Παρακολουθώντας τις ειδήσεις από τη Μέση Ανατολή, οι εικόνες μοιάζουν μακρινές. Όμως, στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη οικονομία, η απόσταση από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι το ράφι του ελληνικού σούπερ μάρκετ και το χωράφι του αγρότη, είναι πρακτικά μηδενική.
Η απάντηση στο ερώτημα αν οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή θα χτυπήσουν το πιάτο μας, είναι ένα κατηγορηματικό «Ναι». Και ο τρόπος που θα συμβεί αυτό δεν είναι θεωρητικός, αλλά περνάει μέσα από τρία πολύ συγκεκριμένα κανάλια που ήδη προκαλούν «ασφυξία» στην αγροδιατροφική αλυσίδα.
1) Το «έμφραγμα» της Ερυθράς Θάλασσας και τα ναύλα
Περίπου το 12% με 15% του παγκόσμιου εμπορίου και ένα τεράστιο μέρος των αγροτικών προϊόντων και εφοδίων περνάει από τη Διώρυγα του Σουέζ και την Ερυθρά Θάλασσα. Οι συνεχιζόμενες επιθέσεις και η ανασφάλεια στην περιοχή έχουν αναγκάσει τους ναυτιλιακούς κολοσσούς να αλλάξουν ρότα, κάνοντας τον γύρο της Αφρικής (Ακρωτήριο Καλής Ελπίδας).
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Σημαίνει 10 έως 15 επιπλέον ημέρες ταξιδιού (σύμφωνα με το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο / IMF PortWatch). Αυτή η καθυστέρηση δεν αυξάνει μόνο την κατανάλωση καυσίμων των πλοίων, αλλά εκτοξεύει το κόστος των ναύλων και των ασφαλίστρων. Όταν ένα κοντέινερ με γεωργικά εφόδια, ανταλλακτικά μηχανημάτων ή ζωοτροφές φτάνει στον Πειραιά με διπλάσιο κόστος μεταφοράς, η διαφορά αυτή δεν απορροφάται από τους μεσάζοντες. Μετακυλίεται κατευθείαν στον παραγωγό και τελικά στην τιμή λιανικής του τροφίμου.
2) Το ντόμινο σε ενέργεια και λιπάσματα
Η Μέση Ανατολή παραμένει η «καρδιά» της παγκόσμιας ενέργειας. Κάθε κλιμάκωση της έντασης φέρνει νευρικότητα στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Για τον αγρότη, το πετρέλαιο δεν είναι απλώς καύσιμο για το τρακτέρ, είναι η βάση όλου του κόστους παραγωγής. Ακόμα χειρότερα, το φυσικό αέριο αποτελεί την κύρια πρώτη ύλη για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων (όπως η ουρία).
Η περιοχή της Μέσης Ανατολής ελέγχει περίπου το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας. Οποιαδήποτε διαταραχή στην παραγωγή ή στις εξαγωγές από χώρες όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία ή το Ομάν, προκαλεί άμεσο σοκ προσφοράς, εκτοξεύοντας τις τιμές των λιπασμάτων στην Ευρώπη. Αν ο αγρότης πληρώσει χρυσάφι το λίπασμα (ή ρίξει λιγότερο, ρισκάροντας μειωμένη παραγωγή), το τρόφιμο θα ακριβύνει.
Εκτός των άλλων, δεν πρέπει να παραβλέπουμε πως οι τιμές των λιπασμάτων είναι ήδη πιεσμένες από τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας που συνεχίζεται.
3) Η «κερδοσκοπία του φόβου»
Δεν πρέπει ποτέ να υποτιμάμε την ψυχολογία των αγορών. Πολλές φορές, πριν καν υπάρξει πραγματική έλλειψη προϊόντων, τα διεθνή χρηματιστήρια εμπορευμάτων (και όχι μόνο…) αντιδρούν σπασμωδικά. Οι κερδοσκόποι αγοράζουν συμβόλαια αγροτικών προϊόντων «ποντάροντας» στην κρίση, ανεβάζοντας τεχνητά τις τιμές του σιταριού, της σόγιας, του καλαμποκιού και ενδεχομένως και άλλων προϊόντων και τελικά αυτός ο «φόβος» ενσωματώνεται στις τιμές χονδρικής πολύ πριν το πραγματικό πρόβλημα φτάσει στην αγορά και ενδεχομένως να μη φτάσει και ποτέ αν οι πολεμικές επιχειρήσεις δεν έχουν μεγάλη διάρκεια.
Οι βόμβες μπορεί να πέφτουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, ωστόσο ο… «οικονομικός κρατήρας» ανοίγει στο δικό μας σούπερ μάρκετ. Η κρίση στη Μέση Ανατολή αποδεικνύει για άλλη μια φορά πόσο εύθραυστη είναι η παγκόσμια επισιτιστική αλυσίδα. Όσο η Ευρώπη και η Ελλάδα βασίζονται σε τρίτες χώρες για ενέργεια, λιπάσματα και ζωοτροφές, θα είμαστε πάντα όμηροι των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Η πραγματική απάντηση στην εισαγόμενη ακρίβεια δεν είναι τα προσωρινά επιδόματα, αλλά η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και η στρατηγική επισιτιστική αυτονομία.
