Με νέους περιορισμούς, αλλά και κρίσιμες αλλαγές που απαντούν σε ενστάσεις της αγοράς, περνά πλέον σε εφαρμογή το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Το νέο πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ την Τετάρτη, αντικαθιστώντας το Χωροταξικό του 2008 και κλείνοντας μια μακρά διαδικασία αναθεώρησης και δημόσιας διαβούλευσης.
Η τελική εκδοχή διατηρεί τους βασικούς «κόφτες» που είχαν προκαλέσει αντιδράσεις, όπως την απαγόρευση νέων αιολικών πάνω από τα 1.200 μέτρα και τους περιορισμούς στα νησιά κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Την ίδια στιγμή, όμως, προσθέτει νέες περιοχές αποκλεισμού για αιολικά και φωτοβολταϊκά, αυστηροποιεί τους κανόνες σε τουριστικές περιοχές και εισάγει ειδικότερες προβλέψεις για τον νησιωτικό χώρο. Από την άλλη πλευρά, ανοίγει ένα «παράθυρο» για αιολικά σε περιοχές με μέσο δυναμικό κάτω από 4 m/s και, μέσω των μεταβατικών διατάξεων, προστατεύει σημαντικό μέρος των έργων που έχουν ήδη προχωρήσει στην αδειοδοτική διαδικασία.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του, εντάσσοντας για πρώτη φορά και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες, μαζί με τις βασικές τεχνολογίες ΑΠΕ.
Το «παράθυρο» που ανοίγει κάτω από τα 4 m/s
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που έγιναν μετά τη δημόσια διαβούλευση αφορά τον κανόνα των 4 m/s, ο οποίος είχε βρεθεί στο επίκεντρο της κριτικής της αγοράς.
Ο βασικός κανόνας δεν αλλάζει: ως περιοχές καταλληλότητας στην ηπειρωτική χώρα χαρακτηρίζονται δημοτικές ενότητες που διαθέτουν σημαντικό αιολικό δυναμικό, μεγαλύτερο από 4 m/s μεσοσταθμικά στο σύνολο της έκτασής τους.
Στο τελικό κείμενο, ωστόσο, προστίθεται μία σημαντική εξαίρεση. Σε δημοτικές ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι χαμηλότερο από 4 m/s μπορεί να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικού σταθμού, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται δυναμικό άνω των 7,5 m/s. Το ΥΠΕΝ κατατάσσει μάλιστα ρητά την πρόβλεψη αυτή στις σημαντικές βελτιώσεις που έγιναν μετά τη διαβούλευση.
Για να ενεργοποιηθεί η εξαίρεση απαιτείται πιστοποιημένη μέτρηση του αιολικού δυναμικού που υποβάλλεται στη ΡΑΑΕΥ, ενώ οι σταθμοί δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της δημοτικής ενότητας και εξακολουθούν να υπόκεινται στους υπόλοιπους οριζόντιους περιορισμούς, μεταξύ των οποίων εκείνοι για το υψόμετρο και το μέγεθος των νησιών.
Πρακτικά, δημιουργείται μια δικλείδα ώστε να μην αποκλείονται συγκεκριμένες θέσεις με εξαιρετικά υψηλό αιολικό δυναμικό μόνο και μόνο επειδή ο μέσος όρος ολόκληρης της δημοτικής ενότητας βρίσκεται κάτω από το όριο.
Περισσότερα ώριμα έργα περνούν με το παλιό καθεστώς
Ιδιαίτερη σημασία για την αγορά έχουν οι μεταβατικές διατάξεις, καθώς καθορίζουν ποιο κομμάτι της υφιστάμενης «δεξαμενής» έργων θα επηρεαστεί πραγματικά από τους νέους περιορισμούς.
Στο τελικό Χωροταξικό, κρίσιμο χρονικό σημείο γίνεται η έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου, δηλαδή η 19η Αυγούστου 2026.
Άδειες εγκατάστασης που έχουν ήδη εκδοθεί εκτελούνται όπως εκδόθηκαν, ενώ οι τροποποιήσεις τους, οι σχετικές άδειες λειτουργίας και άλλες εγκρίσεις μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, να συνεχίσουν με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου.
Αντίστοιχη προστασία παρέχεται σε έργα που διαθέτουν ήδη Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), τα οποία μπορούν να προχωρήσουν σε άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας, να κατασκευαστούν και να τεθούν σε λειτουργία σύμφωνα με το προηγούμενο καθεστώς.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι στο μεταβατικό καθεστώς μπορούν να ενταχθούν ακόμη και έργα που δεν έχουν λάβει ΑΕΠΟ, εφόσον ο φάκελος της ΜΠΕ είχε υποβληθεί και είχε λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι την έναρξη ισχύος του νέου Χωροταξικού. Αυτοί οι φάκελοι εξακολουθούν να αξιολογούνται με τις προηγούμενες διατάξεις και τα έργα μπορούν να φτάσουν μέχρι την κατασκευή και λειτουργία με το παλιό καθεστώς.
Αντίθετα, Άδειες Παραγωγής, Βεβαιώσεις Παραγωγού ή Βεβαιώσεις Ειδικών Έργων που έχουν εκδοθεί αλλά δεν εμπίπτουν σε κάποια από τις μεταβατικές κατηγορίες επανελέγχονται ως προς τη συμβατότητά τους με το νέο Χωροταξικό.
Πού μπήκαν νέοι «κόφτες» για τα αιολικά
Οι αλλαγές που έγιναν μετά τη διαβούλευση δεν κινούνται, πάντως, μόνο προς την κατεύθυνση μεγαλύτερης ευελιξίας για τις επενδύσεις.
Μία από τις σημαντικότερες προσθήκες είναι η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού για τον Τουρισμό.
Παράλληλα, επεκτείνονται οι περιοχές αποκλεισμού με την προσθήκη ιστορικών τόπων, αρχαίων μνημείων, χαρακτηρισμένων ή αυτοδικαίως προστατευόμενων μνημείων, χαρακτηρισμένων μνημείων μεταγενέστερων του 1830, περιοχών με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και απάτητων παραλιών.
Συνεπώς, η εικόνα μετά τη διαβούλευση είναι διπλή: από τη μία δημιουργείται η εξαίρεση για θέσεις υψηλού αιολικού δυναμικού σε δημοτικές ενότητες κάτω από 4 m/s και από την άλλη διευρύνεται ο κατάλογος των περιοχών όπου νέα αιολικά δεν θα μπορούν να εγκαθίστανται.
Οι μεγάλοι περιορισμοί που δεν άλλαξαν
Στους δύο από τους βασικότερους «κόφτες», πάντως, το ΥΠΕΝ δεν έκανε πίσω. Η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών σε περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 μέτρων παραμένει στο τελικό κείμενο. Στις περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται επίσης η Αττική και η Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, υγρότοποι Ramsar και μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Παραμένουν επίσης οι περιορισμοί για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές και για λόγους ασφάλειας του ηλεκτρικού συστήματος.
Ειδικότερο φίλτρο για τα νησιά
Μετά τη διαβούλευση προστέθηκαν και ειδικότεροι κανόνες για τον νησιωτικό χώρο. Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, η οποία θα εξετάζει, μεταξύ άλλων, το μέγεθος του σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες.
Ειδικά στις ορεινές περιοχές των νησιών προβλέπεται πλέον αξιολόγηση κατά περίπτωση, με βάση τα ιδιαίτερα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά κάθε θέσης. Το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης από αιολικά στον νησιωτικό χώρο παραμένει στο 4% της έκτασης ανά δημοτική ενότητα.
Natura: παραμένει το διπλό φίλτρο στις ΖΕΠ
Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000, οι οποίες αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών επιτρέπεται μόνο κατ' εξαίρεση. Για να προχωρήσει ένα έργο πρέπει σωρευτικά η εγκατάσταση να προβλέπεται ρητά από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό να υπερβαίνει τα 7,5 m/s. Συνεπώς, στο τελικό πλαίσιο διατηρείται το «διπλό φίλτρο» και δεν αρκεί μόνο η συμβατότητα ενός έργου με την ΕΠΜ.
Τι αλλάζει στα φωτοβολταϊκά
Νέες δικλείδες μπήκαν μετά τη διαβούλευση και για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς. Το νέο Χωροταξικό προβλέπει ότι δεν επιτρέπονται νέες εγκαταστάσεις, μεταξύ άλλων, σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ramsar και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν νέες περιοχές αποκλεισμού, όπως ιστορικοί τόποι, αρχαία και νεότερα προστατευόμενα μνημεία και περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προστίθενται επίσης τα καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Παράλληλα, για εγκαταστάσεις στον θαλάσσιο χώρο και εντός λιμνών θα λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και θα τηρούνται αποστάσεις ασφαλείας, ενώ σε περιοχές ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα προβλέπονται ειδικά μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.
Σε επίπεδο επικράτειας εισάγεται επίσης ανώτατο όριο στην κατάληψη γης: η μέγιστη κάλυψη από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας. Ο συγκεκριμένος περιορισμός αφορά έργα που δεν έχουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση, ώστε το νέο πλαφόν να μην εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε ήδη περιβαλλοντικά αδειοδοτημένα έργα.
Τι ισχύει για το repowering
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί παράλληλα να μην «παγώσει» τις υφιστάμενες επενδύσεις. Έργα που εμπίπτουν στις μεταβατικές διατάξεις μπορούν να προχωρήσουν σε ριζική ανανέωση, με δυνατότητα επανέκδοσης, τροποποίησης ή ανανέωσης των αδειών και εγκρίσεών τους σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από το νέο Χωροταξικό, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει το ίδιο το ΦΕΚ.
Ειδικά στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, όπου απαγορεύεται η χωροθέτηση νέων αιολικών, επιτρέπεται η αντικατάσταση υφιστάμενων ανεμογεννητριών στο πλαίσιο repowering, χωρίς επέκταση του υφιστάμενου αιολικού σταθμού.
Η νέα ισορροπία μετά τη διαβούλευση
Το τελικό Ειδικό Χωροταξικό δεν ανατρέπει τη φιλοσοφία του σχεδίου που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, αλλά κάνει σαφέστερη τη νέα ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη των ΑΠΕ και στους χωρικούς και περιβαλλοντικούς περιορισμούς.
Από τη μία πλευρά, οι μεγάλοι «κόφτες» των 1.200 μέτρων και των μικρών νησιών παραμένουν, ενώ προστίθενται νέες απαγορεύσεις σε τουριστικές, πολιτιστικά ευαίσθητες και άλλες προστατευόμενες περιοχές. Από την άλλη, δημιουργείται η εξαίρεση για θέσεις με πολύ υψηλό αιολικό δυναμικό μέσα σε Δημοτικές Ενότητες που βρίσκονται κάτω από το όριο των 4 m/s και προστατεύεται ένα σημαντικό κομμάτι των έργων που έχουν ήδη προχωρήσει στην αδειοδοτική διαδικασία.
Τα επόμενα βήματα
Με τη δημοσίευση του νέου Ειδικού Χωροταξικού στο ΦΕΚ, το πλαίσιο τίθεται πλέον σε ισχύ και το βάρος μεταφέρεται στην εφαρμογή των νέων κανόνων στην αδειοδοτική διαδικασία. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά ο έλεγχος της συμβατότητας των νέων έργων με τις Περιοχές Καταλληλότητας, τις ζώνες αποκλεισμού και τα νέα όρια φέρουσας ικανότητας, ενώ για τα έργα που βρίσκονται ήδη στην αδειοδοτική «ουρά» κρίσιμο είναι εάν έχουν φτάσει στα ορόσημα που προβλέπουν οι μεταβατικές διατάξεις. Όσα έχουν ήδη λάβει τις προβλεπόμενες εγκρίσεις ή έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου προστατεύονται από το μεταβατικό καθεστώς, ενώ τα υπόλοιπα θα πρέπει να ελεγχθούν με βάση τους νέους χωροταξικούς κανόνες.
