Οι καλοκαιρινές διακοπές -που για αρκετούς συνεχίζονται ή τώρα ξεκινούν- θεωρούνται συνώνυμο της ξεγνοιασιάς, αλλά στην πράξη αυτό δεν ισχύει πάντοτε, καθώς συνοδεύονται από ορισμένους κινδύνους για την υγεία. Γι αυτό απαιτείται σωστή προετοιμασία: Η προστασία από τη ζέστη και τον ήλιο, η καλή ενυδάτωση, η προσοχή στη διατροφή, η τήρηση βασικών κανόνων υγιεινής και η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας όταν τα συμπτώματα είναι έντονα μπορούν να προλάβουν τα περισσότερα προβλήματα.
Κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής, με έντονη ζέστη ή και παρατεταμένο καύσωνα, καθημερινή επαφή με τη θάλασσα ή την πισίνα, αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας και των διατροφικών συνηθειών, ελλοχεύουν κίνδυνοι για την υγεία, που μπορούν να περιγραφούν ως «η νοσολογία της θερινής περιόδου».
Όπως επισημαίνει η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, στην λίστα των 10 παθολογικών καταστάσεων που αφορούν τη νοσολογία των θερινών διακοπών, ξεχωριστή θέση κατέχουν οι παθήσεις που σχετίζονται με τη ζέστη.
1. Ό,τι σχετίζεται με την έντονη ζέστη
Η θερμική εξάντληση και η θερμοπληξία αποτελούν τις πιο σοβαρές μορφές θερμικής καταπόνησης. Δεν αφορούν μόνο τους ηλικιωμένους ή τα άτομα με χρόνια νοσήματα, αλλά μπορούν να εμφανιστούν και σε νέους, υγιείς ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν εκτίθενται πολλές ώρες στον ήλιο, περπατούν σε υψηλές θερμοκρασίες, κάνουν αθλητικές δραστηριότητες ή δεν πίνουν αρκετά υγρά. Τα πρώτα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονη κόπωση, ζάλη, πονοκέφαλος, ναυτία, κράμπες, ταχυκαρδία και υπερβολική εφίδρωση. Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, αν το άτομο παρουσιάσει σύγχυση, λιποθυμία, πολύ υψηλή θερμοκρασία σώματος ή σταματήσει να ιδρώνει, τότε υπάρχει υποψία θερμοπληξίας, η οποία είναι επείγουσα κατάσταση και χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.
2. Οι συνέπειες της αφυδάτωσης
Επίσης, η αφυδάτωση και η διαταραχή των ηλεκτρολυτών είναι συχνή κατά τη διάρκεια των διακοπών. Το καλοκαίρι ο οργανισμός χάνει περισσότερα υγρά μέσω του ιδρώτα, ενώ πολλοί άνθρωποι ξεχνούν να πίνουν νερό, ειδικά όταν ταξιδεύουν, βρίσκονται στην παραλία, καταναλώνουν αλκοόλ ή είναι μεγαλύτερης ηλικίας οπότε δεν αντιλαμβάνονται εγκαίρως και στον βαθμό που πρέπει το αίσθημα της δίψας. Η δίψα, τα ξηρά χείλη, τα σκουρόχρωμα ούρα, η αδυναμία, η ζάλη και η ταχυκαρδία αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια υφιστάμενης και εξελισσόμενης αφυδάτωσης. Στα παιδιά και στους ηλικιωμένους η αφυδάτωση μπορεί να εξελιχθεί πιο γρήγορα και να γίνει επικίνδυνη. Η τακτική λήψη νερού, η κατανάλωση φρούτων και ελαφρών γευμάτων, καθώς και η αποφυγή υπερβολικού αλκοόλ βοηθούν σημαντικά στην πρόληψη.
3. Ιογενείς γαστρεντερίτιδες και τροφικές δηλητηριάσεις
Μεγάλο κεφάλαιο της καλοκαιρινής παθολογίας αποτελούν οι ιογενείς γαστρεντερίτιδες, οι τροφικές δηλητηριάσεις και η διάρροια των ταξιδιωτών. Στις διακοπές τρώμε συχνότερα έξω, δοκιμάζουμε τρόφιμα που δεν καταναλώνουμε συνήθως και πολλές φορές δεν γνωρίζουμε τις συνθήκες συντήρησης ή παρασκευής τους. Οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν την αλλοίωση των τροφίμων, ειδικά όταν δεν διατηρούνται σωστά στο ψυγείο, ενώ αν τα τρόφιμα παραμένουν μαγειρεμένα αφύλαχτα σε επιφάνειες μαγειρέματος ή σερβιρίσματος, μπορούν να μολυνθούν από μύγες και άλλα έντομα που επίσης κυκλοφορούν σε πολύ μεγαλύτερους πληθυσμούς το καλοκαίρι.Μια συμπτωματολογία, που περιλαμβάνειδιάρροια, εμετούς, κοιλιακό πόνο, πυρετό, ναυτίακαι γενική αδυναμία είναι συχνή, υπογραμμίζει η καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου. Στις περισσότερες περιπτώσεις το πρόβλημα υποχωρεί με ξεκούραση, σωστή ενυδάτωση και ελαφριά διατροφή. Ωστόσο, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση όταν υπάρχει αίμα στα κόπρανα, υψηλός πυρετός, έντονος κοιλιακός πόνος, επίμονοι εμετοί και διάρροιες-που προκαλούν σοβαρή αφυδάτωση.
4. Δερματικά προβλήματα με προεξέχον το ηλιακό έγκαυμα
Επιπλέον, συχνά το καλοκαίρι εμφανίζονται και δερματικά προβλήματα. Το ηλιακό έγκαυμα είναι ίσως το πιο συνηθισμένο. Πολλοί το θεωρούν απλή ενόχληση, όμως η επαναλαμβανόμενη και απροστάτευτη έκθεση στον ήλιο αυξάνει τον κίνδυνο πρόωρης γήρανσης του δέρματος και καρκίνου του δέρματος. Το αντηλιακό πρέπει να εφαρμόζεται μισή ώρα πριν από την έκθεση στον ήλιο και να ανανεώνεται συχνά, ιδιαίτερα μετά το μπάνιο ή την έντονη εφίδρωση. Κάθε μιάμιση με δύο ώρες πρέπει να ανανεώνουμε το αντηλιακό, ακόμα και αν αναγράφει στη συσκευασία του ότι είναι αδιάβροχο (water proof). Το καπέλο, τα γυαλιά ηλίου, τα ανοιχτόχρωμα ρούχα και η αποφυγή έκθεσης στον ήλιο τις μεσημεριανές ώρες είναι εξίσου σημαντικά μέτρα προστασίας, τα οποία πρέπει να λαμβάνουμε.
5. Τσιμπήματα εντόμων και δάγκωμα ερπετών
Τα τσιμπήματα από κουνούπια, μέλισσες, σφήκες ή άλλα έντομα ή ακόμα και ερπετά είναι επίσης συχνότερα τους καλοκαιρινούς μήνες.Συνήθως προκαλούν τοπικό πρήξιμο, κοκκίνισμα και φαγούρα. Σε ορισμένα άτομα, όμως, μπορεί να εμφανιστεί σοβαρή αλλεργική αντίδραση, με δύσπνοια, πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα χείλη, ζάλη ή λιποθυμική τάση. Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.
Η χρήση εντομοαπωθητικών, η αποφυγή έντονων αρωμάτων και η προσοχή σε περιοχές με πολλά έντομα, με το σωστό ντύσιμο (καλυμμένα χέρια και πόδια) και χρήση σίτας στα παράθυρα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο. Με την ευκαιρία αυτή διευκρινίζεται ότι τα κουνούπια αποτελούν τους βασικούς διαβιβαστές του ιού του Δυτικού Νείλου, ενός ιού που μεταδίδεται κυρίως από μολυσμένα πτηνά (κοράκια, καρακάξες, κίσσες)στους ανθρώπους μέσω τσιμπήματος.
Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι δεν εμφανίζουν σοβαρά συμπτώματα, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκληθούν πυρετός, πονοκέφαλος ή ακόμη και σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές ή θάνατος κυρίως σε ηλικιωμένους ανθρώπους και σε άτομα με ανοσοκαταστολή. Περίπου 1 στους 100 με 140 ανθρώπους ενέχουν κίνδυνο να εμφανίσουν σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα και οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι περνούν τη νόσο από τον ιό του δυτικού Νείλου «στο πόδι», χωρίς καν να καταλάβουν ότι έχουν προσβληθεί.
Εκτός από τον ιό του Δυτικού Νείλου, τα κουνούπια ως διαβιβαστές μπορούν να μεταδώσουν και άλλες ασθένειες, όπως τον δάγκειο πυρετό, τον ιό Ζίκακαι την ελονοσία σε ορισμένες περιοχές του κόσμου. Για την προστασία μας είναι σημαντικό να χρησιμοποιούμε εντομοαπωθητικά, να αποφεύγουμε τα στάσιμα νερά όπου αναπαράγονται τα κουνούπια και να τοποθετούμε σίτες, κουνουπιέρες, ανεμιστήρες και κλιματιστικά.
Επίσης πρέπει να απομακρύνουμε όλα τα στάσιμα ύδατα από τη βεράντα και τον κήπο μας και να ποτίζουμε τα φυτά την σωστή ώρα χωρίς υπερβολές. Αν μάς δαγκώσει φίδι, καλούμε αμέσως το 166 (ΕΚΑΒ) ή μεταβαίνουμε στο πλησιέστερο νοσοκομείο, για έγκαιρη ιατρική φροντίδα. Στο μεταξύ διατηρούμε ακινητοποιημένο το πληγωμένο μέλος, αφαιρούμε στενά ρούχα και σφιχτά κοσμήματα ή ρολόγια και προσπαθούμε να αποφύγουμε τον πανικό, που αυξάνει τους καρδιακούς παλμούς.
6. Ωτίτιδα από τις βουτιές
Άλλο συχνό καλοκαιρινό πρόβλημα είναι η εξωτερική ωτίτιδα, γνωστή και ως «αυτί του κολυμβητή». Εμφανίζεται συχνά μετά από τα μπάνια στη θάλασσα ή την πισίνα και τις βουτιές, όταν παραμένει υγρασία στον έξω ακουστικό πόρο. Προκαλεί πόνο, φαγούρα, αίσθημα βουλώματος και μερικές φορές έκκριση υγρού. Η αποφυγή χρήσης μπατονέτας και το καλό στέγνωμα των αυτιών μετά το μπάνιο βοηθούν στην πρόληψηαυτού του προβλήματος.
7. Τραυματισμοί όπως διαστρέμματα και ατυχήματα όπως τα αυτοκινητιστικά αλλά και ο πνιγμός
Στις διακοπές αυξάνεται επίσης ο κίνδυνος για μικροτραυματισμούς και ατυχήματα. Το περπάτημα στη φύση, η πεζοπορία σε ανώμαλο έδαφος, η συμμετοχή σε θαλάσσια σπορ και σπορ της παραλίας όπως ρακέτες και beach volley, οι βουτιές σε άγνωστα νερά και η οδήγηση σε άγνωστους δρόμους, η χρήση μοτοσυκλέτας με γυμνές γάμπες μπορεί να οδηγήσουν σε διαστρέμματα, κοψίματα, εγκαύματα ή πιο σοβαρούς τραυματισμούς.
8. Πνιγμοί, πιο συχνοί σε ηλικιωμένους και παιδιά
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα παιδιά, τα οποία πρέπει να επιβλέπονται συνεχώς στην επαφή τους με το νερό, λόγω του κινδύνου πνιγμού. Οι ηλικιωμένοι και τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο, οι πρώτοι λόγω υπερεκτίμησης δυνάμεων και τα παιδιά λόγω της έλλειψης κολυμβητικών ικανοτήτων και της άγνοιας κινδύνου. Όλοι πρέπει να θυμόμαστε πως ο πνιγμός είναι σιωπηλός και πως η εικόνα ενός ανθρώπου που αντιμετωπίζει πρόβλημα στη θάλασσα και καλεί σε βοήθεια δεν είναι αληθινή, αλλά αποτελεί σκηνοθετικό εύρημα για ταινίες και τηλεοπτικές σειρές όπως είναι το Baywatch. Στην πραγματικότητα ο πνιγμός είναι αθόρυβος και τα νήπια μπορούν στην κυριολεξία να πνιγούν σε 20 cm νερό-γι αυτό δεν πρέπει να τα αφήνουμε από τα μάτια μας.
9. Ακραίο στρες και τοξικοί καπνοί από τις πυρκαγιές
Επιπρόσθετα, η μεγαλύτερη πιθανότητα πυρκαγιών-που αυξάνεται επικίνδυνα λόγω της κλιματικής αλλαγής- σχετίζεται με σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, ειδικά των ατόμων που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση. Ο καπνός που παράγεται περιέχει επικίνδυνα σωματίδια και τοξικές ουσίες, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν αναπνευστικά προβλήματα, βήχα, δύσπνοια και ερεθισμό στα μάτια και τον λαιμό. Άτομα με άσθμα, καρδιοπάθειες ή άλλες χρόνιες παθήσεις κινδυνεύουν περισσότερο, ενώ η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να οδηγήσει σε θερμική εξάντληση. Επιπλέον, οι πυρκαγιές επηρεάζουν την ψυχική υγεία, προκαλώντας άγχος, φόβο και ακραίο στρες λόγω κινδύνου απώλειας περιουσιών ή κινδύνου για τη ζωή, οπότε οι άνθρωποι με χρόνιες καρδιοπάθειεςαντιμετωπίζουν ακόμα μεγαλύτερη επιβάρυνση, όπως υπογραμμίζει η καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου.
10. Απορρύθμιση και επιβάρυνση των χρόνιων νοσημάτων
Τέλος, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι το καλοκαίρι μπορεί να επιδεινώσει ορισμέναχρόνια νοσήματα, όπως καρδιοπάθειες, υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, νεφρικά και αναπνευστικά προβλήματα. Η ζέστη μπορεί να επηρεάσει την αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα του σακχάρου και την ισορροπία των υγρών και των ηλεκτρολυτών. Όσοι λαμβάνουν φάρμακα, καλό είναι να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν από το ταξίδι και να έχουν μαζί τους επαρκή ποσότητα φαρμάκων και σαφείς οδηγίες για την τροποποίηση της δοσολογίας της αγωγής, εφόσον κάτι τέτοιο απαιτηθεί.
