«Φρένο» στην εξάπλωση των φοροελαφρύνσεων ή ακόμη και «ψαλίδι» σε φορολογικές δαπάνες στην κατεύθυνση ενός απλοποιημένου συστήματος συστήνει το ΙΟΒΕ στην κυβέρνηση, υπογραμμίζοντας ότι οι φοροαπαλλαγές μειώνουν τα συνολικά φορολογικά έσοδα και καθιστούν το σύστημα περισσότερο πολύπλοκο και αδιαφανές.
Σε ειδικό κεφάλαιο της τριμηνιαίας έκθεσης για την ελληνική οικονομία, το ΙΟΒΕ εξετάζει την εξέλιξη των φορολογικών απαλλαγών την τελευταία δεκαετία σημειώνοντας ότι «οι φοροαπαλλαγές έχουν το πλεονέκτημα της στόχευσης της φορολογικής πολιτικής, αλλά και το μειονέκτημα ότι καθιστούν το φορολογικό σύστημα περισσότερο πολύπλοκο και ενδεχομένως αδιαφανές».
- Διαβάστε ακόμα: Ψηφιακό «μπλόκο» κατά της φοροδιαφυγής: Real time έλεγχοι σε ταμειακές, επαγγελματικά οχήματα, κοντέινερ
Η πορεία των φοροαπαλλαγών, όπως παρατηρεί το ΙΟΒΕ, είναι διαχρονικά αυξητική. Το 2014, ανήλθαν σε 3,042 δισ. ευρώ για να διαμορφωθούν σε 7,716 δισ. ευρώ το 2017. Το 2020, έτος έναρξης της πανδημίας, είναι το μόνο έτος στο οποίο παρατηρείται μείωση των φοροαπαλλαγών. Από το 2021 και έπειτα, η αυξητική πορεία συνεχίστηκε και το 2024 και οι φοροαπαλλαγές έφτασαν στο ποσό των 22,881 δισ. ευρώ.
Η αύξηση των φοροαπαλλαγών ξεπερνά την αύξηση των φορολογικών εισπράξεων. Ο λόγος των φοροαπαλλαγών προς τα συνολικά φορολογικά έσοδα ήταν μόλις 6,6% το 2014, το έτος με τα παλαιότερα διαθέσιμα δεδομένα. Καταγράφηκε ελαφρά αυξητική πορεία έως και το 2016, ενώ το 2017 η αύξηση ήταν απότομη στο 15,7%. Η αυξητική πορεία συνεχίστηκε έως το 2021, όταν έφτασε στο 26,6% των συνολικών φορολογικών εσόδων.
Που οφείλεται η αύξηση των φοροαπαλλαγών
Η απότομη αύξηση των φοροαπαλλαγών το 2021, οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών, καθώς και στην αύξηση του αφορολόγητου ορίου για δωρεές και γονικές παροχές στα 800.000 ευρώ. Η αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών οδήγησε σε υψηλότερες αποτιμήσεις των ακινήτων που εξαιρούνται από τον ειδικό φόρο επί των ακινήτων (ΕΦΑ). Το 2022 παρατηρείται μικρή πτώση, ενώ η αυξητική πορεία συνεχίστηκε από το 2023. Το 2024, το έτος με τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα, οι φοροαπαλλαγές έφτασαν σε αξία το 34,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων, σε σύγκριση με 21,4% στον μέσο όρο 18 χωρών της ΕΕ το 2023.
Η κατανομή των φοροαπαλλαγών για το φορολογικό έτος 2024, δείχνει ότι το 39,6% αυτών χορηγήθηκε στη φορολογία κεφαλαίου, με τον ειδικό φόρο επί ακινήτων (ΕΦΑ) και τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων να αποτελούν τις δύο υποκατηγορίες με το μεγαλύτερο κόστος. Σημαντικό ποσοστό, 25,4% δόθηκε στον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων, με τα έσοδα απαλλασσόμενων νομικών προσώπων που σχετίζονται με επιχειρηματική δραστηριότητα και τα έσοδα από μερίσματα ή κέρδη από συμμετοχή σε νομικά πρόσωπα να αποτελούν τις δύο υποκατηγορίες με το μεγαλύτερο κόστος.
Με 21,6% ακολούθησε η φορολογία φυσικών προσώπων, με τη μείωση φόρου για εισοδήματα από μισθωτή εργασία, συντάξεις και ατομική αγροτική δραστηριότητα να αποτελεί την υποκατηγορία με το μεγαλύτερο κόστος. Σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά καταλαμβάνουν άλλες κατηγορίες, όπως οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης (4,5%), ο φόρος προστιθέμενης αξίας (4,4%) και ο φόρος ασφαλίστρων (2,7%).
Το θέμα έχει αναδειχθεί και από την Τράπεζα της Ελλάδος με το ΙΟΒΕ να σημειώνει ότι «καθώς η Ελλάδα υστερεί σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη στην είσπραξη εσόδων από ΦΠΑ, τόσο λόγω της έλλειψης συμμόρφωσης όσο και λόγω της εφαρμογής εξαιρέσεων που μειώνουν τα πραγματικά έσοδα σε σχέση με τα δυνητικά, κρίνεται σκόπιμο να περιοριστεί η εξάπλωση ή να μειωθεί ο όγκος των φοροαπαλλαγών που προσφέρονται, στην κατεύθυνση ενός απλοποιημένου φορολογικού συστήματος».
