ενότητα Αγροτική Οικονομία και Διατροφή.
Ευκαιρίας δοθείσης, όμως, είναι χρήσιμο να ρίχνουμε φως σε συγκεκριμένες πτυχές της οικονομικής δραστηριότητας που εμφανίζονται προβληματικές, ή προκαλούν το λεγόμενο κοινό αίσθημα. Το ρεπορτάζ για τον πληθωρισμό, αναφέρει ότι οι τιμές των οσπρίων στην Ελλάδα από το 2015 και μετά, αυξήθηκαν 35% περισσότερο από ό,τι στην Ευρωζώνη!
Αναφερόμαστε στα όσπρια, το προϊόν που ταυτίστηκε με την φτώχεια και την πείνα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και τις ισχνές οικονομικές περιόδους που περνούν κάποια στιγμή στη ζωή τους όλοι οι άνθρωποι. «Θα τρώμε φασόλια και ρεβίθια» ακούς να λένε όταν θέλουν να τονίσουν το οξύ οικονομικό πρόβλημα (σσ: άσχετα εάν υπάρχουν και φασόλια που κοστίζουν όσο το κοτόπουλο).
Το παρελθόν τροχοπέδη για το μέλλον στην παραγωγή οσπρίων
Αυτά δεν το γράφουμε, έτσι για να κάνουμε μια συναισθηματική εισαγωγή στο σημερινό μας θέμα. Οι γενιές που αποχώρησαν από το αγροτικό επάγγελμα πριν λίγα χρόνια, δεν ήθελαν να καλλιεργήσουν φασόλια, φακές, ρεβίθια και κουκιά, κάτι σαν να ξορκίσουν το κακό! Η άποψη αυτή, φυσικά και δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με στοιχεία, αλλά ο γράφων είναι βαθύτατα πεπεισμένος ότι έχει μεγάλη βάση αλήθειας και εξήγησης της σημερινής κατάστασης.
Σε συνδυασμό με την σύγχρονη εικόνα που εμφάνιζαν στα «καφενεία» άλλες δυναμικές λεγόμενες καλλιέργειες, για πολλά χρόνια οι εκτάσεις που καλλιεργήθηκαν με όσπρια παρέμειναν λιγοστές και σταθερές. Ποιος να το περίμενε πριν 30 χρόνια, ότι τα ταπεινά φασόλια και ρεβίθια, θα διεκδικούσαν μια θέση στο σύγχρονο τραπέζι. Παρόλο που οι αγρότες ξέρουν ότι τα όσπρια «φτιάχνουν το χωράφι για την επόμενη χρονιά», δίσταζαν να προχωρήσουν.
Ίσως και δικαιολογημένα, αφού πέρυσι αρκετοί καλλιεργητές προσπάθησαν να ξεφύγουν από σιτάρι και λιπάσματα, και καλλιέργησαν ρεβίθια, τα οποία όμως, δεν μπόρεσαν να διαθέσουν στην αγορά. Η αλυσίδα από το χωράφι στο ράφι, δεν δουλεύει καθόλου αποτελεσματικά! Αποτέλεσμα, δεν αναπτύχθηκε ούτε η κατάλληλη τεχνογνωσία, ούτε αγοράστηκε ο πρέπον εξοπλισμός, ούτε φρόντισαν οι πατεράδες να μεταφέρουν όσα ήξεραν στους διαδόχους τους, ένα απόλυτα κρίσιμο θέμα στην πρωτογενή παραγωγή.
Από τη μεριά τώρα του εμπορίου, αφού η προσφορά ήταν μικρή, εστιασμένη σε λίγες περιοχές και σε παλιές ως επί το πλείστον ποικιλίες, δεν υπήρξαν οι ανάλογες εμπορικές επενδύσεις και άλλες υποδομές που θα βοηθούσαν την παραγωγή ελληνικών οσπρίων να βρουν μια αξιοζήλευτη θέση στα ράφια των σουπερμάρκετ και το τραπέζι του καταναλωτή.
Η μεταποίηση προσπάθησε, αλλά σε δύσκολο περιβάλλον
Οφείλουμε εδώ να πούμε ότι υπήρξαν ιδιαίτερα αξιόλογες προσπάθειες από τους leader της αγοράς, να αναβαθμίσουν τα ελληνικά όσπρια. Σε μια περίπτωση, πρέπει να είναι η πρώτη στην Ελλάδα περίπτωση ολοκληρωμένης ιχνιλασιμότητας: πάνω στο σακουλάκι αναγράφεται εδώ και χρόνια το όνομα του παραγωγού που το παρήγαγε. Αλλά ένα κούκος δεν φέρνει την άνοιξη.
Για να αναπτυχθεί σωστά και να αποκτήσει σημαντικό μέγεθος μια καλλιέργεια, χρειάζεται μια ευρεία προσπάθεια, που ξεκινάει από τον σπόρο, περνάει στον γεωτεχνικό που θα συμβουλεύσει και επιβλέψει την καλλιέργεια, τον παραγωγό που θα ρίξει ιδρώτα πάνω στο τρακτέρ, τον τοπικό εμπορικό αντιπρόσωπο που θα συλλέξει το προϊόν υπό σωστές συνθήκες, ώστε να το παραλάβει στη συνέχεια η βιομηχανία και να το φτάσει μέχρι το ράφι.
Η αλυσίδα αυτή δεν υπήρξε στην χώρα μας, ή για την ακρίβεια, αυτή που υπήρξε, δεν δούλευε αποτελεσματικά και έτσι η καλλιέργεια οσπρίων έμεινε πίσω. Κι αυτό φαίνεται τώρα στον τιμάριθμο... Επί Υπουργίας του Καθ. Θαν. Τσαυτάρη, έγινε η πρώτη προσπάθεια να αναστραφεί το κλίμα. Γνωρίζοντας ο ίδιος την διατροφική αξία αλλά και τη συμβολή τους στην βιώσιμη γεωργία, προσπάθησε να αναδείξει το θέμα.
Στους χαλεπούς όμως μνημονιακούς καιρούς που ο διαπρεπής επιστήμονας ηγείτο της ελληνικής γεωργίας, οι προτεραιότητες ήταν πολύ πολύ διαφορετικές. Κάνουμε την ονομαστική αυτή αναφορά, διότι η κίνηση αυτή, μαζί με την διευκόλυνση αγροτών για απόκτησης γης από γείτονες, του άλλου Βορειοελλαδίτη Υπουργού κ. Γεωργαντά, είναι οι πλέον αξιόλογες κινήσεις αγροτικής πολιτικής των τελευταίων πολλών χρόνων.
Τα καλά να λέγονται! Ο σπόρος, πάντως, έπεσε, αλλά λόγω του άγονου του εδάφους αναπτύσσεται αργά. Είναι πολλοί οι καταναλωτές που αναζητούν γευστικά όσπρια και τα πληρώνουν κάτι τις παραπάνω. Επιπλέον, πολλοί παραγωγοί, εδώ και αρκετά χρόνια βλέποντας το αδιέξοδο που διαμορφωνόταν με τις κλασικές καλλιέργειες, έστρεψε το ενδιαφέρον του προς τα όσπρια.
Άρχισε να φαίνεται φως στην παραγωγή
Δυστυχώς, την δεκαετία του 2010, η μηχανική καλλιέργεια ήταν υποανάπτυκτη και τα μηχανήματα λιγοστά και πανάκριβα. Κάποιες βραζιλιάνικές μηχανές συλλογής, με μέτρια αποτελέσματα και πολύ ακριβές στην απόκτησή τους, δεν διευκόλυναν την ανάπτυξη της καλλιέργειας. Οι έμποροι, όμως, αγροτικών μηχανημάτων, έφεραν τα τελευταία χρόνια σύγχρονα μηχανήματα συλλογής (που είναι και η πλέον δαπανηρή και δύσκολη εργασία) και φαίνεται ότι άρχισε η επέκταση της καλλιέργειας σε σύγχρονες βάσεις.
Στην τελευταία έκθεση AGROTICA, εντοπίσαμε κάποιες τέτοιες μηχανές και με ικανοποίηση είδαμε προχθές στα social media, ότι έμπορος από τον Αλμυρό, πούλησε μια τέτοια μηχανή. Και το αναφέρουμε έτσι σχεδόν ονομαστικά, διότι η περιοχή αυτή έχει και παράδοση και κατάλληλες εκτάσεις και φιλοπρόοδους αγρότες που μπορούν να δώσουν μια γρήγορη ώθηση στην καλλιέργεια.
Ίσως να μπήκε το νερό στο αυλάκι...
Δηλαδή, θα ρωτήσει κάποιος, θα πρέπει να περιμένουμε ακόμη λίγα χρόνια να δούμε γευστικά ελληνικά όσπρια σε λογικές τιμές. Δυστυχώς ναι, τα πράγματα στην αγροτική παραγωγή κινούνται αργά, ενώ σε εμάς εδώ έμπλεξαν και στα γνωστά προβλήματα. Όπως και να έχει το θέμα, στην γκρίζα εικόνα ότι οι τιμές των οσπρίων στην Ελλάδα ανεβαίνουν με υψηλότερο ρυθμό από ό,τι στην Ευρωζώνη, αντιπαραθέτουμε μια ελπιδοφόρα εικόνα πως κάτι αλλάζει.
Αποξηραμένα φρούτα: Μακραίνει ο κατάλογος των χαμένων ευκαιριών
Ο άλλος χώρος που εμφανίζεται εξίσου προβληματικός, είναι τα αποξηραμένα φρούτα. Τα προϊόντα αυτά, μικροί διατροφικοί δυναμίτες, γνωρίζουν εδώ και λίγα χρόνια, πιένες στην αγορά. Ταιριάζουν άριστα με τις σύγχρονες διατροφικές απόψεις περί ενός πλούσιου και ελαφριού γεύματος στην εργασία, αρκετό για να σε κρατήσει μέχρι την επιστροφή στο σπίτι.
Η Ελλάδα ως γνωστό, παράγει πλήθος και σε μεγάλες ποσότητες φρέσκων φρούτων, πολλά από τα οποία θα μπορούσαν να μεταποιηθούν σε ξερά. Δυστυχώς όμως, η επιχειρηματική κοινότητα, δεν φαίνεται να είναι διατεθειμένη να επενδύσει στο χώρο αυτό. Οφείλουμε να συνεξετάσουμε, ότι βρισκόμαστε δίπλα σε μια παγκόσμια υπερδύναμη του χώρου αυτού, την Τουρκία, που σε πολλά αποξηραμένα φρούτα κατέχει ζηλευτή θέση: στα σύκα, τα βερίκοκα και άλλα.
Τα φθηνά ημερομίσθια, η κρατική ενίσχυση, το χαμηλό κόστος παραγωγής, είναι τα επιχειρήματα που παραθέτουν άνθρωποι της αγοράς σαν τα πλεονεκτήματα της γείτονος, όταν αναφέρονται στο θέμα αυτό. Εμείς όμως, θα αντιπαραθέσουμε τις νέες τεχνολογίες ξήρανσης, την χαμένη ευκαιρία ανάπτυξης σε βιομηχανικό επίπεδο της ηλιακής (= απόλυτα φιλικής στο περιβάλλον) ξήρανσης, τις πεπαλαιωμένες, για να το πούμε κομψά, μεθόδους παραγωγής και μεταποίησής της.
Είναι πολύ πιθανόν, ότι (και) στον χώρο αυτό υπάρχουν πολλές χαμένες επιχειρηματικές ευκαιρίες, τις οποίες θα πρέπει η επιχειρηματική κοινότητα να αναζητήσει. Στο συνέδριο 1st Agrofuture Summit που οργανώσαμε στα πλαίσια της AGROTICA 2024, στο πάνελ των ομιλητών ήταν και η κα Δήμητρα Ματζιούρα της Οικοτεχνείας Θεράπειον από τον μακρινό πλην κρίσιμο Έβρο.
'Έχει στήσει την οικοτεχνία αποξηραμένων φρούτων και με ενθουσιασμό παλεύει να προωθήσει την πραμάτεια της. Μας μετέφερε τότε ένα δυσμενές για την μικρή επιχειρηματικότητα κλίμα, τονίζοντας ότι «εμείς έχουμε που κάτι εσείς μάλλον δεν καταλαβαίνετε καλά, την απόσταση από τα κέντρα κατανάλωσης και διοίκησης». Ας αρχίσουμε να λύνουμε πρώτα τα βασικά και να δείτε ότι η δραστηριότητα των αποξηραμένων φρούτων θα ανθίσει.
Κάτι πολύ σημαντικό: στα προς αποξήρανση φρούτα, μπορεί να κατευθυνθούν φρέσκα που έχουν εξωτερικά χαρακτηριστικά που δεν τα θέλει ο καταναλωτής. Μετά την αποξήρανση κανείς δεν θα δει τέτοιες λεπτομέρειες. Άρα οι εξαγωγές μας φρέσκων φρούτων που καλά κρατούν, θα καλύψουν ένα μέρος από τα νώτα τους και κυρίως σε δύσκολες παραγωγικά χρονιές, όπου τα κακοσχηματισμένα προϊόντα είναι πολλά.
Αναλύοντας δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις, προσπαθήσαμε να εντοπίσουμε τα προς επίλυση θέματα, τα προβλήματα και τις δυνατότητες προϊόντων που τώρα μας δημιουργούν πρόβλημα και πώς μπορεί αυτό να γυρίσει σε πλεονέκτημα. Δεν υπηρετεί καθόλου το εθνικό μας γόητρο, αλλά ούτε και τον τιμάριθμο, να εισάγουμε ακριβά και συχνά άνοστα όσπρια ή να μη μπορούμε να υπηρετήσουμε το μεσημεριανό φαγητό στο γραφείο με εκλεκτά ελληνικά προϊόντα. Άσε που όταν ανεβαίνουν ανεξέλεγκτα και οι τιμές τους, διαμαρτύρεται και η τσέπη μας.
