Οι 4 επέτειοι που λένε τη... μοίρα του Ευρώ

Είναι σύνηθες να χρησιμοποιούμε πολλές φορές κάποιες επετείους για να επισημάνουμε τη συνέχεια, αλλά και τις μεγάλες ρήξεις, που έχουν μεσολαβήσει από το «τότε» μέχρι το «σήμερα». Πολύ περισσότερο αν αυτή η επέτειος είναι... διπλή.

Μια τέτοια αφορμή είναι ο μήνας Ιούλιος, ο μήνας στον οποίο το ευρώ μετά από 20 χρόνια «ζωής» είδε την ισοτιμία του με το δολάριο να πέφτει εκεί που ήταν το 2002, ήτοι κάτι λιγότερο από ένα δολάριο.

Η δεύτερη επέτειος αυτού του μήνα έχει να κάνει με το γεγονός ότι πριν από δέκα ακριβώς χρόνια, πάλι τον μήνα Ιούλιο, εν μέσω μίας χωρίς προηγούμενο κρίσης χρέους και επιβίωσης του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, μαζί και της ύπαρξης της Ζώνης των Ευρώ, ο Μάριο Ντράγκι, ο επικεφαλής της ΕΚΤ είχε δηλώσει επ’ ευκαιρία μίας ομιλίας του στο City του Λονδίνου, ότι η ΕΚΤ θα κάνει ό, τι κι αν χρειασθεί για τη διάσωση του Ευρώ.

Ήταν το περίφημο “whatever it takes” που μέχρι σήμερα αποτελεί το σήμα κατατεθέν της ταύτισης της ύπαρξης του Ευρώ με την Ε.Ε., μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers και της κρίσης των subprime loans.

Λίγο πολύ η δήλωση αυτή, που πάρθηκε «της μετρητής» τότε από τις χρηματαγορές, αποτέλεσε – μαζί με όλα όσα τη συνόδευσαν, π.χ. πρόγραμμα ΟΤΜ κ.λ.π. – το βαγόνι πάνω στο οποίο ταξιδεύει η ευρω-οικονομία, διασφαλίζοντας ειδικά για τις ισχυρές οικονομίες της Ευρωζώνης, προνομιακές συνθήκες στις διεθνείς αγορές ακόμα και μετά το 2008.

Τόσο μάλιστα που το Ευρώ, παρά τη μικρή του ηλικία να γίνει αυτά τα 20 χρόνια το δεύτερο μετά το δολάριο αποθεματικό νόμισμα διεθνώς. Αυτά μέχρι τώρα…, γιατί μόλις πριν από λίγους μήνες το ευρώ άρχισε ήδη να αντικαθίσταται στις διεθνείς συναλλαγές, όσον αφορά τον σημαντικότερο όλων τομέα της ενέργειας από το ρούβλι (!) και το γουάν, μετά την ενεργοποίηση των κυρώσεων της «Δύσης» εναντίον της Ρωσίας με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Νομισματική κρίση και χρέος

Τώρα όλοι φωνάζουν πανικόβλητοι για την «πτώση» του Ευρώ.

Δέκα χρόνια μετά το Whatever it takes η Ευρώπη και ειδικά η ΕΚΤ εμφανίζεται ανίκανη να κάνει πράξη την υπόσχεση του Μάριο Ντράγκι να στηρίξει το Ευρώ που έχει χάσει ένα υψηλό ποσοστό της συναλλαγματικής του «αξίας» και από το 1,1 – 1,2 που «ταξίδευε» στις διεθνείς συναλλαγματικές ισοτιμίες με το δολάριο, σήμερα διολισθαίνει ταχύτατα προς το ένα προς ένα με την προοπτική (πρόσφατη Έκθεση της Nomura) ότι πριν τελειώσει το καλοκαίρι θα έχει πέσει σε σταθερή βάση κάτω από το ένα δολάριο.

Μια τέτοια εξέλιξη βέβαια είναι βασική κινητήρια δύναμη περαιτέρω αύξησης των πληθωριστικών πιέσεων στις οικονομίες της ζώνης του Ευρώ, μαζί και των υπόλοιπων οικονομιών της Ε.Ε. των οποίων τα νομίσματα συνδέονται με το Ευρώ με σχετικά σταθερές σχέσεις ισοτιμίας.

Υπό τις παρούσες συνθήκες μία τέτοια διολίσθηση δεν αφορά μόνο την συναλλαγματική ισοτιμία του Ευρώ με το Δολάριο, αλλά την αποσταθεροποίηση του διεθνούς συστήματος νομισματικών ισοτιμιών, την μεγαλύτερη από την κατάρρευση του Μπρέτον Γουντς το 1971, όταν οι ΗΠΑ αποφάσισαν να αποσυρθούν από τον μεταπολεμικό νομισματικό θεμέλιο λίθο του συστήματος της σταθερής σχέσης δολαρίου – χρυσού. (Στο αρχείο του Οικονογραφήματος υπάρχει σειρά αναφορών από τον Ιανουάριο του 2021 για την επερχόμενη πληθωριστική πίεση και τις συνέπειές της στο Ευρώ).

Από πλευράς άμεσης αριθμητικής «ερμηνείας» της ταχείας διολίσθησης του Ευρώ η «εξήγηση» είναι προφανής. Η ταχύτερη αύξηση των επιτοκίων από την Fed – ιδιαίτερα μετά την επίμονη αύξηση των δεικτών πληθωρισμού του Ιουνίου - έχει ισχυροποιήσει την πεποίθηση των αγορών για την ανατίμηση του δολαρίου έναντι όλων των νομισμάτων. Με τις προγραμματισμένες αυξήσεις επιτοκίων από την Fed σε σύγκριση με εκείνες που έχουν ανακοινωθεί από την ΕΚΤ στο τέλος του καλοκαιριού, οι αποδόσεις του τοκοφόρου κεφαλαίου στις ΗΠΑ θα είναι τουλάχιστον 2% υψηλότερο από την Ευρωζώνη, πράγμα βέβαια που διαμορφώνει συνθήκες «εξόδου» κεφαλαίων από την Ευρωζώνη στις ΗΠΑ.

Η ΕΚΤ από την πλευρά της δεν είναι σε θέση να …ακολουθήσει με τους ίδιους ρυθμούς τις αυξήσεις επιτοκίων, καθώς η Ευρωζώνη κυριαρχείται από μια χωρίς ιστορικό προηγούμενο ανισομέρεια δημόσιου και ιδιωτικού χρέους ανάμεσα στις οικονομίες της Ευρωζώνης.

Κάθε εκατοστό αύξησης της μονάδας στο επιτόκιο δανεισμού που ορίζει η ΕΚΤ στην Ευρωζώνη, αυξάνει τις εσωτερικές ανισορροπίες και «κατακερματίζει» το κόστος εξυπηρέτησης χρέους των χωρών μελών με διαλυτικές συνέπειες, οδηγώντας τις υπερχρεωμένες οικονομίες της Ευρωζώνης, όπως για παράδειγμα την Ιταλία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Πορτογαλία, αλλά και άλλες οικονομίες της κεντρικής Ευρώπης (π.χ. Βέλγιο) στα …κάγκελα της χρεοκοπίας.

Εξ ου και η άρον – άρον η δέσμευση της ΕΚΤ να ενεργοποιήσει ένα νέο (αόρατο προς το παρόν) έκτακτο εργαλείο σωστικής παρέμβασης για τις οικονομίες που θα υποστούν τις μεγαλύτερες συνέπειες, δηλαδή κυρίως την Ιταλία και την Ισπανία και κατά δεύτερο λόγο την Ελλάδα.

Ο λόγος που η Ελλάδα δεν βρίσκεται στην αιχμή αυτής της κρίσης παρά το γεγονός ότι έχει μεγαλύτερο χρέος από την Ιταλία, έχει να κάνει με το γεγονός ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος έχει περάσει από την αναδιάρθρωση του PSI και PSI+ όπως επίσης και της τελικής διευθέτησης του Ιουνίου του 2018. Με την μνημονιακή αναδιάρθρωση του χρέους το 80% περίπου του χρέους έχει «μεταφερθεί» στον ESM και δεν υφίσταται τις άμεσες συνέπειες της αναταραχής των επιτοκίων που συμβαίνει στις αγορές.

Δεν ισχύει βέβαια το ίδιο και για το ιδιωτικό χρέος στην Ελλάδα που είναι κυριολεκτικά έρμαιο του νέας φάσης αναταραχής στις χρηματαγορές με μοναδική διασφάλιση εκείνη που αφορά τις τιτλοποιήσεις των Npls μέσω του Ηρακλή Ι και ΙΙ, με ομόλογα του ελληνικού δημοσίου…

Με άλλα λόγια το Whatever it Takes του Μάριο Ντράγκι δεν μπορεί να εφαρμοσθεί σήμερα για την στήριξη του Ευρώ, καθώς κάθε κίνηση στήριξης με την λογική της νομισματικής χαλάρωσης που εισήγαγε ο Μάριο Ντράγκι το 2012, πριν από 10 ακριβώς χρόνια, είτε με την αντίθετη κίνηση της αύξησης των επιτοκίων, συνθλίβεται από τις ισχυρότερες ανάγκες αφ’ ενός της Σκύλλας του πληθωρισμού και αφ’ εταίρου της Χάρυβδης της ενεργειακής κρίσης και της ύφεσης. Με άλλα λόγια το απόλυτο αδιέξοδο.

Το βαθύτερο επίπεδο της κρίσης

Πίσω όμως από αυτό το αδιέξοδο, λειτουργεί ένα βαθύτερο επίπεδο κρίσης που υπονομεύει την αξιοπιστία του Ευρώ στις διεθνείς χρηματαγορές. Αυτό που έχει να κάνει με την ρήξη της συνέχειας στην οικονομική εξέλιξη της οικονομίας της Ευρωζώνης και του Ευρώ, με την ενεργοποίηση των περιβόητων κυρώσεων της «Δύσης» απέναντι στην Ρωσία.

Μία ματιά σήμερα στην κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη, είναι ενδεικτική του οικονομικο-πολιτικού αδιεξόδου που κυριαρχεί σχεδόν οριζόντια στην Ε.Ε.

Οι δύο από τις τρείς ισχυρότερες και βαθύτερα αλληλοσυνδεδεμένες οικονομίες της Ευρώπης, η Γερμανία και η Ιταλία, βρίσκονται σε πρωτόγνωρη κρίση.

Η υιοθέτηση της γραμμής των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ απέναντι στην Ρωσία, αντί να προκαλέσει την κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας, έχει οδηγήσει στην ισχυροποίηση του ρωσικού νομίσματος, σπρώχνοντας ταυτόχρονα στα πρόθυρα κατάρρευσης, οικονομικής και πολιτικής, την Ε.Ε.

Και αυτό γιατί της είναι αδύνατο υπό τις παρούσες συνθήκες να αντικαταστήσει τη Ρωσία και τους ατελείωτους και φθηνούς φυσικούς πόρους της, που αποτέλεσαν καθοριστικό στοιχείο της γερμανικής και ευρωπαϊκής οικονομικής «ευημερίας» των εμπορικών πλεονασμάτων, που αντιστάθμιζαν τις ανεπάρκειες της εσωτερικής πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής συνοχής του ευρωπαϊκού κεφαλαίου.

Η Γερμανία έχει ήδη οδηγηθεί στο πρώτο εδώ και 30 χρόνια εμπορικό έλλειμμα, το πρώτο από την ενοποίηση της Γερμανίας. Και έχει υποχρεωθεί από την έλλειψη επάρκειας στην ενεργειακή της τροφοδοσία να εισάγει συνθήκες «πολεμικής οικονομίας» όπως οι ίδιοι την χαρακτηρίζουν.

Η Ιταλία αφού πρωτοστάτησε μαζί με τις ΗΠΑ στην καμπάνια εναντίον της Ρωσίας, ασφυκτιά σήμερα από την έλλειψη ενεργειακής τροφοδοσίας από την οποία εξαρτάται η βιομηχανική «καρδιά» της στην Βόρεια Ιταλία, από την οποία επίσης εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό η τροφοδοσία της γερμανικής βιομηχανίας σε μηχανές και ανταλλακτικά.

Και οι δύο οικονομίες βυθίζονται σε πρωτοφανείς πληθωριστικές πιέσεις οι οποίες «σκοτώνουν» την εξαγωγική τους δυναμική που αποτελούσε και την αιχμή της ευρωοικονομίας για το μόνιμο μέχρι πρόσφατα εμπορικό πλεόνασμα…

Χαρακτηριστικά αναφέρεται στις οικονομικές εκτιμήσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας ότι με τις σημερινές συνθήκες, για να μπορέσει η γερμανική βιομηχανία να ξαναγίνει ανταγωνιστική σε σύγκριση με αντίστοιχους τομείς της αμερικάνικης βιομηχανίας θα πρέπει το Ευρώ να διολισθήσει στο 0,65 δολ. Κάτι τέτοιο όμως θα ήταν ισοδύναμο με την πληθωριστική διάλυση του Ευρώ και της Ευρωζώνης…

Το οικονομικό αυτό αδιέξοδο έχει ήδη σπρώξει στα όρια της κατάρρευσης την με χίλια ζόρια επιβίωση της κυβέρνησης Ντράγκι στην Ιταλία. Παράλληλα οδηγεί σε εσωτερικό κατακερματισμό την κυβέρνηση συνεργασίας στην Γερμανία, μεταξύ της τάσης που «διακριτικά» αναζητά ένα τρόπο διάσωσης της τροφοδοσίας από την Ρωσία και εκείνης που επιταχύνει την ολική ρήξη με αυτή…

Και για να ξαναγυρίσουμε στην διπλή επέτειο των δέκα χρόνων από το Whatever it Takes του Μάριο Ντράγκι και των είκοσι χρόνων από την κάτω του ενός δολαρίου ισοτιμία του Ευρώ, η Ευρωζώνη φαίνεται πως μέσα σε λιγότερο από έξι μήνες έχει καταφέρει, αφ’ ενός να αποδείξει την αδυναμία της να κάνει πράξη το whatever it takes και αφ’ εταίρου να οδηγήσει για πρώτη φορά από την Γερμανική ενοποίηση του 1991, την οικονομία της σε εμπορικό έλλειμμα με συνθήκες πληθωρισμού προ 40ετίας.

Τόσες πολλές άσχημες επέτειοι μαζί πρώτη φορά, για την Ευρώπη του Ευρώ!

Γ. Αγγέλης