Πέρα από τα προφανή που έχουν να κάνουν με τη γεωπολιτική ασφάλεια, το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης παρακολουθεί από κοντά τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή με το μεγάλο ζήτημα που μένει να καθοριστεί πριν αρχίσουν να χτυπούν σοβαρά «καμπανάκια» να είναι η διάρκεια των διαταραχών στις αγορές. Στο επίκεντρο αυτή τη στιγμή είναι οι βραχυπρόθεσμες αντιδράσεις. Μια εικόνα θα δώσει το σημερινό άνοιγμα των αγορών και το πως θα κινηθούν οι τιμές αναφοράς στα εμπορεύματα (Brent, WTI, ευρωπαϊκοί δείκτες αερίου) θα δώσουν το σήμα για το αν οι επενδυτές προεξοφλούν ένα παροδικό επεισόδιο, ή κλιμάκωση με διάρκεια.
Πέρα όμως από τις αντιδράσεις στις αγορές το πιο σημαντικό είναι το τι θα γίνει με τα Στενά του Ορμούζ που είναι το σημαντικότερο σημείο διέλευσης καυσίμων και πετρελαίου από την θάλασσα και το παρατεταμένο κλείσιμό τους μπορεί να εκτροχιάσει την παγκόσμια οικονομία. Η διάρκεια είναι το κλειδί για τις επόμενες κινήσεις. Ένα βραχύβιο επεισόδιο έντονης διακύμανσης, ακόμη και αν οδηγήσει σε προσωρινή άνοδο των τιμών για λίγες ημέρες, είναι διαχειρίσιμο. Αντίθετα, ένα παρατεταμένο κλείσιμο ή περιορισμός διέλευσης των Στενών, σε συνδυασμό με κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, θα μπορούσε να μετατρέψει μια γεωπολιτική κρίση σε πλήρες ενεργειακό και οικονομικό σοκ.
Στάση αναμονής
Προς το παρόν το οικονομικό επιτελείο αντιμετωπίζει την τρέχουσα συγκυρία ως εξωτερικό σοκ με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας, όπου η διάρκεια και η ένταση των εξελίξεων στα Στενά του Ορμούζ θα καθορίσουν το εύρος των επιπτώσεων. Αν έχουμε μια χρονικά περιορισμένη διακύμανση τιμών, η κατάσταση θεωρείται διαχειρίσιμη χωρίς να απαιτηθούν παρεμβάσεις.
Στην αντίθετη περίπτωση, δηλαδή αν έχουμε παρατεταμένη κρίση τα δεδομένα ανατρέπονται. Και τότε δεν αποκλείονται και στοχευμένα μέτρα στήριξης εφ’ όσον απαιτηθεί -και υπό την προϋπόθεση πάντα ότι δεν θα τεθεί σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα και αξιοπιστία της χώρας.
Χαμηλή η εξάρτηση, έμμεσοι οι κίνδυνοι
Το θετικό της υπόθεσης είναι ότι η νέα κρίση βρίσκει την ελληνική αγορά χωρίς άμεση ενεργειακή εξάρτηση από το Ιράν, αφού οι απευθείας εισαγωγές ιρανικού αργού έχουν ουσιαστικά μηδενιστεί μετά το εμπάργκο της ΕΕ και τις αμερικανικές κυρώσεις. Και εδώ και χρόνια τα ελληνικά διυλιστήρια έχουν διαφοροποιήσει την προμήθειά τους.
Όμως, η ελληνική αγορά παραμένει εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές αναφοράς (Platts Μεσογείου κ.λπ.), οι οποίες καθορίζουν καθημερινά τις τιμές χονδρικής προς τις εταιρείες εμπορίας. Αν τα Στενά κλείσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, μεγάλο μέρος των εξαγωγών της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράκ, του Κουβέιτ, του Ιράν, των ΗΑΕ και του Κατάρ δεν έχει άμεση εναλλακτική διαδρομή, καθώς οι υφιστάμενοι αγωγοί παράκαμψης καλύπτουν μόνο ένα μικρό τμήμα της σημερινής ροής. Ακόμη κι αν ορισμένοι αγωγοί λειτουργούσαν στα όρια της δυναμικότητάς τους, οι αναλυτές εκτιμούν ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των εξαγωγών του Κόλπου θα έμενε «κολλημένο» στην αφετηρία.
Την Παρασκευή πάντως, πριν ξεσπάσει η επίθεση, το Brent βρισκόταν περίπου στα 72–73 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από τα τριψήφια ποσά που κατέγραφε το 2022. Ωστόσο ένα μερικό ή και πρόσκαιρο κλείσιμο των Στενών θα μπορούσε να οδηγήσει το πετρέλαιο σε ζώνη άνω των 100–110 δολαρίων, ενώ στο σενάριο πλήρους διακοπής για μία εβδομάδα ορισμένες αναλύσεις τοποθετούν την τιμή ακόμη και κοντά στα 140 δολάρια ανά βαρέλι.
Ήδη, για να προλάβει φαινόμενα κερδοσκοπίας, η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή ανακοίνωσε ότι παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη των τιμών βενζίνης και πετρελαίου και τη διαθεσιμότητα στα πρατήρια, προαναγγέλλοντας σχέδιο ελέγχων σε πρατήρια καυσίμων σε όλη τη χώρα, με στόχο την αποτροπή αδικαιολόγητων αυξήσεων.
Επιπτώσεις σε ναυτιλία, εμπόριο και τουρισμό
Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται, πέρα από πετρέλαιο και LNG, και ένα σημαντικό τμήμα του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, με ορισμένες εκτιμήσεις να το τοποθετούν γύρω στο 10–11% του συνολικού όγκου. Τυχόν αλλαγή δρομολογίων, αυξήσεις ασφαλιστικών καλύψεων και διεύρυνση των ζωνών ναυτικού κινδύνου θα αυξήσουν το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων χύδην και εμπορευματοκιβωτίων, επηρεάζοντας την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και, τελικά, τις τελικές τιμές προϊόντων.
- Διαβάστε ακόμα - Στενά του Ορμούζ και πόλεμος: Πόσο αντέχει η ελληνική ναυτιλία;
Για την Ελλάδα, μια χώρα με έντονη παρουσία στη ναυτιλία και μεγάλη εξάρτηση από τον τουρισμό, πιθανές αυξήσεις ναύλων αλλά κίνδυνοι στα έσοδα και στα συμβόλαια, θα είχαν άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στο ισοζύγιο υπηρεσιών και στο ΑΕΠ. Παράλληλα, ο Τουρισμός – που στηρίζεται σε φθηνές αερομεταφορές και προβλέψιμο κόστος ενέργειας – ενδέχεται να δεχθεί πιέσεις αν το ενεργειακό κόστος διατηρηθεί υψηλό για μεγάλο διάστημα.
