Με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ να έχουν κατευθυνθεί τα τελευταία χρόνια στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, το Antinero έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα παρεμβάσεων στα ελληνικά δάση. Καθαρισμοί, αντιπυρικές ζώνες, δασικοί δρόμοι και έργα διαχείρισης της καύσιμης ύλης έχουν περάσει μέσα από τους διαδοχικούς κύκλους του, με σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης να προέρχεται από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Πίσω όμως από το μεγάλο νούμερο των περίπου 667 εκατ. ευρώ υπάρχει και μια υπόθεση σχεδόν 30 εκατ. ευρώ που χρειάζεται ξεχωριστή ανάγνωση. Πρόκειται για τη δημοσιονομική διόρθωση των 29,94 εκατ. ευρώ που επιβλήθηκε για μέρος των συμβάσεων του Antinero II της περιόδου 2022 - 2023, μετά το εύρημα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) περί «τεχνητής κατάτμησης» των αναθέσεων.
Με ανακοίνωσή του την Τρίτη, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί να ξεκαθαρίσει τι αφορά το ποσό των 667 εκατ. ευρώ, τι συνέβη με τα κονδύλια των αναδασώσεων και, κυρίως, τι βρίσκεται πίσω από τη διόρθωση των 29,94 εκατ. ευρώ. Η τελευταία είναι και το πιο σύνθετο κομμάτι της υπόθεσης, καθώς αφορά τον τρόπο με τον οποίο «έσπασαν» οι αναθέσεις του Antinero II, έχει ήδη περάσει από τον έλεγχο της ΕΔΕΛ και πλέον βρίσκεται ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Πίσω από το ποσό της διόρθωσης βρίσκεται το Antinero II, δηλαδή η δεύτερη φάση ενός προγράμματος που έχει αναπτυχθεί σε διαδοχικούς κύκλους τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που είχε δημοσιοποιήσει το ΥΠΕΝ για την πορεία του προγράμματος, στο Antinero II είχαν υπογραφεί 47 συμβάσεις συνολικού προϋπολογισμού 85,01 εκατ. ευρώ, ενώ οι σχετικές εργασίες είχαν ολοκληρωθεί και αφορούσαν δασοτεχνικές παρεμβάσεις σε περισσότερα από 218.000 στρέμματα.
Τι είναι τα 667 εκατ. ευρώ
Τα περίπου 667 εκατ. ευρώ δεν αντιστοιχούν σε μία σύμβαση ή έναν ενιαίο διαγωνισμό, αλλά, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, στο συνολικό ύψος των δράσεων πρόληψης και προστασίας των δασών που έχουν αναπτυχθεί την τελευταία πενταετία. Οι παρεμβάσεις ξεπερνούν τα 900.000 στρέμματα, ενώ μόνο για το 2026 το Antinero V - PLUS περιλαμβάνει 19 συμβάσεις προϋπολογισμού 81,98 εκατ. ευρώ.
Τα έργα εκτείνονται από καθαρισμούς, διαχείριση καύσιμης ύλης και αντιπυρικές ζώνες έως δασικούς δρόμους, υποδομές και υδατοδεξαμενές. Οι περιοχές και το αντικείμενο των παρεμβάσεων καθορίζονται βάσει δασοτεχνικών μελετών, ενώ η επιμέτρηση και η παραλαβή των εργασιών γίνεται από τις αρμόδιες Δασικές Υπηρεσίες.
Η υπόθεση των συμβάσεων και η διόρθωση των 29,94 εκατ. ευρώ
Το πιο «καυτό» κομμάτι της υπόθεσης αφορά, ωστόσο, τις συμβάσεις του Antinero II. Με απόφαση της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) στις 11 Σεπτεμβρίου 2025 επιβλήθηκε κατ' αποκοπή δημοσιονομική διόρθωση ύψους 29.942.529,06 ευρώ, η οποία συνδέεται με εύρημα περί τεχνητής κατάτμησης σε μέρος των συμβάσεων του Antinero II της περιόδου 2022-2023.
Με απλά λόγια, η δημοσιονομική διόρθωση δεν ισοδυναμεί με διαπίστωση ότι 29,94 εκατ. ευρώ «χάθηκαν» ή ότι τα αντίστοιχα έργα δεν εκτελέστηκαν. Πρόκειται για οικονομική συνέπεια που επιβάλλεται όταν ο έλεγχος διαπιστώνει παρατυπία σε δαπάνες ή στη διαδικασία με την οποία αυτές πραγματοποιήθηκαν. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το επίμαχο εύρημα αφορά τον τρόπο ανάθεσης μέρους των συμβάσεων.
Στην πράξη, το ζήτημα είναι εάν ορισμένα έργα ή φυσικά αντικείμενα που ανατέθηκαν μέσω χωριστών συμβάσεων έπρεπε, λόγω της μεταξύ τους συνάφειας, να είχαν αντιμετωπιστεί ως ενιαίο αντικείμενο για την εφαρμογή των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων. Αυτό περιγράφεται ως «τεχνητή κατάτμηση». Η ύπαρξη πολλών συμβάσεων δεν συνιστά από μόνη της παρατυπία, ωστόσο πρέπει να απαντηθεί εάν υπήρχαν αντικειμενικοί λόγοι που δικαιολογούσαν τις χωριστές αναθέσεις.
Αυτή τη στιγμή η υπόθεση παραμένει ανοιχτή. Η απόφαση έχει προσβληθεί ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου και, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η εκτέλεσή της έχει ανασταλεί με δικαστική απόφαση. Ως εκ τούτου, η δημοσιονομική διόρθωση δεν έχει αυτή τη στιγμή οριστικοποιηθεί ως προς την εκτέλεσή της, καθώς η σχετική διαφορά εκκρεμεί δικαστικά.
Η ανακοίνωση, ωστόσο, δεν προσδιορίζει τον ακριβή αριθμό των συμβάσεων του Antinero II στις οποίες εντοπίστηκε το εύρημα της ΕΔΕΛ ούτε το συνολικό συμβατικό αντικείμενο στο οποίο αντιστοιχεί η επίμαχη διόρθωση. Αναφέρει ότι συνολικά ελέγχθηκαν 71 συμβάσεις, ότι στο Antinero I οι 20 συμβάσεις που ελέγχθηκαν δεν παρουσίασαν εύρημα και ότι η «τεχνητή κατάτμηση» αφορά μέρος των συμβάσεων που ελέγχθηκαν.
Η θέση που έχει αναπτυχθεί είναι ότι την περίοδο 2022 - 2023 υπήρχαν αντικειμενικοί λόγοι που δικαιολογούσαν τη χωριστή ανάθεση διακριτών φυσικών αντικειμένων. Ειδικότερα, το ΥΠΕΝ συνδέει τις χωριστές διαγωνιστικές διαδικασίες με διαφορετικά δασικά συμπλέγματα και φυσικά αντικείμενα, καθώς και με την ανάγκη τα έργα να ολοκληρωθούν εγκαίρως πριν από την αντιπυρική περίοδο. Αναφέρει ακόμη ότι οι συμπληρωματικές συμβάσεις προβλέπονται από τον ν. 4412/2016 υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Έχει σημασία επίσης ότι το Antinero II είναι έργο ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Στα επίσημα τεύχη των διαγωνισμών αναφέρεται η ένταξη του έργου «Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης - Πρόγραμμα Προστασίας Δασών (Antinero II)» στη Δράση 16849 του Ταμείου Ανάκαμψης, ενώ προβλεπόταν και η συμμετοχή της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του ΤΑΙΠΕΔ στην υλοποίησή του.
Οι 139 προσκλήσεις και οι 300 οικονομικοί φορείς
Στις διαφορετικές φάσεις του Antinero έχουν πραγματοποιηθεί, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, 139 προσκλήσεις, οι οποίες απευθύνθηκαν σε περισσότερους από 300 διαφορετικούς οικονομικούς φορείς από σχεδόν ολόκληρη τη χώρα. Οι προσκλήσεις, οι αποφάσεις και οι συμβάσεις είναι αναρτημένες στα ηλεκτρονικά συστήματα ΕΣΗΔΗΣ και ΚΗΜΔΗΣ.
Το ΥΠΕΝ επικαλείται ακόμη απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 6ης Φεβρουαρίου 2026 σε αναφορά ενώπιον της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σύμφωνα με την οποία οι αναφέροντες δεν είχαν τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς τους περί κατατμήσεων και η ταυτόχρονη επίκληση διαφορετικών άρθρων της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ χαρακτηρίστηκε εννοιολογικά αντιφατική.
Εδώ, ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση. Η συγκεκριμένη απάντηση της Κομισιόν αφορά τους ισχυρισμούς που είχαν διατυπωθεί στην αναφορά προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την τεκμηρίωσή τους. Δεν ταυτίζεται με δικαστική κρίση επί της δημοσιονομικής διόρθωσης των 29,94 εκατ. ευρώ που είχε ήδη επιβάλει η ΕΔΕΛ. Η τελευταία αποτελεί ξεχωριστή υπόθεση και η τύχη της θα κριθεί στο Ελεγκτικό Συνέδριο.
Πρόκειται, επομένως, για δύο διαφορετικές διαδικασίες: από τη μία, την απάντηση της Κομισιόν σε συγκεκριμένη αναφορά, στην οποία οι σχετικοί ισχυρισμοί κρίθηκαν μη επαρκώς τεκμηριωμένοι, και από την άλλη, το ελεγκτικό εύρημα της ΕΔΕΛ που οδήγησε στη δημοσιονομική διόρθωση και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο δικαστικής διαφοράς.
Τι συνέβη με τα χρήματα των αναδασώσεων
Ένα δεύτερο σκέλος αφορά τα κονδύλια που προορίζονταν για αναδασώσεις και το κατά πόσο αυτά μετακινήθηκαν προς δράσεις καθαρισμού και πρόληψης.
Το ΥΠΕΝ απορρίπτει τον ισχυρισμό περί απώλειας ευρωπαϊκών κονδυλίων, επισημαίνοντας ότι το Μέτρο 16849 του «Ελλάδα 2.0» περιλαμβάνει τρεις αλληλένδετους πυλώνες: αναδασώσεις, προληπτική προστασία και αντιδιαβρωτικά/αντιπλημμυρικά έργα.
Η ανακατανομή μεταξύ των τριών πυλώνων το 2023, σύμφωνα με την ανακοίνωση, ενσωματώθηκε στο αναθεωρημένο σχέδιο και εγκρίθηκε με Εκτελεστική Απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ, ως προσαρμογή στις φυσικές καταστροφές που είχαν πλήξει τη χώρα.
Μετά την αναθεώρηση που εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 20 Νοεμβρίου 2025 και από το Συμβούλιο στις 12 Δεκεμβρίου 2025, ο συνολικός προϋπολογισμός του μέτρου, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, αυξήθηκε κατά 427 εκατ. ευρώ.
Η 31η Αυγούστου και το τελευταίο ορόσημο
Το πρόγραμμα βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα ακόμη κρίσιμο χρονικό ορόσημο. Η πορεία του συνδέεται με συγκεκριμένα milestones του Ταμείου Ανάκαμψης, η επιτυχής αξιολόγηση των οποίων αποτελεί προϋπόθεση για την εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων.
Το ορόσημο 61, που αφορούσε την ανάθεση του συνόλου των συμβάσεων Antinero I και II, κρίθηκε εκπληρωμένο τον Σεπτέμβριο του 2024, ενώ το ορόσημο 62 κρίθηκε εκπληρωμένο τον Μάρτιο του 2025 και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την αποκατάσταση 57.000 στρεμμάτων, την αναβάθμιση τεσσάρων δασικών φυτωρίων και αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα σε Έβρο και Ροδόπη.
Το επόμενο κρίσιμο σημείο είναι το ορόσημο 63, το οποίο αφορά την εκτέλεση των έργων και ολοκληρώνεται στις 31 Αυγούστου 2026.
Η αποτελεσματικότητα του Antinero στο πεδίο
Πέρα από τις συμβάσεις και τη χρηματοδότηση, υπάρχει και το σκέλος της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων στο πεδίο.
Η λογική του προγράμματος βασίζεται στην ενεργή διαχείριση της καύσιμης ύλης, με το ΥΠΕΝ να επικαλείται το πόρισμα της Ανεξάρτητης Επιτροπής υπό τον καθηγητή Johann Georg Goldammer, το οποίο είχε αναδείξει τη συσσώρευση καύσιμης ύλης ως θεμελιώδες πρόβλημα για τα ελληνικά δάση.
Σύμφωνα με το υπουργείο, η συμβολή των παρεμβάσεων έχει καταγραφεί φέτος στη Δυτική Αττική, στον Πύργο Ηλείας και στη Σίβηρη Χαλκιδικής και, κατά το παρελθόν, σε Φολόη, Πάρνηθα, Πεντέλη και Ωραιόκαστρο. Το Antinero δεν αποτελεί μηχανισμό που μπορεί να εμποδίσει την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς, αλλά πρόγραμμα πρόληψης που αποσκοπεί στον περιορισμό της έντασής της και στη διευκόλυνση της πρόσβασης και της επέμβασης των πυροσβεστικών δυνάμεων.
Η αντιπαράθεση, πάντως, δύσκολα φαίνεται να κλείνει εδώ. Στο τέλος της ανακοίνωσής του το υπουργείο ανεβάζει τους τόνους, προειδοποιώντας ότι τυχόν επανάληψη «ατεκμηρίωτων υπαινιγμών περί δήθεν παράνομων πράξεων» θα αντιμετωπιστεί με τα προβλεπόμενα νόμιμα μέσα.
Έτσι, την ώρα που το Antinero μπαίνει στην τελική ευθεία για το ευρωπαϊκό ορόσημο της 31ης Αυγούστου, παραμένει ανοιχτή και η δικαστική εξέλιξη της υπόθεσης των συμβάσεων του Antinero II.
