Εδώ και μήνες, και ειδικά από το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν, κυβερνήσεις και κεντρικοί τραπεζίτες παρακολουθούν στενά την πορεία των διεθνών τιμών της ενέργειας και την επίδραση στον πληθωρισμό. Και συνεχίζουν να τις παρακολουθούν στενά, για να διαπιστώσουν αν το ενεργειακό σοκ παραμένει περιορισμένο ή μετατρέπεται σε ευρύτερο κύμα πληθωρισμού.
Στην τελευταία της συνεδρίαση, κατά την οποία διατήρησε αμετάβλητο το επιτόκιο του ευρώ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξέπεμψε «SOS» για τις πληθωριστικές πιέσεις, αλλά παρέμεινε σε στάση αναμονής. Σε εκείνη τη συγκυρία –πριν από δύο εβδομάδες– τα στοιχεία που είχαν στη διάθεσή τους οι υπεύθυνοι χάραξης νομισματικής πολιτικής δεν έδιναν απολύτως σαφή εικόνα για τις συνέπειες της αύξησης των τιμών της ενέργειας.
Στο Βέλγιο, στα τέλη Απριλίου, υπήρξε μια ασυνήθιστη –αν και όχι πρωτοφανής για τη χώρα– εμπλοκή. Ο πληθωρισμός Απριλίου δεν ανακοινώθηκε κανονικά στις 29 Απριλίου όπως ήταν προγραμματισμένο. Η αρμόδια επιτροπή δεν συμφώνησε στον τρόπο υπολογισμού του εθνικού δείκτη τιμών (CPI), κυρίως λόγω της εκρηκτικής ανόδου της ενέργειας.
Η πρώτη ετυμηγορία
Τα προκαταρκτικά στοιχεία όμως για τον εναρμονισμένο ευρωπαϊκό δείκτη (HICP) έδειξαν εκτίναξη από το 1,65% τον Μάρτιο στο 4,3% για τον Απρίλιο (τα τελικά στοιχεία αναμένονται στις 19 Μαΐου). Κι αυτό, όταν ο βελγικός πληθωρισμός «έτρεχε» με μόλις 0,9% τον Φεβρουάριο, ενώ τον Ιανουάριο ήταν αρνητικός στο -0,7%...
- Διαβάστε ακόμα: Στο 5,4% εκτινάχθηκε ο πληθωρισμός τον Απρίλιο
«Πίσω» από αυτή την απότομη άνοδο βρίσκεται ο ενεργειακός πληθωρισμός, ο οποίος στο Βέλγιο ήταν στο -8% τον Ιανουάριο, και τον Απρίλιο βρέθηκε στο +12%. Ωστόσο, σύμφωνα με οικονομολόγους, αυτή η απότομη άνοδος-σοκ του πληθωρισμού στο Βέλγιο δείχνει ότι οι πιέσεις αρχίζουν να διαχέονται και να αποκτούν ευρύτερα χαρακτηριστικά, πέραν της ενέργειας.
Περιγράφουν δηλαδή εκείνο το μοτίβο που, αν διαπιστωθεί σε επίπεδο Ευρωζώνης, θα υποχρεώσει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να δράσει.
Ενδείξεις μετάδοσης
Ο δείκτης τιμών καταναλωτή στο Βέλγιο παρακολουθεί περίπου 215 κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών, σταθμισμένες με βάση τη συμμετοχή τους στη δαπάνη των νοικοκυριών. Αναλύοντας τις επιμέρους τάσεις, οι οικονομολόγοι της ING διαπίστωσαν κάτι ανησυχητικό: η άνοδος των τιμών αρχίζει να διαχέεται σε όλο και περισσότερες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών.
Πάνω από τις μισές κατηγορίες (51% έναντι 39% τον Ιανουάριο) καταγράφουν πλέον αυξήσεις τιμών άνω του 2% σε ετήσια βάση, ενώ αυξάνεται και το ποσοστό (27% έναντι 21% τον Ιανουάριο) όσων κινούνται πάνω από το 4%. Σε μηνιαία βάση, τον Απρίλιο το 62% από αυτές τις 215 κατηγορίες εμφάνισε αύξηση έναντι του Μαρτίου, όταν στις αρχές του έτους μόλις το 27% εμφάνιζε αύξηση από μήνα σε μήνα.
Και, παρόλο που ο χαμηλός πληθωρισμός στις αρχές του έτους έκανε την άνοδο του Απριλίου να φαίνεται ακόμη πιο έντονη, γίνεται όλο και πιο εμφανές ότι όλο αυτό δεν οφείλεται «απλώς» στις τιμές ενέργειας.
Σε κίνδυνο η ανταγωνιστικότητα
Στο Βέλγιο, ο πληθωρισμός «περνά» γρήγορα στην ανταγωνιστικότητα και τα δημόσια οικονομικά. Η χώρα εφαρμόζει αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή που συνδέει μισθούς και επιδόματα με τις τιμές, με αποτέλεσμα τα πληθωριστικά σοκ να αυξάνουν γρήγορα τόσο το εργατικό κόστος όσο και τις δημόσιες δαπάνες. Αυτή η νέα άνοδος του πληθωρισμού θα οδηγήσει σε ονομαστικές αυξήσεις μισθών που δεν είχαν προβλεφθεί στην αρχή του έτους. Είναι μάλλον προφανές, ότι υπ’ αυτές τις συνθήκες το Βέλγιο κινδυνεύει με βραχυπρόθεσμη απώλεια ανταγωνιστικότητας.
Η βελγική κυβέρνηση σκοπεύει να τροποποιήσει το σύστημα τιμαριθμικής αναπροσαρμογής από τον Ιούλιο. Για περιορισμένο χρονικό διάστημα, αποδοχές άνω του μέσου μισθού (4.000 ευρώ μικτά) και επιδόματα ή συντάξεις άνω των 2.000 ευρώ δεν θα αναπροσαρμόζονται πλήρως πέρα από αυτά τα όρια. Η πρόταση δεν ικανοποιεί ούτε τους εργαζομένους, που χάνουν αγοραστική δύναμη, ούτε τους εργοδότες, που θα κληθούν να καταβάλουν υψηλότερες εισφορές σε αντάλλαγμα για το «ταβάνι» στην αναπροσαρμογή.
Συνδικάτα και εργοδότες διαπραγματεύονται μια εναλλακτική πρόταση. Δηλαδή τη διατήρηση της αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής, αλλά με εξομάλυνση στον χρόνο εφαρμογής της, ώστε το κόστος εργασίας να προσαρμόζεται πιο σταδιακά και τα πλήγματα στην ανταγωνιστικότητα να είναι λιγότερο απότομα. Η κυβέρνηση έχει μέχρι στιγμής απορρίψει κάτι τέτοιο, υποστηρίζοντας ότι βραχυπρόθεσμα θα επιβάρυνε περισσότερο τα δημόσια οικονομικά, σε σχέση με τον σχεδιασμό της.
Ο εφιάλτης του στασιμοπληθωρισμού
Πέρα από τις ειδικές συνθήκες του Βελγίου και, κυρίως τον μηχανισμό αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής, η εικόνα που διαμορφώνεται λειτουργεί ως προειδοποίηση για το σύνολο της Ευρωζώνης.
Πρόσφατα, ο διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας, έκανε λόγο για στασιμοπληθωριστικές πιέσεις και περιέγραψε τον κίνδυνο δευτερογενών επιδράσεων. Όλο και περισσότερα μέλη του ΔΣ της ΕΚΤ απευθύνουν παρόμοιες προειδοποιήσεις, ενώ κάποια εξ αυτών δηλώνουν δημοσίως ότι μια αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ τον Ιούνιο είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Από τις πλευρά τους, οι οικονομολόγοι γίνονται όλο και πιο απαισιόδοξοι και πλέον αναμένουν δύο αυξήσεις στα ευρωπαϊκά επιτόκια, κατά 25 μ.β. τον Ιούνιο και 25 μ.β. τον Σεπτέμβριο.
Η ΕΚΤ θα κληθεί να αποφασίσει το επόμενο βήμα της στις 10-11 Ιουνίου στη Φρανκφούρτη. Αν οι εκτιμήσεις των οικονομολόγων επιβεβαιωθούν, τότε είναι πιθανό να δούμε την πρώτη αύξηση του επιτοκίου του ευρώ από τον Σεπτέμβριο του 2023.
