Στον σχεδιασμό της επόμενης τετραετίας μπαίνει ένα νέο κύμα παρεμβάσεων που φιλοδοξεί να αλλάξει την εικόνα και τη λειτουργία των ελληνικών πόλεων, με έμφαση στις αστικές αναπλάσεις, τις πιο «πράσινες» μετακινήσεις και τα κτίρια.
Για τον άξονα «Πράσινες πόλεις» του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026 - 2030 προβλέπονται 429,26 εκατ. ευρώ, τα οποία θα κατευθυνθούν σε έργα που συνδέονται άμεσα με τον αστικό χώρο και την καθημερινότητα των πολιτών.
Το νέο πακέτο για τις πόλεις
Οι «πράσινες πόλεις» εντάσσονται στον Αναπτυξιακό Στόχο 6 του νέου ΕΠΑ, ο οποίος αφορά συνολικά την Πράσινη Ανάπτυξη και τον Πράσινο Μετασχηματισμό. Για το σύνολο του συγκεκριμένου στόχου προβλέπονται περίπου 1,636 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για μια αρκετά ευρύτερη «ομπρέλα», καθώς πέρα από τα 429,26 εκατ. ευρώ για τις πράσινες πόλεις προβλέπονται 387,45 εκατ. ευρώ για την ύδρευση, 367,71 εκατ. ευρώ για τη διαχείριση υγρών και στερεών αποβλήτων, 217,45 εκατ. ευρώ για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και την αξιοποίηση ΑΠΕ, 128,74 εκατ. ευρώ για τη διαχείριση υδάτινων πόρων και μικρότερα κονδύλια για την κυκλική οικονομία και την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας.
Στην πράξη, το κονδύλι των «πράσινων πόλεων» δημιουργεί τη χρηματοδοτική δεξαμενή μέσα από την οποία μπορούν να υποστηριχθούν έργα που αλλάζουν την καθημερινή εικόνα και λειτουργία των αστικών περιοχών: από αναπλάσεις δημόσιων χώρων και παρεμβάσεις σε κτίρια έως περισσότερο «πράσινες» αστικές μετακινήσεις.
Στο επίκεντρο η Αττική
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Αττική, καθώς στο Περιφερειακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026 - 2030 η Πράσινη Ανάπτυξη αποτελεί τον μεγαλύτερο αναπτυξιακό στόχο.
Από τον συνολικό προϋπολογισμό των 445 εκατ. ευρώ του Περιφερειακού Προγράμματος Αττικής, τα 130 εκατ. ευρώ ή 29,21% κατευθύνονται στην Πράσινη Ανάπτυξη και τον Πράσινο Μετασχηματισμό.
Ο σχεδιασμός δίνει έμφαση στη διαχείριση στερεών αποβλήτων και υδάτων, στην ενεργειακή αναβάθμιση, στις αστικές αναπλάσεις αλλά και στις πράσινες και μπλε υποδομές. Παράλληλα, άλλα 120 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στον στόχο «Ανάπτυξη Υποδομών και Μεταφορών», όπου περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η αστική κινητικότητα, τα μέσα σταθερής τροχιάς και η οδική ασφάλεια.
Ποια έργα έχουν ήδη μπει σε τροχιά
Ο σχεδιασμός, πάντως, δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην κατανομή των κονδυλίων στα χαρτιά, καθώς οι πρώτες συγκεκριμένες παρεμβάσεις του άξονα «Πράσινες πόλεις» έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται σε προσκλήσεις και αποφάσεις ένταξης του Υπουργείου Εσωτερικών.
Χαρακτηριστική είναι η πρόσκληση που εκδόθηκε τον Απρίλιο για έργα αναπλάσεων στους δήμους Πέλλας, Φαιστού και Ασπροπύργου, συνολικής δημόσιας δαπάνης 2,288 εκατ. ευρώ. Ειδικότερα, προβλέπονται 450.000 ευρώ για πάρκο ποδηλασίας με πίστα τροχοσανίδας στα Γιαννιτσά, 1,3 εκατ. ευρώ για την ανάπλαση της κεντρικής πλατείας Τυμπακίου στον Δήμο Φαιστού και 538.000 ευρώ για την ανάπλαση της Πλατείας Ασπροπυργίων Αγωνιστών - Ίωνος Δραγούμη στον Ασπρόπυργο. Η συγκεκριμένη πρόσκληση εντάσσεται ρητά στον άξονα 6.7 «Πράσινες πόλεις» του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης του Υπουργείου Εσωτερικών 2026 - 2030.
Παράλληλα, στον ίδιο άξονα έχουν ήδη περάσει και έργα από προηγούμενη πρόσκληση για αστικές παρεμβάσεις και αναπλάσεις σε έξι δήμους. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η ανάπλαση και ανάδειξη του κεντρικού ιστού της Άρτας, για την οποία εντάχθηκε συμπληρωματική χρηματοδότηση 1,15 εκατ. ευρώ. Η παρέμβαση αφορά έκταση 21.588 τ.μ. στο ιστορικό και εμπορικό κέντρο της πόλης, περιλαμβάνοντας μεταξύ άλλων νέες δαπεδοστρώσεις με φυσικά υλικά, φυτεύσεις και χώρους πρασίνου, αστικό εξοπλισμό και συντριβάνι.
Στη λίστα βρίσκεται και ο δήμος Μεγαρέων, όπου έχει ήδη ενταχθεί πράξη ύψους 384.765,80 ευρώ για την αναβάθμιση δύο υφιστάμενων παιδικών χαρών. Το έργο προβλέπει νέο εξοπλισμό παιχνιδιού και αστικό εξοπλισμό, δάπεδα ασφαλείας και τις απαιτούμενες διαμορφώσεις για τη δημιουργία σύγχρονων χώρων αναψυχής.
Τα παραπάνω έργα αντιπροσωπεύουν μόνο ένα πρώτο τμήμα του ευρύτερου σχεδιασμού των 429,26 εκατ. ευρώ και δεν σημαίνουν ότι το σύνολο του ποσού έχει ήδη κατανεμηθεί. Δείχνουν, ωστόσο, προς ποια κατεύθυνση αρχίζει να κινείται η χρηματοδότηση: αναπλάσεις πλατειών και εμπορικών κέντρων, περισσότερο πράσινο, ποδηλατικές υποδομές και αναβάθμιση δημόσιων χώρων. Το επόμενο διάστημα, καθώς θα προχωρά η εξειδίκευση των Τομεακών και Περιφερειακών Προγραμμάτων, αναμένεται να αποτυπωθεί σταδιακά και ο ευρύτερος χάρτης των έργων που θα διεκδικήσουν μερίδιο από τη χρηματοδοτική «δεξαμενή» των Πράσινων Πόλεων.
Από τον σχεδιασμό στα έργα
Το ΕΠΑ 2026 - 2030 αποτελεί το κεντρικό εργαλείο για τις αναπτυξιακές παρεμβάσεις που χρηματοδοτούνται από αμιγώς εθνικούς πόρους, μέσω του εθνικού σκέλους του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Λειτουργεί παράλληλα και συμπληρωματικά προς το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης, καλύπτοντας ανάγκες που δεν χρηματοδοτούνται επαρκώς από τα άλλα εργαλεία.
Συνολικά, ο προϋπολογισμός του ΕΠΑ 2026 - 2030, μετά την πρώτη αναθεώρησή του, ανέρχεται σε 13,548 δισ. ευρώ, ενώ με τη δυνατότητα υπερδέσμευσης κατά 30% μπορεί να φθάσει έως τα 17,105 δισ. ευρώ.
