Μπορεί η Ελλάδα και ολόκληρη η Γηραιά ήπειρος (Ευρώπη) να βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρά δημογραφικά προβλήματα και οι γεννήσεις να μειώνονται αλλά ταυτόχρονα αυξάνονται ανησυχητικά τα απορρίμματα από τις χρησιμοποιημένες βρεφικές πάνες και τις πάνες ενηλίκων, σε διεθνές επίπεδο, όπως προειδοποιούν οι επιστήμονες, με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις να είναι σημαντικές. Το ζήτημα των σκουπιδιών γενικά είναι πολυδιάστατο και τεράστιο, αλλά η παρατεταμένη χρήση πάνας στα νήπια (και μετά την ηλικία που θα έπρεπε να διακοπεί-κυρίως για λόγους ευκολίας και την αποφυγή «ατυχημάτων» στον ύπνο) και η απουσία ανακύκλωσης των χρησιμοποιημένων προϊόντων δημιουργεί διεθνώς ανησυχία ότι εντέλει θα μάς πνίξουν οι πάνες. Στο προβληματισμό των ειδικών περιλαμβάνονται όλα τα απορροφητικά προϊόντα υγιεινής (βρεφικές πάνες, πάνες ακράτειας, σερβιέτες για την περίοδο, ταμπόν και πάνες για κατοικίδια), με τις βρεφικές πάνες να αποτελούν τη μερίδα του λέοντος και το πλαστικό που περιέχεται στη σύνθεσή τους να αποτελεί βασικό ρυπαντή.
Έρευνα του Hub Καινοτομίας για τα Πλαστικά Απόβλητα του UCL
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου University College London που διεξήγαγαν τη μελέτη υπογραμμίζουν την ανάγκη της έγκαιρης εκπαίδευσης στη χρήση της τουαλέτας και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών ανακύκλωσης ως πιθανές λύσεις για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των απορροφητικών προϊόντων υγιεινής μίας χρήσης, που απορρίπτονται σε μεγάλες ποσότητες στους κάδους σκουπιδιών. Η συγκεκριμένη ερευνητική εργασία βασίζεται στο «Big Toilet Project» (το μεγάλο πρότζεκτ της τουαλέτας), το οποίο διευθύνεται από το Hub Καινοτομίας για τα Πλαστικά Απόβλητα του UCL, που εξετάζει γιατί τα παιδιά εκπαιδεύονται στην τουαλέτα αργότερα (από ό,τι θα έπρεπε) και πώς αυτό επηρεάζει τη χρήση της πάνας.
160-200 εκατ. τόνοι πάνας πετιούνται ετησίως
Η σχετική δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Sustainability» καθορίζει έναν οδικό χάρτη για την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται, χρησιμοποιούνται και απορρίπτονται τα απορροφητικά προϊόντα υγιεινής (γνωστά διεθνώς με το ακρωνύμιο AHP). Οι πάνες AHP (βρεφικές, ακράτειας, για κατοικίδια, οι σερβιέτες και τα ταμπόν για την περίοδο) αντιπροσωπεύουν περίπου 160-200 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων κάθε χρόνο παγκοσμίως, με τη συντριπτική πλειονότητα να καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής ή αποτέφρωσης. Σε περιοχές χωρίς επαρκή συλλογή αποβλήτων, οι χρησιμοποιημένες πάνες συχνά απορρίπτονται ή καίγονται, συμβάλλοντας στη αύξηση της ρύπανσης από πλαστικά, στη μόλυνση του νερού και στην εξάπλωση ασθενειών. θυμίζουμε ότι εδώ και χρόνια διεξάγεται διεθνώς και στην πατρίδα μας ο «πόλεμος της πάνας», δηλαδή ο σκληρός εμπορικός ανταγωνισμός στην αγορά κυρίως βρεφικής πάνας, όπου κυριαρχούν μεγάλες επώνυμες μάρκες και οικονομικά προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label). Οι εταιρείες μάχονται συνεχώς για το μερίδιό τους και επειδή αυτά τα προϊόντα, την τελευταία 3ετία-2ετία έχουν ακριβύνει πολύ από τον πληθωρισμό στα είδη διαβίωσης, ο ανταγωνισμός έχει ενταθεί.
Τρεις ριζικές παρεμβάσεις, για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων
Η ερευνητική ομάδα εντόπισε τρεις ριζικές παρεμβάσεις που αναμένεται ότι θα μειώσουν ριζικά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των απορροφητικών προϊόντων υγιεινής AHP. Αυτές περιλαμβάνουν καταρχάς την αλλαγή συμπεριφοράς σχετικά με την εκπαίδευση στην τουαλέτα και την αύξηση της χρήσης επαναχρησιμοποιήσιμων προϊόντων. Επιπλέον, οι νέες κλιμακούμενες τεχνολογίες ανακύκλωσης θα προωθήσουν την δημιουργία ενός συστήματος κυκλικής οικονομίας και σε αυτά τα προϊόντα. Η ανάπτυξη πλήρως κομποστοποιήσιμων προϊόντων μπορεί να εκτρέψει τα προϊόντα από την υγειονομική ταφή και την αποτέφρωση στην παραγωγή κομπόστ ή βιοαερίου, δίνοντας μια βιώσιμη λύση στη συσσώρευση τέτοιου είδους απορριμμάτων.
300.000 πάνες καταλήγουν στα σκουπίδια κάθε λεπτό διεθνώς!
Η Δρ. Έλζε Πόρτε, Ανώτερη Ερευνήτρια στο Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών του UCL και κύρια συγγραφέας της μελέτης, επισημαίνει: «Περισσότερες από 300.000 πάνες πετιούνται παγκοσμίως, κάθε λεπτό. Μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, περίπου 14 εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν ακράτεια, πολλοί από τους οποίους χρησιμοποιούν προϊόντα ακράτειας μιας χρήσης. Αυτό καθιστά τα απορροφητικά προϊόντα υγιεινής έναν σημαντικό, αλλά σε μεγάλο βαθμό μη αναγνωρισμένο, παράγοντα που συμβάλλει στην ολοένα και πιο αυξανόμενη κρίση των πλαστικών αποβλήτων. Αυτά τα προϊόντα είναι απαραίτητα για την υγεία, την αξιοπρέπεια και την φροντίδα των βρεφών των νηπίων και των ηλικιωμένων, αλλά ο περιβαλλοντικός τους αντίκτυπος έχει σε μεγάλο βαθμό περάσει απαρατήρητος. Αυτό που δείχνει η έρευνά μας είναι ότι το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται μονοδιάστατα με μία λύση, αλλά απαιτεί συντονισμένες αλλαγές σε επίπεδο συμπεριφοράς, τεχνολογίας, υλικών και πολιτικής».
Νέα κουλτούρα και έγκαιρη εκπαίδευση των νηπίων στην τουαλέτα
Η πρώτη παρέμβαση που προτείνουν οι συγγραφείς αφορά τη μείωση και την επαναχρησιμοποίηση, ενθαρρύνοντας την εκπαίδευση στην τουαλέτα σε πιο πρώιμο στάδιο και την αυξημένη χρήση επαναχρησιμοποιούμενων προϊόντων. Οι ειδικοί προσθέτουν ότι η εκπαίδευση στην τουαλέτα σε πιο πρώιμο στάδιο μπορεί επίσης να ωφελήσει την υγεία της ουροδόχου κύστης και του εντέρου των παιδιών.
Η μελέτη αναγνωρίζει ότι οι αλλαγές στη χρήση της πάνας συνεπάγονται προκλήσεις, λόγω της έλλειψης καθοδήγησης και της πίεσης χρόνου για τους φροντιστές και απαιτεί καλύτερη υποστήριξη για τις οικογένειες, συμπεριλαμβανομένης της σαφέστερης καθοδήγησης από τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και αλλαγών στα συστήματα εργασίας και φροντίδας των παιδιών που καθιστούν πιο εφικτές τις πρακτικές μείωσης των αποβλήτων.
Νέες τεχνολογίες ανακύκλωσης
Δεύτερον, απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στις τεχνολογίες ανακύκλωσης της πάνας μιας χρήσης, λόγω του πολύπλοκου μείγματος πλαστικών, ινών και υπεραπορροφητικών υλικών που αποτελούν τις πάνες μιας χρήσης, σε συνδυασμό με τη μόλυνση από ανθρώπινα απόβλητα και φάρμακα. Ενώ υπάρχει ένας μικρός αριθμός τεχνολογιών ανακύκλωσης, οι περισσότερες ανακτούν μόνο ένα μέρος των υλικών.
Οι ερευνητές προτείνουν την ανάπτυξη μεθόδων ανακύκλωσης που μπορούν να ανακτήσουν όλα τα υλικά της πάνας σε μεγάλη κλίμακα, καθώς και καλύτερες τεχνολογίες απολύμανσης για την απομάκρυνση παθογόνων μικροοργανισμών και υπολειμμάτων φαρμάκων από τα χρησιμοποιημένα προϊόντα.
Ανάπτυξη πάνας από βιοδιασπούμενα υλικά
Η τρίτη πιθανή λύση είναι η ανάπτυξη πάνας κατασκευασμένης εξ ολοκλήρου από υλικά που μπορούν να βιοδιασπαστούν με ασφάλεια σε βιομηχανικά συστήματα κομποστοποίησης ή αναερόβιας χώνευσης. Τα προϊόντα που διατίθενται σήμερα στην αγορά ως βιοδιασπώμενα δεν είναι πλήρως κομποστοποιήσιμα και εξακολουθούν να υπάρχουν βασικές τεχνικές προκλήσεις, όπως η διατήρηση της ξηρότητας και η διασφάλιση της ασφαλούς διάσπασης των ρύπων.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, για να καταστεί αυτό εφικτό στο Ηνωμένο Βασίλειο, πρέπει να αντιμετωπιστούν τα κανονιστικά και οικονομικά εμπόδια, όπως οι περιορισμοί στη χρήση κομπόστ που περιέχει ανθρώπινα απόβλητα, προτού υιοθετηθεί ευρέως αυτή η προσέγγιση.
Στην Ευρώπη τα παιδιά σταματούν την πάνα σε μεγαλύτερη ηλικία από ό,τι θα έπρεπε
Σε πολλές χώρες, δυστυχώς παρατηρείται ανησυχητική αύξηση της μέσης ηλικίας εκπαίδευσης των παιδιών στην τουαλέτα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ηλικία αυτή έχει αυξηθεί κατά 32%, από δύο χρόνια και τέσσερις μήνες κατά μέσο όρο τη δεκαετία του 1950 σε λίγο πάνω από τρία χρόνια τη δεκαετία του 2000, πράγμα που σημαίνει ότι ο αριθμός κατανάλωσης πάνας μιας χρήσης ανά παιδί έχει αυξηθεί.
Ο καθηγητής στον Τομέα των Μηχανολόγων Μηχανικών του UCL Μαρκ Μιοντάουνικ βασικός συγγραφέας της μελέτης και επικεφαλής ερευνητής στο Big Toilet Project, υπογραμμίζει: «Η προηγούμενη εργασία μας έχει επισημάνει πώς οι μεταβαλλόμενοι κοινωνικοί κανόνες και οι πιέσεις φροντίδας συμβάλλουν στην αυξημένη χρήση πάνες. Αυτή η νέα εργασία προχωρά ένα βήμα παραπέρα, δείχνοντας πώς αυτές οι συμπεριφορικές τάσεις βρίσκουν κοινό πεδίο με τα υλικά και τα συστήματα αποβλήτων και δημιουργούν μια παγκόσμια περιβαλλοντική πρόκληση. Το σημαντικότερο είναι πως η νέα μελέτη δείχνει τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό».
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι καμία ενιαία λύση δεν θα λειτουργήσει παντού. Σε χώρες υψηλού εισοδήματος, η βελτίωση της ανακύκλωσης και η μείωση της χρήσης μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικές, ενώ σε περιοχές χαμηλότερου εισοδήματος, όπου οι υποδομές αποβλήτων δεν είναι τόσο καλά ανεπτυγμένες, ενδέχεται να χρειαστούν τοπικά κατάλληλες λύσεις κομποστοποίησης ή διάθεσης. Επίσης, τονίζουν τη σημασία της διασφάλισης ότι οι αλλαγές θα παραμένουν οικονομικά προσιτές, ιδίως για τα ευάλωτα άτομα, καθώς τα προϊόντα υγιεινής είναι απαραίτητα και δεν αποτελούν προαιρετική «πολυτέλεια».
