Καθώς προχωρούν οι αυτοψίες στις περιοχές που επλήγησαν από τις πρόσφατες πυρκαγιές, ξεκινά σταδιακά και η διαδικασία χορήγησης των οικονομικών ενισχύσεων προς τους πληγέντες. Από το επίδομα των πρώτων ημερών και την αποζημίωση για την οικοσκευή έως τη στεγαστική συνδρομή για την αποκατάσταση των κατοικιών, το πλαίσιο της κρατικής αρωγής προβλέπει διαφορετικά στάδια, προϋποθέσεις και διαδικασίες για κάθε μορφή στήριξης.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για τους ιδιοκτήτες κατοικιών, τις επιχειρήσεις και τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις που υπέστησαν ζημιές, καθώς η πορεία κάθε αποζημίωσης συνδέεται άμεσα με την ολοκλήρωση των αυτοψιών και την έγκαιρη υποβολή των απαιτούμενων αιτήσεων.
Η αυτοψία αποτελεί την αφετηρία όλων των αποζημιώσεων
Η διαδικασία ξεκινά από την αυτοψία που πραγματοποιούν τα κλιμάκια μηχανικών της Γενικής Διεύθυνσης Αποκατάστασης Επιπτώσεων Φυσικών Καταστροφών (Γ.Δ.Α.Ε.Φ.Κ.). Ο έλεγχος αυτός είναι απαραίτητος, καθώς από τα ευρήματά του εξαρτάται σχεδόν το σύνολο των μέτρων που θα ακολουθήσουν.
Οι πληγέντες θα πρέπει να δηλώσουν το ακίνητό τους στις αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου ή στα σημεία που ανακοινώνονται από την Περιφέρεια και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, ώστε να προγραμματιστεί η αυτοψία. Μέχρι να πραγματοποιηθεί ο έλεγχος, συνιστάται να διατηρηθούν φωτογραφίες και βίντεο των ζημιών, χωρίς όμως να πραγματοποιηθούν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης ή κατεδάφισης που θα μπορούσαν να δυσχεράνουν την επίσημη καταγραφή.
Το δελτίο αυτοψίας είναι το σημαντικότερο δικαιολογητικό
Μετά τον έλεγχο, οι μηχανικοί εκδίδουν το δελτίο αυτοψίας, το οποίο αποτελεί το βασικό έγγραφο για όλες σχεδόν τις επόμενες αιτήσεις. Στο δελτίο καταγράφεται η κατάσταση του ακινήτου και ο χαρακτηρισμός του. Εάν το κτίριο χαρακτηριστεί προσωρινά ακατάλληλο για χρήση («κίτρινο»), απαιτούνται εργασίες αποκατάστασης πριν κατοικηθεί ξανά. Αν χαρακτηριστεί επικίνδυνο («κόκκινο»), δεν επιτρέπεται η χρήση του μέχρι να ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Ο χαρακτηρισμός αυτός επηρεάζει άμεσα τόσο την επιδότηση προσωρινής στέγασης όσο και τη μετέπειτα στεγαστική συνδρομή.
Οι ιδιοκτήτες καλό είναι να ελέγξουν ότι στο δελτίο αναγράφονται σωστά τα στοιχεία του ακινήτου, η χρήση του ως κύρια ή δευτερεύουσα κατοικία και τα στοιχεία του ιδιοκτήτη ή του χρήστη, καθώς τυχόν λάθη μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στις επόμενες φάσεις.
Η συγκέντρωση των δικαιολογητικών γλιτώνει πολύτιμο χρόνο
Παρότι αρκετές διαδικασίες ενεργοποιούνται σταδιακά, οι πληγέντες μπορούν από τις πρώτες ημέρες να οργανώσουν τον φάκελό τους, ώστε να μην καθυστερήσουν όταν ανοίξουν οι σχετικές πλατφόρμες ή οι προθεσμίες.
Μεταξύ των βασικών δικαιολογητικών περιλαμβάνονται το δελτίο αυτοψίας, τα έντυπα Ε1 και Ε9 του τελευταίου φορολογικού έτους, πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης, στοιχεία τραπεζικού λογαριασμού (IBAN), τίτλοι ιδιοκτησίας ή μισθωτήριο συμβόλαιο, καθώς και κάθε άλλο έγγραφο που αποδεικνύει τη νόμιμη χρήση της κατοικίας. Στις περιπτώσεις όπου υπάρχει μέλος της οικογένειας με αναπηρία απαιτούνται και τα αντίστοιχα πιστοποιητικά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα στοιχεία της κύριας κατοικίας, καθώς οι πληροφορίες που δηλώνονται στις αιτήσεις θα πρέπει να ταυτίζονται με όσα εμφανίζονται στη φορολογική δήλωση.
Οι πρώτες οικονομικές ενισχύσεις ενεργοποιούνται μέσω των δήμων
Η πρώτη οικονομική στήριξη αφορά την κάλυψη των άμεσων αναγκών των πληγέντων και την αντικατάσταση της οικοσκευής. Οι αιτήσεις υποβάλλονται στον οικείο δήμο μέσα σε προθεσμία 45 ημερών από την ημερομηνία εκδήλωσης της φυσικής καταστροφής. Για την κύρια κατοικία προβλέπεται εφάπαξ ενίσχυση 600 ευρώ για την κάλυψη των πρώτων βιοτικών αναγκών, ενώ μπορεί να χορηγηθεί ποσό έως 6.000 ευρώ για την αντικατάσταση της οικοσκευής και την αντιμετώπιση απλών επισκευαστικών αναγκών.
Το πλαίσιο προβλέπει ακόμη πρόσθετες ενισχύσεις για ευάλωτες κατηγορίες. Ειδικότερα, χορηγείται επιπλέον οικονομική ενίσχυση 4.500 ευρώ στις πολύτεκνες οικογένειες που έχουν πληγεί, καθώς και έκτακτη ενίσχυση 2.000 ευρώ για κάθε άτομο με αναπηρία που ανήκει στο νοικοκυριό. Παράλληλα προβλέπονται προσαυξήσεις για οικογένειες με ανήλικα τέκνα, σύμφωνα με τις προβλέψεις της κρατικής αρωγής.
Στις περιπτώσεις που έχει πληγεί δευτερεύουσα κατοικία, η ενίσχυση που αφορά την οικοσκευή καταβάλλεται μειωμένη κατά 50%, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη σωστή καταγραφή της χρήσης κάθε ακινήτου ήδη από την αυτοψία.
Η προσωρινή στέγαση και η επιδότηση ενοικίου
Για τις κατοικίες που, μετά την αυτοψία, χαρακτηρίζονται προσωρινά ακατάλληλες ή επικίνδυνες για χρήση, ενεργοποιείται το μέτρο της επιδότησης προσωρινής στέγασης. Η ενίσχυση αφορά τους χρήστες της κύριας κατοικίας και μπορεί να χορηγηθεί είτε για την ενοικίαση άλλης κατοικίας είτε για συγκατοίκηση με συγγενικά ή άλλα πρόσωπα.
Στην περίπτωση ενοικίασης, η νέα κατοικία θα πρέπει να βρίσκεται στην ίδια ή σε όμορη Περιφερειακή Ενότητα με το πληγέν ακίνητο, ενώ το μισθωτήριο συμβόλαιο πρέπει να έχει δηλωθεί ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ.
Το ύψος της επιδότησης διαμορφώνεται από 300 ευρώ τον μήνα για μονοπρόσωπο νοικοκυριό και αυξάνεται κατά 50 ευρώ για κάθε επιπλέον μέλος, με ανώτατο όριο τα 500 ευρώ μηνιαίως. Σε περίπτωση συγκατοίκησης καταβάλλεται το 50% του ποσού που αντιστοιχεί στην επιδότηση ενοικίου, ενώ για κάθε άτομο με αναπηρία υπολογίζεται ένα επιπλέον μέλος του νοικοκυριού, χωρίς να υπερβαίνεται το ανώτατο όριο.
Η διάρκεια της ενίσχυσης διαφοροποιείται ανάλογα με την ιδιότητα του δικαιούχου. Για τους ιδιοκτήτες ή όσους διαμένουν σε κατοικία που τους έχει παραχωρηθεί δωρεάν, η επιδότηση μπορεί να φτάσει έως δύο έτη. Για τους ενοικιαστές προβλέπεται στήριξη έως έξι μήνες και αποκλειστικά μέσω της επιδότησης συγκατοίκησης.
Βασική προϋπόθεση είναι ο δικαιούχος να μην διαθέτει άλλη κενή ή δευτερεύουσα κατοικία σε απόσταση μικρότερη των 25 χιλιομέτρων από το πληγέν ακίνητο. Η ενίσχυση μπορεί να υπολογιστεί ακόμη και από την επόμενη ημέρα της φυσικής καταστροφής, εφόσον αποδεικνύεται ότι από τότε ξεκίνησε η προσωρινή διαμονή.
Παράλληλα, όπου κρίνεται αναγκαίο, μπορεί να ενεργοποιηθεί πρόγραμμα προσωρινής φιλοξενίας σε ξενοδοχειακές μονάδες, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής και τις αποφάσεις της Πολιτικής Προστασίας.
Η στεγαστική συνδρομή για επισκευή ή ανακατασκευή κατοικιών
Οι έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις δεν ταυτίζονται με τη στεγαστική συνδρομή, η οποία αφορά την οριστική αποκατάσταση των ζημιών. Η διαδικασία ενεργοποιείται μόνο μετά την έκδοση της Κοινής Υπουργικής Απόφασης με την οποία οριοθετούνται οι πληγείσες περιοχές. Στη συνέχεια, οι ιδιοκτήτες καλούνται να υποβάλουν αίτηση στη Γενική Διεύθυνση Αποκατάστασης Επιπτώσεων Φυσικών Καταστροφών μέσα στις προθεσμίες που θα ανακοινωθούν.
Ανάλογα με την έκταση των ζημιών, προβλέπεται είτε επισκευή είτε ανακατασκευή του ακινήτου. Για κατοικίες που έχουν καταστραφεί ολοσχερώς, η στεγαστική συνδρομή υπολογίζεται με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και για τις κατοικίες μπορεί να φτάσει τα 1.000 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ανώτατη επιλέξιμη επιφάνεια τα 150 τετραγωνικά μέτρα.
Για ζημιές που αφορούν μόνο μη φέροντα στοιχεία του κτιρίου προβλέπεται απλουστευμένη διαδικασία, χωρίς να απαιτείται πλήρης μελέτη μηχανικού, ώστε να επιταχύνεται η αποκατάσταση.
Η στεγαστική συνδρομή αποτελείται από δωρεάν κρατική αρωγή και άτοκο δάνειο, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, ενώ σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να προβλέπονται διαφορετικές ρυθμίσεις με βάση τις υπουργικές αποφάσεις που εκδίδονται μετά από κάθε φυσική καταστροφή.
Μέχρι να ολοκληρωθεί η αυτοψία και να δοθούν οι σχετικές εγκρίσεις, οι ιδιοκτήτες δεν θα πρέπει να προχωρούν σε κατεδαφίσεις ή εκτεταμένες εργασίες χωρίς συνεννόηση με τις αρμόδιες υπηρεσίες, καθώς υπάρχει κίνδυνος να δυσκολευτεί η πιστοποίηση της ζημιάς.
Ειδικό πλαίσιο για επιχειρήσεις και αγροτικές εκμεταλλεύσεις
Ξεχωριστή διαδικασία ακολουθείται για τις επιχειρήσεις, τους επαγγελματίες και τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις που υπέστησαν ζημιές από τις πυρκαγιές. Οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να δηλώσουν άμεσα τις ζημιές στις αρμόδιες επιτροπές της Περιφέρειας, διατηρώντας παράλληλα φωτογραφικό υλικό, τιμολόγια αγοράς εξοπλισμού, στοιχεία για τα πάγια, τα εμπορεύματα ή τα αποθέματα που καταστράφηκαν.
Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει κρατική επιχορήγηση που μπορεί να φτάσει έως το 70% της εκτιμηθείσας ζημιάς, με ανώτατο όριο τις 500.000 ευρώ ανά δικαιούχο. Στις αποζημιώσεις μπορούν να περιλαμβάνονται ζημιές σε κτιριακές εγκαταστάσεις, μηχανήματα, επαγγελματικό εξοπλισμό, πρώτες ύλες, εμπορεύματα και μέσα παραγωγής, ανάλογα με την περίπτωση.
Παράλληλα ενεργοποιούνται μέτρα οικονομικής διευκόλυνσης, όπως εξάμηνη αναστολή καταβολής φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων, δωδεκάμηνη αναστολή πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης, καθώς και δυνατότητα ρυθμίσεων για υποχρεώσεις προς το Δημόσιο.
Για τις επιχειρήσεις που έχουν υποστεί ολοσχερή καταστροφή ή σοβαρές ζημιές σε βαθμό που δεν είναι ασφαλής η λειτουργία τους, προβλέπεται η δυνατότητα αναστολής των συμβάσεων εργασίας των εργαζομένων που είχαν προσληφθεί έως και την προηγούμενη ημέρα της πυρκαγιάς. Το μέτρο μπορεί να εφαρμοστεί για διάστημα έως τριών μηνών, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο κρατικής αρωγής, με στόχο τη διατήρηση των θέσεων εργασίας μέχρι να αποκατασταθούν οι εγκαταστάσεις.
Οι φορολογικές διευκολύνσεις που συνοδεύουν την κρατική αρωγή
Εκτός από τις άμεσες αποζημιώσεις, οι πυρόπληκτοι μπορούν να επωφεληθούν και από σειρά φορολογικών ελαφρύνσεων. Για τα ακίνητα που βρίσκονται σε περιοχές οι οποίες οριοθετούνται επισήμως ως πληγείσες προβλέπεται απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ για τρία χρόνια, υπό την προϋπόθεση ότι το ακίνητο έχει δηλωθεί σωστά στο Ε9 και περιλαμβάνεται στην απόφαση οριοθέτησης.
Παράλληλα, ενεργοποιούνται κατά περίπτωση αναστολές προθεσμιών για φορολογικές υποχρεώσεις, ασφαλιστικές εισφορές και άλλες οικονομικές υποχρεώσεις, με στόχο να δοθεί χρόνος στους πληγέντες να αποκαταστήσουν την καθημερινότητά τους χωρίς επιπλέον οικονομική πίεση.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Κυβερνητική Επιτροπή Κρατικής Αρωγής αποφάσισε πρόσθετες παρεμβάσεις για ορισμένες από τις περιοχές που επλήγησαν περισσότερο. Για το Πόρτο Γερμενό, την Ψάθα και το Αλεποχώρι, καθώς και για τον Δήμο Αγίου Βασιλείου στο Ρέθυμνο, προβλέπεται η ενεργοποίηση ειδικού προγράμματος ενίσχυσης της τουριστικής κίνησης («tourism pass») κατά την επόμενη τουριστική περίοδο. Παράλληλα, για το Πόρτο Γερμενό σχεδιάζεται ειδικό σχήμα οικονομικής ενίσχυσης των επιχειρήσεων, το οποίο θα βασιστεί στις πραγματικές απώλειες τζίρου που θα καταγραφούν σε σύγκριση με προηγούμενα έτη.
Τα σημεία που απαιτούν προσοχή
Στην πράξη, αρκετές καθυστερήσεις στις πληρωμές δεν οφείλονται στις ίδιες τις υπηρεσίες αλλά σε ελλιπή ή λανθασμένα στοιχεία που υποβάλλονται από τους δικαιούχους.
Τα συχνότερα προβλήματα εμφανίζονται όταν υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ των στοιχείων του Ε1, του Ε9 και των μισθωτηρίων, όταν δεν αποδεικνύεται ότι το ακίνητο αποτελούσε την κύρια κατοικία του δικαιούχου ή όταν έχουν δηλωθεί λανθασμένα τα στοιχεία του τραπεζικού λογαριασμού. Καθυστερήσεις μπορεί επίσης να προκύψουν όταν δεν έχουν συγκεντρωθεί όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά ή όταν έχουν προηγηθεί εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης πριν ολοκληρωθεί η επίσημη αυτοψία.
Για τον λόγο αυτό, οι πληγέντες καλό είναι να διατηρούν αντίγραφα όλων των αιτήσεων, των δικαιολογητικών και των αριθμών πρωτοκόλλου, ώστε να μπορούν να παρακολουθούν την πορεία κάθε διαδικασίας. Εξίσου σημαντικό είναι να ενημερώνονται αποκλειστικά από τις επίσημες ανακοινώσεις των Δήμων, των Περιφερειών, της Γ.Δ.Α.Ε.Φ.Κ. και του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, καθώς κάθε μορφή ενίσχυσης ενεργοποιείται με διαφορετικές προθεσμίες και ξεχωριστές διοικητικές διαδικασίες.
Για τη διευκόλυνση των πολιτών, η Γενική Γραμματεία Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών και Κρατικής Αρωγής αναμένεται να θέσει σε λειτουργία ειδικό τηλεφωνικό κέντρο ενημέρωσης, μέσω του οποίου οι πληγέντες θα μπορούν να λαμβάνουν πληροφορίες για τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, τις προθεσμίες και την πορεία των αιτήσεών τους.
