Το καλό νέο είναι πως έγινε μία αρχή. Δηλαδή ενώ λίγο καιρό πριν ήταν ξεκάθαρο το «όχι» σε κάθε υπόνοια για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής, με ισχυρή έμφαση στη «ρήτρα βιωσιμότητας», πλέον κάτι άλλαξε. Άλλαξε όμως με τρόπο που δεν βολεύει τόσο την Αθήνα, όσο άλλα κράτη, κυρίως αυτά του «Βορρά».
Να πούμε πως με βάση τους κανόνες της ΕΕ οι ρήτρες διαφυγής (γενική ή εθνικές) επιτρέπουν επιπλέον δαπάνες (από κρατικό χρήμα) οι οποίες δεν θα συνυπολογίζονται στον κανόνα περί ανώτατου ορίου αύξησης καθαρών δαπανών. Ο κανόνας δαπανών (που έχει υποκαταστήσει τα πρωτογενή πλεονάσματα), αποτελεί το «φόβητρο» κάθε ελληνικού προϋπολογισμού: περιορίζει στα μόλις 200 εκατ. ευρώ για φέτος τα μέτρα στήριξης τύπου fuel pass ή επιδότησης ντίζελ (που παρατάθηκε και για τον Ιούνιο, αλλά πιο... περιορισμένο) και σε άλλο 1 δισ. ευρώ περίπου για το 2027.
Χωρίς τη ρήτρα διαφυγής, η μόνη διέξοδος για να έρθουν επιπλέον μέτρα στήριξης ή μόνιμες ελαφρύνσεις (που είναι αναγκαίες για το καλάθι της ΔΕΘ), είναι να βρεθεί πρόσθετος χώρος από εγχώριες «δυνάμεις»: δηλαδή είτε από καλύτερες επιδόσεις στην είσπραξη φόρων, είτε από νέους φόρους.
Τι ανακοινώθηκε
Η Επιτροπή λοιπόν έδωσε τη δυνατότητα η εθνική ρήτρα διαφυγής αμυντικών δαπανών (που έχει ενεργοποιήσει η Αθήνα το 2025 και της επιτρέπει να προχωρήσει σε δαπάνες στο εν λόγω πεδίο ίσες με το 1,5% του ΑΕΠ σωρευτικά την. περίοδο 2025- 2028) να ενσωματώσει και το νέο σκέλος: αυτό της «επιτάχυνσης της μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα».
Οι περιορισμοί
Δηλαδή δημιουργείται ένα συγκοινωνούν δοχείο ανάμεσα στο επιπλέον δικαίωμα για αμυντικές δαπάνες και σε συγκεκριμένες ενεργειακές παρεμβάσεις. Εδώ αρχίζουν οι περιορισμοί που «αδειάζουν» το καλάθι:
* Για μία χώρα με μεγάλες ανάγκες στο πεδίο της άμυνας είναι προφανώς δύσκολο να μεταφέρεις αυτό το «δικαίωμα» δαπανών. Αυτό που «δίνεις» για πράσινη μετάβαση, θα φύγει από την άμυνα…
* Αλλά και αν το μεταφέρεις, μπορείς να κάνεις μόνο δαπάνες για «πρασίνισμα» από κρατικό χρήμα, αφού έτσι ορίζεται. Δηλαδή να χρηματοδοτήσεις με εθνικό χρήμα κινήσεις για ηλεκτροκίνηση, για ενεργειακές αναβαθμίσεις και για κάθε δράση που μειώνει τα ορυκτά καύσιμα. Μόνο που όλες αυτές οι δυνατότητες είναι για το «μετά» και όχι για το «τώρα»: δηλαδή για τη πληθωριστική κρίση και για τα μέτρα στήριξης που έχει ανάγκη η ελληνική οικονομία και κοινωνία.
Επίσης, τώρα που τελειώνει το ΤΑΑ υπάρχουν επιδοτήσεις της ΕΕ (δωρεάν κοινοτικό χρήμα) που είχε προβλεφθεί για τέτοιες «πράσινες» δράσεις και η κρατική μηχανή παλεύει να τις απορροφήσει. Που να χωρέσουν και άλλες….
Η παγίδα
Υπάρχει και μία 3η παράμετρος: αν αυτή είναι η αντίδραση της ΕΕ, τότε μήπως στην πράξη η ανακοίνωση της «περιορισμένης ευελιξίας» σημαίνει πως δεν υπάρχει τίποτα άλλο στο τραπέζι;
Δηλαδή, μένει να φανεί αν με την κίνηση αυτή διαψεύσθηκαν οι ελπίδες όσων πίστευαν πως θα αναγγελθεί μία πιο «καθαρή» και ξεχωριστή ρήτρα διαφυγής. Μία ρήτρα που θα επιτρέπει μέτρα στήριξης σαν κι αυτά της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης για τα νοικοκυριά και για τις επιχειρήσεις, μέτρα που θα συνδέονται με τα ορυκτά καύσιμα (ντίζελ, βενζίνη) αλλά και με το κόστος ζωής.
Το πως θα κυλήσουν οι επόμενες - πολεμικές - εβδομάδες έχει προφανώς πολύ μεγάλη σημασία. Παραμένει ερώτημα αν μπορεί η στάση της ΕΕ να αλλάξει (και πάλι) σε ένα πολύ κακό (και απευκταίο) σενάριο που θα επιβεβαιώνει πως οι πληθωριστικές πιέσεις θα είναι μη ανεκτές οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά. Επίσης μένει να φανεί αν κράτα πυρομαχικά η ΕΕ για ένα τέτοιο ενδεχόμενο; συνδέοντας προς το παρόν χρονικά το όριο αντοχών με το τέλος του καλοκαιριού...
Σίγουρα προς το παρόν δεν είμαστε σε αυτό το απευκταίο σενάριο αναφορικά με την πορεία της κρίσης. Ούτε επίσης η ΕΕ είναι έτοιμη να πάρει αποφάσεις. Όχι μόνο γιατί δεν συμφωνούν τα κράτη, αλλά και γιατί δεν υπάρχει καν ορατότητα…
Έτσι πορεύεται η οικονομία με ότι γνωρίζει. Αλλά και με τις νέες εντολές που δόθηκαν στα κράτη. Από την Ελλάδα ζητούν έσοδα και ταχύτερη πράσινη μετάβαση.
Είναι ξεκάθαρη στα κείμενα των συστάσεων για την Ελλάδα .η νέα «εντολή» για περιορισμό φοροαπαλλαγών (που θα φέρουν νέα έσοδα και άρα φορολογικά βάρη). Περιέχεται επίσης η «προτροπή» να ξαναδεί η κυβέρνηση τον ΕΦΚ στο ντίζελ που είναι πιο χαμηλός σε σχέση με τη βενζίνη. Για τα μέτρα στήριξης η σύσταση είναι λιτή και σαφής πως θα πρέπει να είναι στοχευμένα και χρονικά προσδιορισμένα. Αλλά και χρήση της δυνατότητας που δόθηκε για επενδύσεις στην ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα οι οποίες προφανώς δεν πρέπει να υποτιμώνται, απλά δεν φέρνουν άμεσα αποτελέσματα...
