Ιούλιος του 2026, τρεις μήνες μετά την τελευταία αύξηση του κατώτατου μισθού στα 920 ευρώ και λίγες εβδομάδες μετά την αποκλιμάκωση της ενεργειακής κρίσης στη Μέση Ανατολή, η οποία άφησε πίσω της αισθητά υψηλότερες τιμές στο ράφι και στην αντλία. Ο μέσος πληθωρισμός του πρώτου εξαμήνου κινείται πάνω από το 4%, μακριά από τον κυβερνητικό στόχο του 3,2% για το σύνολο του έτους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για την αγοραστική δύναμη του Έλληνα καταναλωτή επανέρχεται με ένταση. Το ερώτημα είναι απλό στη διατύπωσή του και σύνθετο στην απάντησή του.
Τι αγοράζει σήμερα ένας κατώτατος μισθός σε σχέση με το παρελθόν;
Το 2001…
Η σύγκριση με το 2001, την τελευταία πλήρη χρονιά της δραχμής, προσφέρει ένα καθαρό μέτρο σε βάθος 25 ετών, αρκεί να γίνει με επίσημα στοιχεία και μεθοδολογική συνέπεια. Σύμφωνα με την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας 2000 και 2001, ο κατώτατος μισθός διαμορφώθηκε την 1η Ιουλίου 2000 στις 155.948 δραχμές, αυξήθηκε κατά 1,8% από την 1η Ιανουαρίου 2001 και κατά επιπλέον 1,5% από την 1η Ιουλίου του ίδιου έτους. Στα μέσα του 2001, επομένως, ο κατώτατος μισθός για τον άγαμο υπάλληλο χωρίς προϋπηρεσία ανερχόταν σε περίπου 158.750 δραχμές μικτά.
Με την οριστική ισοτιμία των 340,75 δραχμών ανά ευρώ, το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 466 ευρώ. Οι τιμές των βασικών αγαθών της εποχής είναι επίσης τεκμηριωμένες από τον Τύπο και τα στατιστικά δελτία της περιόδου. Το τυλιχτό σουβλάκι κόστιζε περίπου 150 δραχμές ή 0,44 ευρώ, η φραντζόλα ψωμί περίπου 140 δραχμές ή 0,41 ευρώ, ο καφές εκτός σπιτιού περίπου 500 δραχμές ή 1,47 ευρώ και το λίτρο αμόλυβδης βενζίνης περίπου 190 δραχμές ή 0,56 ευρώ.
Το 2026 …
Σήμερα ο κατώτατος μισθός ανέρχεται σε 920 ευρώ μικτά, μετά την αύξηση 4,55% που ισχύει από την 1η Απριλίου 2026. Σε ονομαστικούς όρους, ο μισθός σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε 25 χρόνια, καταγράφοντας αύξηση περίπου 97%. Το κρίσιμο μέγεθος όμως δεν είναι το ονομαστικό ποσό αλλά ο αριθμός των αγαθών που αντιστοιχούν σε αυτό.
Το τυλιχτό σουβλάκι πωλείται πλέον στα ψητοπωλεία της Αττικής μεταξύ 3,70 και 4,20 ευρώ για παραλαβή από το κατάστημα, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ της αγοράς μετά τις ανατιμήσεις της άνοιξης, με μέση τιμή περίπου 4 ευρώ. Ο κατώτατος μισθός του 2001 αγόραζε περίπου 1.060 τεμάχια και ο σημερινός περίπου 230. Η απώλεια αγοραστικής δύναμης στο συγκεκριμένο προϊόν προσεγγίζει το 78%!
Το ψωμί δείχνει ηπιότερη αλλά σαφή διάβρωση. Το χωριάτικο ψωμί πωλείται σήμερα με μέση τιμή περίπου 1,20 ευρώ το τεμάχιο, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ομοσπονδίας Αρτοποιών. Ο μισθός του 2001 αγόραζε περίπου 1.130 φραντζόλες, ο σημερινός περίπου 770, δηλαδή απώλεια κοντά στο 32%. Στη βενζίνη, η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης διαμορφώθηκε στα 1,968 ευρώ ανά λίτρο στις 18 Ιουνίου 2026, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Τιμών Καυσίμων του Υπουργείου Ανάπτυξης, έπειτα μάλιστα από αποκλιμάκωση, καθώς στις 18 Μαΐου η μέση τιμή είχε αγγίξει τα 2,119 ευρώ. Ο μισθός του 2001 αγόραζε περίπου 835 λίτρα, ο σημερινός περίπου 467, δηλαδή απώλεια περίπου 44%.
Ο καφές εκτός σπιτιού εμφανίζει τη μικρότερη υποχώρηση. Οι τιμές του καφέ σε πακέτο κινούνται σήμερα από 3,50 έως 4,20 ευρώ. Με μέση τιμή 3,80 ευρώ, οι καφέδες που αντιστοιχούν σε έναν κατώτατο μισθό μειώθηκαν από περίπου 317 σε περίπου 242, δηλαδή απώλεια κοντά στο 24%.
Γιατί το σουβλάκι έχασε 78% και ο καφές 24%
Η μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στα τέσσερα προϊόντα δεν είναι τυχαία και αποκαλύπτει τη δομή του προβλήματος. Το σουβλάκι ενσωματώνει ολόκληρη την αλυσίδα κόστους της εστίασης. Το κρέας έχει αυξηθεί κατά 36% μόνο από το 2019, η πίτα κατά 22% και τα λαχανικά κατά 19%, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζουν οι εκπρόσωποι του κλάδου, ενώ πάνω σε αυτά προστίθενται το ενεργειακό κόστος, τα ενοίκια των καταστημάτων και το εργατικό κόστος, το οποίο ακολουθεί τις αυξήσεις του κατώτατου μισθού.
Η ενεργειακή κρίση της Μέσης Ανατολής λειτούργησε ως επιταχυντής, καθώς το καλαμάκι που πωλούνταν 2,30 ευρώ πριν από τις 28 Φεβρουαρίου 2026 έφτασε τα 2,50 ευρώ μέσα σε λίγες εβδομάδες. Αντίθετα, το ψωμί, παρά τη δική του επιβάρυνση από την ενέργεια και τα άλευρα, παραμένει προϊόν με θεσμική και κοινωνική πίεση συγκράτησης τιμών, ενώ ο καφές, αν και ακριβός σε απόλυτους όρους, ξεκίνησε το 2001 από ήδη υψηλή σχετική τιμή, καθώς οι 500 δραχμές αντιστοιχούσαν στο 0,3% ενός μισθού.
Η ανάγνωση αυτή συνδέεται με ένα ευρύτερο συμπέρασμα που αναδεικνύεται σταθερά στην ανάλυση της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων. Όσο πιο μεταποιημένο και όσο πιο κοντά στην τελική κατανάλωση βρίσκεται ένα προϊόν, τόσο περισσότερους κρίκους κόστους συσσωρεύει και τόσο ταχύτερα απομακρύνεται η τιμή του από την τιμή της πρώτης ύλης. Ο παραγωγός σιταριού ή χοιρινού εισπράττει ένα διαρκώς μικρότερο μερίδιο από αυτό που πληρώνει ο τελικός καταναλωτής.
Η μεθοδολογική εντιμότητα της σύγκρισης
Δύο επισημάνσεις είναι απαραίτητες για να έχει η ανάλυση βάση. Πρώτον, το καλάθι των τεσσάρων προϊόντων περιορίζεται σκόπιμα σε είδη πρώτης ανάγκης της καθημερινότητας, δηλαδή τροφή, μετακίνηση και τη μικρή κατανάλωση εκτός σπιτιού που αποτελεί μέρος του ελληνικού τρόπου ζωής. Ακόμη και εντός αυτού του πλαισίου, τα τέσσερα προϊόντα ανήκουν σε κατηγορίες με διαφορετική ένταση ανατιμήσεων, γεγονός που αποτυπώνεται στο εύρος των απωλειών από 24% έως 78%.
Η εικόνα δεν ταυτίζεται με τον επίσημο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, ο οποίος σταθμίζει εκατοντάδες αγαθά και υπηρεσίες, αποτυπώνει όμως με ακρίβεια αυτό που ο μισθωτός των 920 ευρώ βιώνει καθημερινά στο ταμείο του φούρνου, του ψητοπωλείου και του πρατηρίου. Δεύτερον, η σύγκριση γίνεται σε μικτά ποσά και στις δύο περιόδους, ώστε να είναι μεθοδολογικά συνεπής. Ο σημερινός κατώτατος μισθός των 920 ευρώ μικτά αντιστοιχεί σε περίπου 772 ευρώ καθαρά, μέγεθος που πρέπει να συνυπολογίζεται όταν η συζήτηση μεταφέρεται στο πραγματικά διαθέσιμο εισόδημα του νοικοκυριού.
Με αυτά τα δεδομένα, το συμπέρασμα είναι μετρήσιμο και δεν χρειάζεται υπερβολές για να γίνει αντιληπτό. Στα βασικά αγαθά της καθημερινότητας, η αύξηση των τιμών σε βάθος 25 ετών υπερέβη συστηματικά τη σχεδόν διπλάσια αύξηση του κατώτατου μισθού. Η απώλεια αγοραστικής δύναμης στα είδη πρώτης ανάγκης δεν είναι επιχείρημα υπέρ κάποιας νομισματικής νοσταλγίας αλλά ένδειξη ενός διαρθρωτικού προβλήματος που απαιτεί απαντήσεις πολιτικής.
Το ζητούμενο δεν είναι η σύγκριση με το παρελθόν αλλά ο ρυθμός του μέλλοντος, δηλαδή το αν το καθαρό εισόδημα θα αυξάνεται ταχύτερα από τις τιμές των βασικών αγαθών. Αυτό απαιτεί τρία πράγματα:
- Συνέχιση της μισθολογικής σύγκλισης με την Ευρώπη, με τον κατώτατο μισθό να κατευθύνεται προς τα 950 ευρώ το 2027 σύμφωνα με τον εξαγγελθέντα σχεδιασμό.
- Παρεμβάσεις διαφάνειας στην εφοδιαστική αλυσίδα, ώστε η απόσταση ανάμεσα στην τιμή του παραγωγού και στην τιμή του ραφιού να σταματήσει να διευρύνεται εις βάρος και των δύο άκρων της αλυσίδας.
- Θωράκιση της αγοράς ενέργειας και εισροών απέναντι στα γεωπολιτικά σοκ, τα οποία, όπως έδειξε η άνοιξη του 2026, μεταφέρονται στο ράφι μέσα σε εβδομάδες αλλά αποκλιμακώνονται πολύ πιο αργά.
Η αγοραστική δύναμη δεν χάθηκε σε μία νύχτα και δεν θα ανακτηθεί με εξαγγελίες. Θα ανακτηθεί μόνο αν οι τιμές των βασικών αγαθών γίνουν μόνιμο αντικείμενο μέτρησης και λογοδοσίας.
