Τα πιο πρόσφατα ευρήματα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) φανερώνουν συνεχή πρόοδο στην αιμοδοσία και την συλλογή προς την ασφαλέστερη προμήθεια αίματος παγκοσμίως, αλλά παράλληλα υπογραμμίζουν τις επίμονες ανισότητες αναφορικά με την πρόσβαση σε ασφαλές αίμα και τα κενά στη χρηματοδότηση και τη ρύθμιση των συστημάτων αιμοδοσίας.
Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από 132 χώρες αποκαλύπτουν ότι παγκοσμίως η συλλογή αίματος αυξήθηκε κατά σχεδόν 19% μεταξύ 2013 και 2023. Οι εθελοντές αιμοδότες αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 85% των εκτιμώμενων 120 εκατομμυρίων αιμοδοσιών που πραγματοποιήθηκαν το 2023.
Το παράδειγμα της Αμερικής στους μοριακούς ελέγχους στο αίμα
Ωστόσο το αίμα δεν αποτελεί ζήτημα για την δημόσια υγεία μόνο αναφορικά με την επάρκεια του αλλά και με την ασφάλεια του. Περιστατικά που έλαβαν χώρα και στην πατρίδα μας αναδεικνύουν πόσο σημαντικό είναι να μη γίνονται λάθη με το αίμα δηλαδή μία φιάλη να μην ονοματίζεται «άλλης ομάδας» από αυτή που στην πραγματικότητα είναι όπως φυσικά και η ασφάλεια του μεταγγιζόμενου αίματος δηλαδή να έχει υποβληθεί σε μοριακούς ελέγχους για τυχόν λοιμώδης παράγοντες.
Στην πατρίδα μας, οι μοριακοί έλεγχοι για το μεταγγιζόμενο αίμα ξεκίνησαν το 1992 και γι’ αυτό μέχρι τότε πολλοί άνθρωποι που χρειάστηκαν μετάγγιση αίματος μετά νόσησαν από ηπατίτιδα καθώς το αίμα ήταν μολυσμένο. Σήμερα πολλοί μεγαλύτερης ηλικίας ασθενείς με ηπατίτιδα C και καρκίνο του ήπατος, είναι άνθρωποι που υποβλήθηκαν σε μετάγγιση μη ελεγχόμενου αίματος. Και αν στην Ελλάδα αυτό συνέβαινε παλαιότερα το παράδειγμα της Αμερικής του 2026 είναι πολύ ενδεικτικό για τους κινδύνους που κρύβει η μετάγγιση αίματος.
Στις ΗΠΑ που το Σύστημα Υγείας περνά αποκλειστικά μέσα από την ιδιωτική ασφάλιση, ισχύει το εξής: Στους ανθρώπους που έχουν ιδιωτικά ασφαλιστήρια υγείας τα οποία πληρώνονται από τον κάτοχο τους, καλύπτεται μέσα από το ασφαλιστήριο το κόστος του μοριακού ελέγχου του αίματος για μετάγγιση, εφόσον το άτομο νοσήσει τραυματιστεί σε τροχαίο ή χρειαστεί άλλη χειρουργική επέμβαση που απαιτεί μετάγγιση αίματος. Θυμίζουμε στο σημείο αυτό ότι στις ΗΠΑ κατά τέτοιον τρόπο οι ασθενείς έχουν πρόσβαση και στις πολύ καινοτόμες θεραπείες -οι οποίες περνούν μέσα από το ιδιωτικό ασφαλιστήριο υγείας.
Στους ανθρώπους που δεν έχουν ιδιωτικά ασφαλιστήρια υγείας αλλά είναι ασφαλισμένοι με κοινωνική ασφάλεια -την καλύπτει το κράτος δηλαδή -δεν υπάρχει καμία υποχρέωση να ελέγχεται με μοριακούς ελέγχους το μεταγγιζόμενο αίμα. Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα των ΗΠΑ δημιουργεί δύο κατηγορίες πολιτών εκείνους που παίρνουν ασφαλές αίμα και εκείνους που παίρνουν μη ασφαλές αίμα.
Ποιοι χρειάζονται πιο συχνές μεταγγίσεις αίματος
Παρά τα οφέλη αυτά, η πρόσβαση σε ασφαλές αίμα και προϊόντα αίματος, όπως το πλάσμα παραμένει σε μεγάλο βαθμό άνιση παγκοσμίως. Πολλοί ασθενείς - συμπεριλαμβανομένων πολλών γυναικών που βιώνουν απειλητική για τη ζωή αιμορραγία κατά τον τοκετό, των παιδιών με σοβαρή αναιμία, πολλών θυμάτων τραύματος ή εγκαυμάτων, ασθενών που υποβάλλονται σε χειρουργικές επεμβάσεις και πολυμεταγγιζόμενων ατόμων που ζουν με παθήσεις όπως δρεπανοκυτταρική αναιμία, θαλασσαιμία, αιμορροφιλία, ανοσοανεπάρκειες και ορισμένους καρκίνους - εξακολουθούν να μην έχουν αξιόπιστη πρόσβαση σε ασφαλές αίμα και σε μεταγγίσεις που σώζουν ζωές, ιδίως στις χώρες με χαμηλότερο εισόδημα.
«Κανείς δεν πρέπει να πεθαίνει επειδή δεν υπάρχει διαθέσιμο ασφαλές αίμα όταν το χρειάζεται. Τα πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ενθαρρυντική πρόοδο, ιδιαίτερα στην αυξανόμενη συνεισφορά των εθελοντών αιμοδοτών παγκοσμίως - τον ακρογωνιαίο λίθο των ασφαλών και βιώσιμων προμηθειών αίματος - αλλά μάς υπενθυμίζουν επίσης ότι ο τόπος κατοικίας ενός ατόμου μπορεί να καθορίσει εάν έχει πρόσβαση στη μετάγγιση αίματος την οποία χρειάζεται. Οι κυβερνήσεις πρέπει να συνεχίσουν να επενδύουν σε ισχυρά, βιώσιμα Εθνικά Συστήματα Αιμοδοσίας και να υποστηρίζουν τους εθελοντές αιμοδότες, των οποίων η γενναιοδωρία σώζει εκατομμύρια ζωές κάθε χρόνο», τόνισε ο Δρ. Tedros Adhanom Ghebreyesus, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ.
Επίμονες ανισότητες στη διαθεσιμότητα αίματος
Παρόλο που οι χώρες υψηλού εισοδήματος αντιπροσωπεύουν μόλις το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού, συγκεντρώνουν το 36% όλων των αιμοδοσιών παγκοσμίως. Αντίθετα, πολλές χώρες χαμηλού εισοδήματος εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε αίμα λόγω περιορισμένης χρηματοδότησης, αδύναμων υποδομών, υλικοτεχνικών εμποδίων και ανεπαρκούς προσέλκυσης των εθελοντών αιμοδοτών.
Σε 24 χώρες οι αιμοδοσίες είναι υπερβολικά λίγες
Τα ποσοστά αιμοδοσίας ποικίλλουν δραματικά μεταξύ των χωρών, κυμαινόμενα από 0,4 αιμοδοσίες έως 53 αιμοδοσίες ανά 1000 κατοίκους. Είκοσι τέσσερις χώρες ανέφεραν ότι συγκέντρωσαν λιγότερες από 5 αιμοδοσίες ανά 1000 κατοίκους, γεγονός που αντικατοπτρίζει σοβαρούς περιορισμούς στην παροχή έγκαιρων μεταγγίσεων σε ασθενείς που τις έχουν ανάγκη.
Διαφορά 35 ποσοστιαίων μονάδων μεταξύ των χωρών
Το ποσοστό αίματος που συλλέγεται από εθελοντές, αιμοδότες διαφέρει επίσης σημαντικά ανάλογα με τα επίπεδα εισοδήματος των χωρών. Ενώ οι εν λόγω δωρεές αντιπροσωπεύουν το 98,4% όλων των αιμοδοσιών σε χώρες υψηλού εισοδήματος, το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 63,4% στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, όπου τα συστήματα υγείας συχνά δυσκολεύονται να διατηρήσουν επαρκή και ασφαλή αποθέματα αίματος.
Απαιτείται μεγαλύτερη χρηματοδότηση στα Συστήματα Αιμοδοσίας
Το ασφαλές αίμα εξαρτάται από την ισχυρή ρύθμιση των συστημάτων αιμοδοσίας, την επαρκή χρηματοδότηση και τη διαρκή συμμετοχή των αιμοδοτών. Η ανάλυση του ΠΟΥ δείχνει ότι σχεδόν το 33% των χωρών εξακολουθεί να μην διαθέτει συγκεκριμένη νομοθεσία για τη διασφάλιση της ασφάλειας και της ποιότητας του αίματος και των προϊόντων αίματος. Μόνο το 64% των χωρών αναφέρουν συστήματα τακτικού ελέγχου των υπηρεσιών αιμοδοσίας, το 62% διαθέτει συστήματα αδειοδότησης και μόνο το 40% δηλώνει ότι τουλάχιστον ορισμένες υπηρεσίες μετάγγισης αίματος είναι διαπιστευμένες - υπογραμμίζοντας σημαντικά κενά στη διασφάλιση της ποιότητας σε ολόκληρη την ασφαλή αλυσίδα εφοδιασμού αίματος.
1 στις 7 χώρες δεν έχει επαρκή χρηματοδότηση για την αιμοδοσία
Η βιώσιμη χρηματοδότηση παραμένει μια σημαντική πρόκληση. Περισσότερες από 1 στις 7 χώρες ανέφεραν ότι δεν διαθέτουν ούτε ειδικές πιστώσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό ούτε μηχανισμούς ανάκτησης κόστους για τις υπηρεσίες αιμοδοσίας, γεγονός που εγείρει ανησυχίες σχετικά με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των εθνικών αποθεμάτων αίματος, την ώρα που οι ανάγκες διαρκώς αυξάνουν.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών για την οικοδόμηση ανθεκτικών και δίκαιων συστημάτων υγείας, ο ΠΟΥ καλεί τις χώρες και τους εταίρους στην υγεία να ενισχύσουν τη ρύθμιση των υπηρεσιών αίματος, να διασφαλίσουν βιώσιμη χρηματοδότηση, να επεκτείνουν τα προγράμματα διασφάλισης ποιότητας, να βελτιώσουν τις κλινικές πρακτικές μετάγγισης και να ενισχύσουν τα συστήματα επιτήρησης και δεδομένων για την υποστήριξη της λήψης αποφάσεων,βάσει τεκμηρίων. Αυτά τα μέτρα είναι απαραίτητα για τη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης σε ασφαλές, αποτελεσματικό και εγγυημένης ποιότητας αίμα και προϊόντα αίματος, ανεξάρτητα από το πού ζουν οι άνθρωποι.
Ο ΠΟΥ δημοσιεύει τα τελευταία δεδομένα, ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας Αιμοδότη, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Ιουνίου. Η φετινή εκστρατεία, με το σύνθημα «Μια σταγόνα ανθρωπιάς. Δώστε αίμα. Σώστε ζωές», αναγνωρίζει τη συμβολή των εθελοντών αιμοδοτών και υπογραμμίζει πώς κάθε αιμοδοσία υποστηρίζει ασθενείς που έχουν ανάγκη, ενδυναμώνει τις κοινότητες και συμβάλλει στη δημιουργία ανθεκτικών συστημάτωνυγείας.
