Εδώ και χρόνια, το λεγόμενο «πολιτικό ρίσκο» είχε ουσιαστικά εξαφανιστεί ως παράγοντας αποτίμησης για το ελληνικό χρηματιστήριο. Επενδυτές και αναλυτές εστίαζαν στα θεμελιώδη της οικονομίας και των εισηγμένων, στην ανάπτυξη, στις τράπεζες, στην ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, λαμβάνοντας αποφάσεις σε ένα πλαίσιο που θεωρείτο, αν όχι απολύτως σταθερό, τουλάχιστον προβλέψιμο.
Με τη θητεία της παρούσας κυβέρνησης να ολοκληρώνεται, εκτός απροόπτου, σε περίπου έναν χρόνο από σήμερα, και λαμβάνοντας υπόψη τα σημερινά δημοσκοπικά δεδομένα, το πλαίσιο των προηγούμενων ετών φαίνεται να οδεύει προς λήξη. Πέρα από τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών γύρω από το σκάνδαλο του ΟΠΕΠΕΚΕ, που επανέφεραν σενάρια περί πρόωρων εκλογών, οι ενδείξεις αυξημένου πολιτικού ρίσκου είναι ορατές εδώ και πολύ καιρό στις έρευνες κοινής γνώμης, οι οποίες αποτυπώνουν δυσκολία ή αδυναμία σχηματισμού αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Βρισκόμαστε ήδη σε μια περίοδο όπου κάθε πολιτική εξέλιξη, έως τις επόμενες κάλπες, παρακολουθείται στενά από τους επενδυτές και σταδιακά ενσωματώνεται στις προσδοκίες της αγοράς. Κάθε νέα πληροφορία, από τις δημοσκοπήσεις έως τη δημόσια πολιτική αντιπαράθεση, λειτουργεί ως εισροή πληροφορίας για την αποτίμηση του κινδύνου. Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι, με ποιον τρόπο και πότε θα αποτιμήσει το πολιτικό ρίσκο το χρηματιστηριακό ταμπλό;
- Διαβάστε ακόμα - Χρηματιστήριο Αθηνών: Οι «πολεμικές» επιδόσεις των large caps
Η πηγή του ρίσκου
Από την οπτική των αγορών, κάθε κυβερνητική αλλαγή ενέχει πολιτικό ρίσκο. Όχι απαραίτητα επειδή προεξοφλείται κάποια αρνητική εξέλιξη, αλλά επειδή εισάγει ένα στοιχείο αβεβαιότητας ως προς τη συνέχεια της οικονομικής –και όχι μόνο– πολιτικής. Για τους επενδυτές, το βασικό ζητούμενο είναι η ορατότητα και η προβλεψιμότητα. Η πιθανότητα αλλαγής προτεραιοτήτων, είτε σε επίπεδο δημοσιονομικής πολιτικής, είτε σε επίπεδο μεταρρυθμίσεων που επηρεάζουν το επιχειρηματικό τοπίο, είναι αυτή που οδηγεί σε αναπροσαρμογή και ανατιμολόγηση του κινδύνου.
Η δυσκολία σχηματισμού αυτοδύναμης κυβέρνησης, η ανάγκη συνεργασιών και η πιθανότητα παρατεταμένης πολιτικής διαπραγμάτευσης και/η επαναληπτικών εκλογών, όλα αυτά αποτελούν παράγοντες που, υπό κανονικές συνθήκες, αυξάνουν το λεγόμενο political risk premium.
Σε ό,τι αφορά το εγχώριο πολιτικό περιβάλλον, κάθε απόκλιση από το πλαίσιο που οι αγορές έχουν συνηθίσει τα τελευταία χρόνια συνεπάγεται, τουλάχιστον αρχικά, μια αναπροσαρμογή του αντιλαμβανόμενου κινδύνου. Το μέγεθος αυτής της προσαρμογής εξαρτάται από τη διάρκεια της αβεβαιότητας, τη φύση των πιθανών συνεργασιών και, κυρίως, από το κατά πόσο επηρεάζεται η συνέχεια της οικονομικής πολιτικής. Με άλλα λόγια, από το αν οι αγορές εκτιμούν ότι αλλάζει ή διατηρείται η κατεύθυνση που έχει ήδη ενσωματωθεί στις αποτιμήσεις.
Ευρωπαϊκά παραδείγματα
Η εμπειρία των τελευταίων ετών στην Ευρώπη δείχνει ότι οι αγορές, κατά κανόνα, τιμολογούν το πολιτικό ρίσκο ετεροχρονισμένα, όχι δηλαδή τη στιγμή που συμβαίνουν οι πολιτικές αλλαγές, αλλά όταν η πολιτική αβεβαιότητα αρχίζει να επηρεάζει μετρήσιμες οικονομικές μεταβλητές.
Στη Γαλλία, η απόφαση του Μακρόν τον Ιούνιο του 2024 να προκηρύξει πρόωρες εκλογές προκάλεσε άμεση πίεση στο ευρώ, στις μετοχές και στα γαλλικά ομόλογα. Ωστόσο, η ουσιαστική ανατιμολόγηση κινδύνου εξελίχθηκε σε δεύτερο χρόνο, όταν η αβεβαιότητα άρχισε να εστιάζει στη γενικότερη δημοσιονομική πορεία της χώρας.
Στην Ιταλία, μετά την εκλογή της Μελόνι τον Σεπτέμβριο του 2022, οι αγορές αντέδρασαν αρχικά με επιφυλακτικότητα, με τα ιταλικά spreads να διευρύνονται εν μέσω ανησυχιών για πιθανή δημοσιονομική χαλάρωση και τριβές με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όταν έγινε σαφές ότι η νέα κυβέρνηση θα κινηθεί εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου και με σχετική δημοσιονομική πειθαρχία, τα spreads σταθεροποιήθηκαν.
Στην Ισπανία, οι εκλογές του Ιουλίου 2023 οδήγησαν σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο, με πολύμηνες διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης υπό τον Σάντσεθ και αυξημένη αβεβαιότητα ως προς τη σταθερότητα του κυβερνητικού σχήματος. Παρά την αβεβαιότητα, η αντίδραση των αγορών υπήρξε ήπια, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούσαν ότι δεν θα υπάρξει σημαντική απόκλιση από τη βασική κατεύθυνση της οικονομικής πολιτικής.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Πορτογαλία, όπου η παραίτηση του Αντόνιο Κόστα τον Νοέμβριο του 2023, μετά την έναρξη έρευνας για υποθέσεις διαφθοράς, οδήγησε τη χώρα σε πρόωρες εκλογές. Παρά το πολιτικό σοκ, η αντίδραση των αγορών παρέμεινε και σε αυτή την περίπτωση συγκρατημένη.
Η τάση αυτή μπορεί βεβαίως να οδηγήσει και σε στρέβλωση. Όσο περισσότερο οι αγορές καθυστερούν να τιμολογήσουν το πολιτικό ρίσκο, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η προσαρμογή να είναι πιο απότομη, αν και όταν τελικά εκδηλωθεί.
Το ερώτημα για την Ελλάδα
Με δεδομένη τη βελτίωση των τελευταίων ετών στη δημοσιονομική εικόνα της χώρας, την αποκατάσταση της αξιοπιστίας της και την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, το αποτέλεσμα των επόμενων βουλευτικών εκλογών στην Ελλάδα, όποτε κι αν αυτές διεξαχθούν, θα αξιολογηθεί υπό αυτό το πρίσμα.
Μετά τις κάλπες, ανάμεσα στα βασικά ζητούμενα εκ μέρους των επενδυτών θα είναι η διατήρηση μιας ξεκάθαρης πορείας αποκλιμάκωσης του χρέους και η διατήρηση ικανοποιητικών ρυθμών ανάπτυξης. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι άλλα δομικά προβλήματα, όπως π.χ. η αντιμετώπιση του δημογραφικού, δεν θα βρίσκονται στο ραντάρ. Όμως αυτό που ουσιαστικά θα αξιολογήσουν, θα είναι το κατά πόσο το νέο κυβερνητικό σχήμα, όποιο κι αν είναι αυτό, μπορεί να διασφαλίσει τη συνέχεια μιας οικονομικής πολιτικής που έχει ήδη ενσωματωθεί στις αποτιμήσεις.
Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, και με δεδομένο ότι η Ελλάδα δεν έχει την εμπειρία άλλων ευρωπαϊκών χωρών σε κυβερνήσεις συνεργασίας, θα αποτυπωθεί και το κατά πόσο η χώρα περνά σε μια περίοδο όπου ο κατακερματισμός του πολιτικού τοπίου αποκτά πιο μόνιμα χαρακτηριστικά. Αν δηλαδή από την παράδοση των μονοκομματικών κυβερνήσεων περνάμε σε ένα πιο σύνθετο και λιγότερο προβλέψιμο περιβάλλον, όπου το πολιτικό ρίσκο παύει να είναι συγκυριακό και μετατρέπεται σε πιο μόνιμο χαρακτηριστικό της αγοράς.
