Η Ευρωπαϊκή Ένωση αυστηροποιεί διαρκώς τους κανόνες για τα πλαστικά, όμως η διεθνής επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης δεν εξαρτάται μόνο από τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Η αποτελεσματική διαχείριση απορριμμάτων στις περιοχές όπου καταλήγουν οι μεγαλύτερες ποσότητες πλαστικών στη θάλασσα αναδεικνύεται σε εξίσου κρίσιμο παράγοντα.
Τα πλαστικά βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της περιβαλλοντικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ενίσχυση της ανακύκλωσης, οι περιορισμοί στα προϊόντα μίας χρήσης και οι νέες απαιτήσεις για ανακυκλωμένο περιεχόμενο αποτελούν βασικούς άξονες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την κυκλική οικονομία.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ), η αντιμετώπιση της θαλάσσιας πλαστικής ρύπανσης απαιτεί μια ευρύτερη διεθνή προσέγγιση, καθώς μεγάλο μέρος του προβλήματος συνδέεται με τις υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων και όχι αποκλειστικά με την παραγωγή πλαστικών.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες
Κατά τη συνεδρίαση της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής, στις 25 Ιουνίου 2026, ο ΣΒΠΕ επικαλέστηκε μελέτη του Helmholtz Centre for Environmental Research, σύμφωνα με την οποία περίπου 88% - 95% του πλαστικού που μεταφέρεται από μεγάλα ποτάμια προς τη θάλασσα εκτιμάται ότι προέρχεται από μόλις 10 μεγάλα ποτάμια, κυρίως στην Ασία και την Αφρική.
Ο Σύνδεσμος υποστηρίζει ότι το στοιχείο αυτό αναδεικνύει την ανάγκη οι διεθνείς πολιτικές να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στη διαχείριση απορριμμάτων στις περιοχές όπου εντοπίζονται οι μεγαλύτερες διαρροές πλαστικών προς το υδάτινο περιβάλλον.
Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από την Ευρώπη
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι η πλαστική ρύπανση αποτελεί παγκόσμια πρόκληση.Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), τα πλαστικά αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 85% των θαλάσσιων απορριμμάτων, ενώ η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί δράσεις «από την πηγή έως τη θάλασσα», με έμφαση στη συλλογή, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και τη βελτίωση της διαχείρισης αποβλήτων.
Παράλληλα, το UNEP επισημαίνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική επιστημονική αβεβαιότητα σχετικά με τις ακριβείς διαδρομές μέσω των οποίων τα πλαστικά καταλήγουν στους ωκεανούς και ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα και εναρμονισμένα προγράμματα παρακολούθησης διεθνώς.
Η σημασία των υποδομών
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του οργανισμού, το 2020 περίπου 1,4 εκατ. τόνοι πλαστικών μεταφέρθηκαν από ποτάμια προς τους ωκεανούς. Χωρίς πρόσθετες πολιτικές, η ποσότητα αυτή θα μπορούσε να αυξηθεί σε περίπου 3,6 εκατ. τόνους έως το 2060.
Ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης προϋποθέτει επενδύσεις στη διαχείριση αποβλήτων, ιδιαίτερα στις χώρες όπου οι υποδομές παραμένουν ανεπαρκείς. Ήδη από την έκθεση Global Plastics Outlook, ο οργανισμός είχε επισημάνει ότι μόλις 9% των πλαστικών αποβλήτων ανακυκλώνεται παγκοσμίως, ενώ το 22% εξακολουθεί να διαφεύγει από τα συστήματα διαχείρισης και να καταλήγει στο περιβάλλον.
Η πρόταση του ΣΒΠΕ
Με βάση τα παραπάνω, ο ΣΒΠΕ έχει προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει πρωτοβουλία προς το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), με στόχο την ενίσχυση των συστημάτων διαχείρισης απορριμμάτων στις λεκάνες απορροής όπου παρατηρούνται οι μεγαλύτερες διαρροές πλαστικών.
Κατά τον Σύνδεσμο, μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα από οριζόντια μέτρα που εφαρμόζονται αποκλειστικά στην Ευρώπη, καθώς θα αντιμετώπιζε το πρόβλημα στα σημεία όπου δημιουργείται η μεγαλύτερη πίεση στα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα δεν αφορά μόνο την Ευρώπη. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, στις χώρες εκτός ΟΟΣΑ τα πλαστικά απόβλητα που δεν υπόκεινται σε ορθή διαχείριση αυξήθηκαν από 12 εκατ. τόνους το 1990 σε 78 εκατ. τόνους το 2023, παρά τη σταδιακή βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης. Χωρίς νέες επενδύσεις στις υποδομές συλλογής και επεξεργασίας απορριμμάτων, η μεγαλύτερη αύξηση της πλαστικής ρύπανσης έως το 2040 αναμένεται να καταγραφεί στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία και στην Υποσαχάρια Αφρική. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει ότι η αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών θα εξαρτηθεί ολοένα και περισσότερο από την πρόοδο που θα σημειωθεί και στις περιοχές όπου συγκεντρώνεται σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας πλαστικής ρύπανσης.
