Για «επεισόδια μεγάλης αύξησης των αμυντικών δαπανών» προειδοποιεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο σύμφωνα με έκθεσή του, τονίζοντας πως προκαλούνται για τριγμοί για το παγκόσμιο χρέος. «Διαπιστώνουμε ότι οι εκρήξεις διαρκούν σχεδόν τρία χρόνια και αυξάνουν τις αμυντικές δαπάνες κατά 2,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Αυτό είναι σε γενικές γραμμές παρόμοιο με αυτό που απαιτείται από τις χώρες - μέλη του ΝΑΤΟ για την επίτευξη του στόχου του 5% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες έως το 2035» προστίθεται.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, ο πόλεμος καθορίζει ξανά το παγκόσμιο τοπίο. «Μετά από δεκαετίες σχετικής ηρεμίας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, ο αριθμός των ενεργών συγκρούσεων έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Εν τω μεταξύ, οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και οι αυξημένες ανησυχίες για την ασφάλεια ωθούν πολλές κυβερνήσεις να επανεκτιμήσουν τις προτεραιότητές τους και να δαπανήσουν περισσότερα για την άμυνα» αναφέρεται.
Πέρα από τον καταστροφικό φόρο αίματος των ανθρώπων, οι πόλεμοι επιβάλλουν μεγάλο και διαρκές οικονομικό κόστος και θέτουν δύσκολες μακροοικονομικές συνθήκες, ειδικά για τις χώρες όπου λαμβάνουν χώρα οι μάχες. Ακόμα και χωρίς ενεργές συγκρούσεις, η αύξηση των αμυντικών δαπανών μπορεί να αυξήσει τις οικονομικές αδυναμίες μεσοπρόθεσμα. Μετά τον πόλεμο, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν το επείγον έργο της διασφάλισης διαρκούς ειρήνης και της διατήρησης της ανάκαμψης.
Για τις χώρες όπου λαμβάνουν χώρα πόλεμοι, η οικονομική δραστηριότητα μειώνεται απότομα. Κατά μέσο όρο, η παραγωγή σε χώρες όπου λαμβάνουν χώρα μάχες μειώνεται κατά περίπου 3% στην αρχή και συνεχίζει να υποχωρεί για χρόνια, φτάνοντας σε σωρευτικές ζημίες περίπου 7% εντός πέντε ετών. Οι απώλειες παραγωγής από συγκρούσεις συνήθως υπερβαίνουν εκείνες που σχετίζονται με οικονομικές κρίσεις ή σοβαρές φυσικές καταστροφές ενώ οι «πληγές» επιμένουν ακόμη και μια δεκαετία αργότερα.
Παράλληλα, οι πόλεμοι τείνουν επίσης να έχουν σημαντικές δευτερογενείς επιπτώσεις. Οι χώρες που εμπλέκονται σε ξένες συγκρούσεις μπορεί να αποφύγουν μεγάλες οικονομικές απώλειες - εν μέρει επειδή δεν υπάρχουν καταστροφές στο έδαφός τους. Ωστόσο, οι γειτονικές οικονομίες ή οι βασικοί εμπορικοί εταίροι μίας εμπόλεμης χώρας θα νιώσουν το σοκ.
Στα πρώτα χρόνια μιας σύγκρουσης, αυτές οι χώρες συχνά βιώνουν μέτριες μειώσεις στην παραγωγή. Οι μεγάλες συγκρούσεις - που αφορούν τουλάχιστον 1.000 θανάτους σε πεδίο μάχης - επιβάλλουν δύσκολες συνθήκες στις οικονομίες των εμπλεκόμενων χωρών, με τους κρατικούς προϋπολογισμούς να «αιμορραγούν» καθώς οι δαπάνες μετατοπίζονται προς την άμυνα και το χρέος αυξάνονται, ενώ η παραγωγή και η είσπραξη φόρων καταρρέουν.
Οι χώρες αντιμετωπίζουν πιέσεις στα εξωτερικά τους ισοζύγια. Καθώς οι εισαγωγές συρρικνώνονται απότομα λόγω της χαμηλότερης ζήτησης, οι εξαγωγές κατρακυλούν, με αποτέλεσμα την προσωρινή διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος. Η αυξημένη αβεβαιότητα πυροδοτεί εκροές κεφαλαίων, μειώνοντας τις άμεσες ξένες επενδύσεις ενώ οι κυβερνήσεις σε καιρό πολέμου να βασίζονται στην οικονομική βοήθεια εταίρων, σε εμβάσματα από πολίτες του εξωτερικού για τη χρηματοδότηση των εμπορικών ελλειμμάτων.
Παρά τα μέτρα, οι συγκρούσεις συμβάλλουν στη διαρκή υποτίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας, στις απώλειες αποθεματικών και στην άνοδο του πληθωρισμού, υπογραμμίζοντας πώς οι ανισορροπίες ενισχύουν τη μακροοικονομική πίεση κατά τη διάρκεια του πολέμου. Οι τιμές τείνουν να αυξάνονται με ρυθμό υψηλότερο από τους στόχους των περισσότερων κεντρικών τραπεζών, ωθώντας τις νομισματικές αρχές να αυξήσουν τα επιτόκια.
Οι συχνότερες συγκρούσεις και οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις έχουν επίσης ωθήσει πολλές χώρες να επανεκτιμήσουν τις προτεραιότητές τους στην ασφάλεια και να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες. Άλλες σχεδιάζουν να το κάνουν με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να βρίσκονται ένα κρίσιμο ερώτημα σχετικά με τις κινήσεις που σχετίζονται με μια ώθηση στις δαπάνες.
Η ανάλυση του ΔΝΤ εξετάζει επεισόδια μεγάλης αύξησης των αμυντικών δαπανών σε 164 χώρες από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. «Διαπιστώνουμε ότι αυτές οι εκρήξεις συνήθως διαρκούν σχεδόν 2-3 και αυξάνουν τις αμυντικές δαπάνες κατά 2,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Αυτό είναι σε γενικές γραμμές παρόμοιο με αυτό που απαιτείται από τα μέλη του ΝΑΤΟ για να επιτύχουν τον στόχο του 5% για αμυντικές δαπάνες έως το 2035» αναφέρεται.
Η αύξηση των αμυντικών δαπανών λειτουργεί κυρίως ως θετικό σοκ ζήτησης, ενισχύοντας την ιδιωτική κατανάλωση και τις επενδύσεις, ιδίως σε τομείς που σχετίζονται με την άμυνα. Αυτό μπορεί να αυξήσει τόσο την οικονομική παραγωγή όσο και τις τιμές βραχυπρόθεσμα, απαιτώντας στενό συντονισμό με τη νομισματική πολιτική για την άμβλυνση των πληθωριστικών πιέσεων.
Οφέλη μπορούν να δουν οι χώρες με μια συσσώρευση αμυντικών δαπανών που δίνει προτεραιότητα στις δημόσιες επενδύσεις σε εξοπλισμό και υποδομές, καθώς θα διεύρυνε το μέγεθος της αγοράς, θα στήριζε οικονομίες κλίμακας, θα ενίσχυε τη βιομηχανική ικανότητα, θα περιόριζε την πτώση των εισαγωγών και θα στήριζε τη μακροπρόθεσμη αύξηση της παραγωγικότητας.
Η συσσώρευση δημοσιονομικών ευπαθειών μπορεί να μετριαστεί με βιώσιμες χρηματοδοτικές ρυθμίσεις, ειδικά όταν η αύξηση των αμυντικών δαπανών είναι μόνιμη. Ωστόσο, η αύξηση των εσόδων έρχεται εις βάρος της μείωσης της κατανάλωσης και της άμβλυνσης της ώθησης της ζήτησης, ενώ η αναδιάταξη των προτεραιοτήτων του προϋπολογισμού τείνει να έρχεται εις βάρος των κυβερνητικών δαπανών για την κοινωνική προστασία, την υγεία και την εκπαίδευση.
Πολιτικές για την ανάκαμψη
Οι οικονομικές πολιτικές για ανάκαμψη από τον πόλεμο είναι συχνά αργές και άνισες και εξαρτώνται κρίσιμα από τη διάρκεια της ειρήνης. Όταν η ειρήνη διατηρείται, η παραγωγή ανακάμπτει, αλλά συχνά παραμένει μέτρια σε σχέση με τις απώλειες κατά τη διάρκεια του πολέμου. Αντίθετα, σε εύθραυστες οικονομίες όπου οι συγκρούσεις αναζωπυρώνονται ξανά, οι ανακάμψεις συχνά σταματούν.
Η έγκαιρη μακροοικονομική σταθεροποίηση, η αποφασιστική αναδιάρθρωση του χρέους και η διεθνής υποστήριξη παίζουν κεντρικό ρόλο στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και στην προώθηση της ανάκαμψης. «Η αποτελεσματική ανάκαμψη μετά τον πόλεμο απαιτεί ολοκληρωμένα και καλά συντονισμένα πακέτα στήριξης. Μια τέτοια προσέγγιση είναι πολύ πιο αποτελεσματική από τα αποσπασματικά μέτρα» αναφέρεται μεταξύ άλλων.
