Γιατί οι αναγκαίοι νέοι ίδιοι πόροι της ΕΕ προκαλούν νέους πονοκεφάλους στις πρωτεύουσες

Πρόκειται για ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας εντός των 27 σε ό,τι αφορά τη διαπραγμάτευση του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της ΕΕ για την περίοδο 2028-34.

Πρακτικά, η ΕΕ καλείται να βρει αναγκαίους νέους ίδιους πόρους για να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες του προϋπολογισμού της, με μία σειρά προτάσεων να βρίσκεται στο τραπέζι. Και μία σειρά διαφορετικών εθνικών συμφερόντων να προσπαθούν να βρουν κοινό τόπο.

Οι προτάσεις της Επιτροπής

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει πέντε νέες πηγές εσόδων:

Η πρώτη αφορά τα έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS). Μεγάλο μέρος των εσόδων από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων εκπομπών προτείνεται να κατευθύνεται απευθείας στον προϋπολογισμό της ΕΕ, με ετήσιο στόχο της είσπραξη 9,6 δισ. ευρώ. Τις επόμενες ημέρες, μάλιστα, η Επιτροπή αναμένεται να ανακοινώσει πρόταση που θα δίνει τη ευρύτερη δυνατότητα στις βιομηχανίας να εκπέμπουν CO₂ και θα καθορίζει το νέο πλαίσιο εμπορίας των δικαιωμάτων.

Η δεύτερη πηγή είναι φόρος άνθρακα, ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Μέρος των εσόδων από τον φόρο άνθρακα στις εισαγωγές προϊόντων από τρίτες χώρες θα αποτελεί πλέον ίδιο πόρο της ΕΕ, με εκτιμώμενα έσοδα περίπου 1,4 δισ. ευρώ ετησίως.

Η τρίτη προτεινόμενη πηγή εσόδων αφορά στα ηλεκτρονικά απόβλητα (e-waste). Ο μηχανισμός προβλέπει εισφορά από τα κράτη-μέλη ανάλογα με το βάρος των ηλεκτρονικών αποβλήτων που δεν συλλέγονται για ανακύκλωση. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το μέτρο θα αποφέρει περίπου 15 δισ. ευρώ ετησίως.

Η τέταρτη πρόταση αφορά έναν νέο πόρο από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα προϊόντα καπνού, με εκτιμώμενα έσοδα 11,2 δισ. ευρώ ετησίως.

Και επίσης, η Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία του Corporate Europe Resource (CORE), ενός νέου ετήσιου πόρου που θα καταβάλλεται από επιχειρήσεις με ετήσιο καθαρό κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατ. ευρώ. Η εισφορά θα υπολογίζεται βάσει κλιμακίων κύκλου εργασιών και όχι βάσει των κερδών των εταιρειών και αναμένεται να αποφέρει περίπου 6,8 δισ. ευρώ ετησίως.

Οι διαφωνίες και τα επιχειρήματα

Το πρώτο και ίσως βασικότερο επιχείρημα απέναντι στις προτάσεις της Επιτροπής είναι κατά πόσο αυτές είναι πρακτικά αντιπαραγωγικές και οδηγούν περισσότερο σε οπισθοδρόμηση της ευρωπαϊκής οικονομίας παρά σε ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της. Ένας (θεωρητικώς δημοφιλής) φόρος στον κύκλο εργασιών των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών εταιρειών θα αποτελούσε π.χ. ακόμα ένα εμπόδιο στον ανταγωνισμό τους με κολοσσούς των ΗΠΑ ή της Κίνας.

Το δεύτερο ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο έτοιμοι είναι και οι 27 να προωθήσουν τη νέα πολιτική των ETS και του CBAM. Κλάδοι όπως η αεροπορία ή η ναυτιλία π.χ. επηρεάζονται σημαντικά, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για συγκεκριμένες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Το τρίτο ερώτημα έχει να κάνει με το κατά πόσο οι νέοι πόροι ενδέχεται να επηρεάσουν τις ασθενέστερες κοινωνικές τάξεις. Αυτό π.χ. αφορά στους πόρους που αναμένεται να προέλθουν από τα ηλεκτρονικά απόβλητα.

Και τέλος, υπάρχουν και τα προβλήματα που προκύπτουν από τα χαρακτηριστικά των οικονομιών των ίδιων των κρατών-μελών. Ο φόρος στον τζόγο ακούγεται εύκολη και συχνά εύλογη επιλογή. Για τη Μάλτα όμως τα έσοδα αυτά αντιπροσωπεύουν περίπου ό,τι ο τουρισμός για την Ελλάδα. Την ίδια ώρα, ο φόρος στον καπνό -ο πιο εύλογος και συνετός από άποψη προστασίας της υγείας των πολιτών- δεν είναι ο ευκολότερος που μπορεί να επιβληθεί χωρίς την ανάγκη σταδιακής προσαρμογής στην Ελλάδα.

Ποια η κατάληξη;

Κάθε πρόβλεψη είναι παρακινδυνευμένη. Υπάρχουν δύο βασικά δεδομένα που οφείλουμε να έχουμε κατά νου. Τίποτα δε θα έχει συμφωνηθεί αν δεν έχουν κλείσει όλοι οι φάκελοι της διαπραγμάτευσης του επόμενου κοινοτικού προϋπολογισμού.

Και δεύτερον, αναπόφευκτα τον ισχυρότερο λόγο τον έχει… το ταμείο. Πρακτικά, δηλαδή, η Γερμανία η οποία εν μέσω δημοσιονομικής δυσπραγίας θα πρέπει να κατανοήσει -και κυρίως εν μέσω εγχώριας λαϊκιστικής έξαρσης να το μεταφέρει στην κοινή γνώμη- ότι σε μία περίοδο που ο κόσμος κατακερματίζεται, η στήριξη της ευρωπαϊκής αγοράς αποτελεί όχι μόνο βέλτιστη επιλογή αλλά πρακτικά μονόδρομο. Χωρίς μεγάλο ρίσκο, μπορούμε να προβλέψουμε ότι θα το κάνει. Έχει σημασία όπως να δούμε σε ποιο βαθμό και με πόση τόλμη.