Ο «κουμπαράς» των παιδιών: Πώς η Ελλάδα πρωτοπορεί σε σχέση με την ΕΕ και τους G20

Τα οφέλη για την αποταμίευση και η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Τι κάνουν τα – λίγα – κράτη παγκοσμίως που έχουν ανάλογο κουμπαρά. Σημασία έχει η διάρκεια σε βάθος χρόνου και κυβερνήσεων.

Πριν καταγράψω οτιδήποτε άλλο, οφείλω να επισημάνω ότι επί της αρχής το μέτρο ενός «κουμπαρά αποταμίευσης» με βρίσκει απολύτως σύμφωνο. Όχι για λόγους κοινωνικού κράτους ή επενδυτικούς. Αλλά κυρίως για λόγους αναγκαίας δραστικής παρέμβασης στη νοοτροπία μου μαζικά διαμορφώθηκε από τη δεκαετία του 1980 και μετά. Και έκτοτε ελάχιστα άλλαξε. Ούτε καν με αφορμή τη χρεοκοπία της χώρας και τα μνημόνια. Και είναι εξαιρετικά θετικό ότι το «όχημα» και κίνητρο της πρωτοβουλίας αυτής είναι ό,τι ισχυρότερο υπάρχει. Οι επόμενες γενιές. Τα παιδιά μας.

Ακούστηκαν διάφορες ενστάσεις για τον καθολικό χαρακτήρα του μέτρου. Για το κατά πόσο, είναι δίκαιο να πριμοδοτούνται με τον ίδιο τρόπο οι αποταμιεύσεις ενός παιδιού που μεγαλώνει σε οικογένεια με ετήσιο εισόδημα π.χ 20.000 ευρώ και εκείνες ενός παιδιού οικογένειας με εισόδημα 50.000 ευρώ. Και για το αν έχουν τη δυνατότητα να εκμεταλλευτούν το μέτρο αυτό πολύ χαμηλά εισοδηματικά κλιμάκια. Η αναγκαιότητα και η ωφέλεια της πρωτοβουλίας την οποία επιχειρούμε να επισημάνουμε δεν έχουν αυτό ως κριτήριο.

Η Ελλάδα δεν έχει πλέον κουλτούρα αποταμίευσης ανεξαρτήτως διαθέσιμου εισοδήματος. Προφανώς, κάποιος πρέπει πρώτα να μπορεί να καλύψει τις βασικές ανάγκες του προκειμένου να αποταμιεύσει. Από εκεί και πέρα, όμως, η δημιουργία ενός συγκεκριμένου στόχου, για καλύτερες σπουδές για το παιδί ή για τα πρώτα επαγγελματικά του βήματα, αποτελεί υπόδειγμα σωστής νοοτροπίας στην πράξη. Ειδικά όταν αυτή η συζήτηση μπαίνει στην οικογενειακή ατζέντα από τη γέννησή του και διατηρείται εκεί επί χρόνια.

Ο «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά», όπως ανακοινώθηκε, επιτρέπει στους γονείς να καταθέτουν έως 1.200 ευρώ τον χρόνο για τα οποία προβλέπεται ισόποση κρατική συνεισφορά. Για κάθε ένα ευρώ της οικογένειας, άλλο ένα από το κράτος. Προφανώς, το μέτρο αντισταθμίζει σε μικρό βαθμό και μόνο κάποιες από τις κοινωνικές -όχι οικονομικές- ανισορροπίες.

Αυτό, όμως, δεν αναιρεί τη βασική ιδέα. Το σημαντικότερο που κάνει η πρωτοβουλία είναι ότι φέρνει στο προσκήνιο έναν στόχο τον οποίο οι οικογένειες και το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον θα μπορούν να έχουν για 18 χρόνια. Μετατρέπει την αποταμίευση από συχνά αόριστη πρόθεση και ευκταίο αγαθό σε συγκεκριμένη, επαναλαμβανόμενη επιλογή και μάλιστα με απόδοση 100%.

Αν αυτό βοηθά στη λογική αξιοποίησης όσων πλέον ονομάζουμε SIU, δηλαδή Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων στην ΕΕ, ακόμη καλύτερα. Επίσης, αν η κεντρική ιδέα ανήκει στη σημερινή κυβέρνηση ή παραπέμπει σε παλαιότερες προτάσεις της αείμνηστης Φώφης Γεννηματά, λίγη σημασία έχει μπροστά στο γενικότερο όφελος. Οι καλές πολιτικές δεν χάνουν την αξία τους επειδή περισσότεροι διεκδικούν την πατρότητά τους.

Τι συμβαίνει διεθνώς

Η διεθνής σύγκριση έχει ενδιαφέρον. Και αποδεικνύει ότι, αν το μέτρο εφαρμοστεί όπως ανακοινώθηκε, η Ελλάδα πράγματι πρωτοπορεί. Από τα παραδείγματα που βρήκαμε, μόνο ο Καναδάς μπορεί να συγκριθεί ευθέως με βάση τα χαρακτηριστικά της δικής του πρωτοβουλίας. Εντός ΕΕ, σε εξαιρετικά μικρότερη αναλογία, η Ουγγαρία αποτελεί το πλησιέστερο παράδειγμα.

Πρωτοβουλίες εντός ΕΕ

Στην Ουγγαρία λειτουργεί ο πλησιέστερος ευρωπαϊκός συγγενής του ελληνικού «κουμπαρά». Μέσω του Start Account και των Baby Bonds, το κράτος ενισχύει τις οικογενειακές καταθέσεις κατά 10%, μέχρι ενός σχετικά χαμηλού ετήσιου ορίου. Στην Τσεχία υπάρχει κρατική ενίσχυση της στεγαστικής αποταμίευσης, στην οποία μπορούν να συμμετέχουν και ανήλικοι, αλλά δεν πρόκειται για ειδική πολιτική δημιουργίας κεφαλαίου για κάθε παιδί.

Η Γερμανία σχεδιάζει τη Frühstart-Rente, με κρατική κατάθεση 10 ευρώ τον μήνα σε επενδυτικό λογαριασμό παιδιών. Το πρόγραμμα, όμως, δεν λειτουργεί ακόμη, δεν συνδέει την κρατική ενίσχυση με αποταμίευση των γονέων και προορίζει το κεφάλαιο για τη μελλοντική σύνταξη.

Πρωτοβουλίες σε επίπεδο G20

Εκτός ΕΕ, ο Καναδάς διαθέτει ίσως το πληρέστερο ενεργό σύστημα. Το κράτος προσθέτει 20% στα πρώτα 2.500 καναδικά δολάρια που καταθέτει κάθε χρόνο η οικογένεια σε εκπαιδευτικό λογαριασμό. Είναι σημαντική ενίσχυση, χαμηλότερη από το ελληνικό 100% και δεσμευμένη για σπουδές στο πανεπιστήμιο ή για μεταπτυχιακές σπουδές.

Η Νότια Κορέα προσφέρει ακόμη γενναιότερο matching, αλλά μόνο σε παιδιά υπό κρατική προστασία ή σε νοικοκυριά με εισόδημα έως 150% του μέσου εισοδήματος. Η Τουρκία ενισχύει αναλογικά τις εισφορές ανηλίκων που αφορούν στο ιδιωτικό συνταξιοδοτικό σύστημα. Οι ΗΠΑ, τέλος, προσφέρουν εφάπαξ αρχικό κεφάλαιο 1.000 δολαρίων στα νέα Trump Accounts, χωρίς το ομοσπονδιακό κράτος να αντιστοιχίζει τις μετέπειτα γονικές καταθέσεις.

Σημασία έχει η διάρκεια σε βάθος χρόνου και κυβερνήσεων

Τα δύσκολα, βέβαια, ξεκινούν μετά την εξαγγελία. Προφανώς απαιτείται αυστηρή εποπτεία και πραγματική προστασία του επενδυτικού κεφαλαίου. Κυρίως χρειάζεται σταθερότητα: οι οικογένειες πρέπει να γνωρίζουν ότι ένας σχεδιασμός 18 ετών δε θα αλλάζει με κάθε προϋπολογισμό ή εκλογικό κύκλο.

Ο παιδικός «κουμπαράς» καλό θα ήταν να αποδειχθεί κάτι περισσότερο από ένα μέτρο της ΔΕΘ. Μπορεί να αποτελέσει μια από τις λίγες πολιτικές που δεν περιορίζονται στη διαχείριση του παρόντος, αλλά εκπαιδεύουν τη χώρα -συμπεριλαμβανομένου του πολιτικού της συστήματος- να επενδύει πρακτικά στο μέλλον της. Στις επόμενες γενιές.