Ερωτηματικά σε ένα νέο, άγνωστο (;) περιβάλλον χρέους

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας που... ετοιμάζει τον χειμώνα.

Όχι μόνο από πλευράς χρονικής αλληλουχίας αλλά και από πλευράς πραγματικών γεγονότων.

Αυτή για παράδειγμα η εβδομάδα, εμπεριέχει δύο συναντήσεις σε διαφορετικές ηπείρους, στις ΗΠΑ και την Αφρική, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα επηρεάσουν τις εξελίξεις του χειμώνα στο οικονομικό πεδίο, χωρίς αμφιβολία.

Πρόκειται αφενός για την συνάντηση στο Durban της Νότιας Αφρικής, που έχουν συγκαλέσει οι BRICS (Κίνα, Ινδία, Βραζιλία, Ρωσία, Νότια Αφρική, σε συνεργασία με δεκάδες άλλες χώρες) με κρίσιμα θέματα (εμπορικές συναλλαγές, δολάριο, κ.λ.π.) και αφετέρου για την πολυαναμενόμενη συνάντηση στο Jackson Hole στο Γουαϊόμινγκ των ΗΠΑ, όπου Πάουελ (Fed) και Λαγκάρντ (ECB) θα μιλήσουν για το πώς «αντιλαμβάνονται» την τρέχουσα κατάσταση της οικονομίας στον κόσμο.

Δύο διαφορετικοί και «αντίπαλοι» κόσμοι, θα μιλήσουν για το πώς αντιλαμβάνονται αυτή την στιγμή τον κόσμο και κυρίως «τι σκοπεύουν να κάνουν».

Μέσα σ' αυτό το περιβάλλον όμως ο Αύγουστος, πέραν της «υποκειμενικής» αντίληψης και έκφρασης των δύο «αντιπάλων» για τον κόσμο, έχει αρχίσει να ξεδιπλώνει μια «αντικειμενική» κατάσταση, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και... γεμάτη ερωτηματικά.

Σ' αυτά τα αναπάντητα ερωτηματικά – που αναμφίβολα συνδέονται με ένα μη επαρκώς αντιληπτό ακόμα τρόπο με τις δύο αυτές συναντήσεις - στρέφεται η προσοχή αυτού του σημειώματος στο Οικονογράφημα, την προτελευταία εβδομάδα του Αυγούστου, καθώς μέσα σ' αυτό τον μήνα έχει αρχίσει να σταθεροποιείται μια «εικόνα», που για να πούμε την αλήθεια έχει αρχίσει να διαμορφώνεται εδώ και μήνες .

Ποια είναι αυτή η «εικόνα»;

Είναι αυτή που «φωτογραφίζει» ένα αυγουστιάτικο διάγραμμα του Bloomberg, το οποίο «δείχνει» με λίγα λόγια, ότι οι διεθνείς αγορές χρήματος έχουν στραφεί σταθερά σε μία ισχυρή και παγκόσμια «τάση» επιδίωξης υψηλότερων «πραγματικών» αποδόσεων στο κυρίαρχο επενδυτικό προϊόν που λέγεται δημόσιο χρέος.

Κάτι τέτοιο έχει να παρατηρηθεί σύμφωνα με τους αναλυτές του Bloomberg που καταγράφουν τις κινήσεις των κρατικών ομολόγων από λίγο πριν την κρίση του 2007 – 2008.

Σύμφωνα με το Bloomberg (αναφέρεται στον σχετικό παγκόσμιο δείκτη) «οι αποδόσεις των βασικών δεικτών αναφοράς σταθερού εισοδήματος έχουν αυξηθεί, με το αμερικανικό 30ετές να φτάνει στο υψηλότερο σημείο από το 2011 στο 4,42%, υπερβαίνοντας ελαφρώς το ανώτατο όριο του περασμένου έτους» με το 10ετές των ΗΠΑ να αγγίζει το 4,31%. Την ίδια στιγμή το 10ετές gilt (της Μ. Βρετανίας) έχει ξεπεράσει τις αποδόσεις της τελευταίας 15ετίας «επισκιάζοντας κατά πολύ την κρίση που περιέβαλε τη βραχύβια κυβέρνηση της Liz Truss πέρυσι», ενώ το γερμανικό ομόλογό του άγγιξε νέο υψηλό από την κρίση χρέους του 2011.

Όπως σημειώνουν οι αναλυτές του Bloomberg «το παγκόσμιο σύνολο των κρατικών ομολόγων... έχει πλέον φτάσει στην υψηλότερη απόδοση από την παραμονή της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης στα τέλη του 2007...».

To διάγραμμα αυτό «συμπληρώνεται» με πολύ διαφωτιστικό τρόπο από το ακόλουθο που «δείχνει» την ανοδική τάση της πραγματικής απόδοσης του πλέον... εμπορεύσιμου επενδυτικού προϊόντος στον πλανήτη, του δεκαετούς αμερικανικού ομολόγου.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η περίοδος που αυτή η τάση ισχυροποιείται συμπίπτει με την τάση αποκλιμάκωσης του ονομαστικού πληθωρισμού, γεγονός που την απο-ενοχοποιεί κατα μία έννοια από το να αποδοθεί ως βασική αιτία στον πληθωρισμό. Στο σχετικό αναλυτικό σημείωμα του bloomberg καταγράφεται με συγκρατημένο και ίσως επιφυλακτικό τρόπο ως πιθανή «αιτία» η «σημαντική αυστηροποίηση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών».

Σε κάθε περίπτωση πάντως η «τάση» αυτή, της στροφής σε επενδύσεις με ολοένα και υψηλότερες «πραγματικές» αποδόσεις, στην οικονομική ιστορία μπορεί να την δει κανείς να εκδηλώνεται με σταθερότητα σε περιόδους όπου, όποια και αν είναι η αρχική αφορμή, αυτή εκφράζεται τελικά ως ανεπαρκής εμπιστοσύνη στο επενδυτικό προϊόν του χρέους.

Και αυτό, είτε εξ αιτίας της αμφισβήτησης της αξιοπιστίας του εκδότη του χρέους, είτε εξαιτίας της αμφισβήτησης στην πραγματική αξία του νομίσματος που έχει εκδοθεί το χρέος, είτε σε κάποια γενικευμένης φύσης αναταραχή στο νομισματικό σύστημα μέσα από το οποίο έχει εκδοθεί το προϊόν του χρέους.

Όταν αυτό συμβαίνει σε μία μεμονωμένη χώρα όπως π.χ. η Αργεντινή, η Τουρκία, η Αίγυπτος ή το Πακιστάν, υπάρχει βέβαια πρόβλημα, αλλά γι' αυτό έχουν δημιουργηθεί διεθνείς Οργανισμοί σαν το ΔΝΤ ή την Παγκόσμια Τράπεζα. Ακόμα και όταν συμβαίνει σε μία χώρα όπως η Ελλάδα που είναι μέρος ενός ευρύτερου νομισματικού σχήματος “λύσεις” όπως ξέρουμε υπάρχουν και έχουν... δοκιμασθεί.

Όταν όμως αυτό συμβαίνει οριζόντια στα προϊόντα δημόσιου χρέους και μάλιστα με τα ισχυρότερα εξ αυτών όπως το δεκαετές ομόλογο των ΗΠΑ ή το βρετανικό Gilt, να είναι «μέσα στο πρόβλημα», τότε τα ερωτηματικά είναι διαφορετικής ποιότητας και σημασίας.

Και δεν αρκεί μάλλον ως εξήγηση η αυστηροποίηση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών, σαν απάντηση.

Αυτά μοιάζουν «νέα» ερωτηματικά.

Και οι απαντήσεις σ' αυτά αναμφίβολα συνδέονται με τα όσα θα ειπωθούν ή θα αποφασισθούν στο Durban ή στο Jackson Hole, αλλά είναι αμφίβολο αν μπορούν «εκεί» να απαντηθούν...

Γ. Αγγέλης