Αξιωματούχοι των Βρυξελλών θα εκπονήσουν σχέδιο για το πώς μπορεί να αξιοποιηθεί το ελάχιστα γνωστό σύμφωνο αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ σε περίπτωση ξένης επίθεσης, καθώς εντείνονται οι επικρίσεις του Ντόναλντ Τραμπ προς το ΝΑΤΟ, μεταδίδει ο Guardian.
Η ρήτρα προβλέπει ότι εφόσον δεχτείς επίθεση από τρίτο κράτος στο έδαφός σου, οι υπόλοιπες χώρες οφείλουν να σε συνδράμουν.
Οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «θα καταρτίσει έναν οδικό χάρτη» για το πώς θα αντιδρά το μπλοκ εάν ενεργοποιηθεί η ρήτρα αυτή, σύμφωνα με τον Νίκο Χριστοδουλίδη, πρόεδρο της Κύπρου, που φιλοξενεί τις συνομιλίες.
Συζήτησαν τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, το βράδυ της Πέμπτης, πριν από δημοσιεύματα που ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ εξέταζαν τρόπους να αναστείλουν τη συμμετοχή της Ισπανίας στο ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ, μακροχρόνιος επικριτής της διατλαντικής στρατιωτικής συμμαχίας, έχει κλιμακώσει τις επιθέσεις του κατά του «πολύ απογοητευτικού ΝΑΤΟ», μετά την άρνηση ευρωπαϊκών χωρών να εμπλακούν στον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν. Αυτόν τον μήνα δήλωσε ότι «χωρίς καμία απολύτως αμφιβολία» εξετάζει την αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, ωθώντας τη 77χρονη συμμαχία στη σοβαρότερη κρίση της ιστορίας της.
Ο Πέδρο Σάντσεθ, πρωθυπουργός της Ισπανίας – και ο πιο έντονος Ευρωπαίος επικριτής του πολέμου στο Ιράν – δήλωσε την Παρασκευή ότι η χώρα του παραμένει πιστό μέλος του ΝΑΤΟ, ενώ επανέλαβε την κριτική του για «την αποτυχία της ωμής ισχύος στη Μέση Ανατολή».
Σε αυτό το πλαίσιο έχει αναζωπυρωθεί το ενδιαφέρον για τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ, η οποία επιβάλλει στα κράτη-μέλη «υποχρέωση παροχής βοήθειας και συνδρομής με όλα τα μέσα που διαθέτουν» εάν ένα κράτος δεχθεί επίθεση από ξένο κράτος ή μη κρατικό δρώντα.
Μιλώντας την Παρασκευή, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, δήλωσε: «Σχεδιάζουμε ένα εγχειρίδιο για το πώς θα χρησιμοποιείται αυτή η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής». Πρόσθεσε ότι υπήρξε ήδη «μια δοκιμαστική περίπτωση» στην Κύπρο, αναφερόμενος σε πρόσφατη επίθεση με drone σε βρετανική βάση στο νησί, στην αρχή της τελευταίας σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Όπως είπε, «η Ελλάδα και στη συνέχεια η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Ολλανδία κινητοποίησαν στρατιωτικό εξοπλισμό και δυνάμεις […] για να βοηθήσουν την Κύπρο να αμυνθεί έναντι εξωτερικών επιθέσεων». Την ίδια στιγμή, το Βασιλικό Ναυτικό του Ηνωμένου Βασιλείου δέχθηκε έντονη κριτική για τον περιορισμένο αριθμό πολεμικών πλοίων που είχε διαθέσιμα για ανάπτυξη.
Ζητούν σαφήνεια
Η Γαλλία είναι η μόνη χώρα που έχει ενεργοποιήσει το άρθρο 42.7, μετά τις επιθέσεις του 2015 στο Παρίσι, όταν ένοπλοι σκότωσαν 130 ανθρώπους σε μπαρ, εστιατόρια, ένα στάδιο και στο συναυλιακό χώρο Μπατακλάν. Τότε η Γαλλία κάλεσε τα άλλα κράτη-μέλη να ενισχύσουν τις στρατιωτικές της αποστολές στο εξωτερικό, ώστε να μπορέσει να αναπτύξει περισσότερες δυνάμεις στο εσωτερικό για λόγους ασφάλειας.
Η έλλειψη λεπτομερειών στη Συνθήκη της ΕΕ για το άρθρο 42.7 θεωρούνταν παλαιότερα πλεονέκτημα, καθώς επέτρεπε ευέλικτη αντίδραση, όμως πλέον τα κράτη-μέλη εμφανίζονται αβέβαια για το πώς θα λειτουργούσε στην πράξη.
Ο Χριστοδουλίδης ανέφερε: «Ας υποθέσουμε ότι η Γαλλία ενεργοποιεί το άρθρο 42.7. Ποιες χώρες θα είναι οι πρώτες που θα ανταποκριθούν στο αίτημα της γαλλικής κυβέρνησης; Ποιες είναι οι ανάγκες της κυβέρνησης ή της χώρας που ενεργοποιεί το άρθρο 42.7;». Όπως είπε, τέτοια ζητήματα θα αποτελέσουν μέρος του σχεδίου, ώστε «να υπάρχει ένα επιχειρησιακό πλάνο που θα τίθεται σε εφαρμογή» όταν και εφόσον ενεργοποιείται η ρήτρα.
Η Κύπρος, που δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, επιδιώκει η ΕΕ να λάβει πιο σοβαρά υπόψη τη ρήτρα, μετά από πλήγμα drone στη βρετανική αεροπορική βάση Ακρωτηρίου στη Μεγαλόνησο τον Μάρτιο. Ωστόσο, ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι σε κινήσεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως υπονόμευση της ρήτρας συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ (άρθρο 5).
Ένας αξιωματούχος της ΕΕ σημείωσε ότι απαιτείται κοινή κατανόηση για το πώς θα εξελισσόταν στην πράξη η ενεργοποίηση της ρήτρας. «Το ΝΑΤΟ παραμένει ο θεμέλιος λίθος της συλλογικής άμυνας», ανέφερε. «Όμως η ΕΕ διαθέτει εργαλεία που λειτουργούν συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ — όπως κυρώσεις, οικονομική βοήθεια και ανθρωπιστική στήριξη — τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε μια κατάσταση ενεργοποίησης του άρθρου 42.7». Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, ενημέρωσε τους ηγέτες της ΕΕ για τη συνεχιζόμενη εργασία πάνω στη ρήτρα.
Ως ένδειξη της ανησυχίας που προκαλούν οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, μιας από τις πιο σταθερές συμμάχους των ΗΠΑ στην Ευρώπη, εξέφρασε αμφιβολίες για τη δέσμευση της Ουάσιγκτον στο ΝΑΤΟ. Ο Ντόναλντ Τουσκ δήλωσε στους Financial Times ότι «το μεγαλύτερο, πιο σημαντικό ερώτημα» για την Ευρώπη είναι αν οι ΗΠΑ θα είναι «έτοιμες να φανούν τόσο πιστές όσο περιγράφεται στις συνθήκες μας [του ΝΑΤΟ]».
Την ίδια ώρα, ο Πέδρο Σάντσεθ υποβάθμισε δημοσιεύματα ότι το Πεντάγωνο εξετάζει το ενδεχόμενο να «τιμωρήσει» συμμάχους του ΝΑΤΟ που θεωρούνται ανεπαρκώς υποστηρικτικοί προς την αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν, αναστέλλοντας τη συμμετοχή τους στη συμμαχία.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι κυκλοφορούσε σε ανώτατα επίπεδα του Πενταγώνου εσωτερικό υπόμνημα με πιθανά αντίποινα, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής της συμμετοχής της Ισπανίας στο ΝΑΤΟ και της επανεξέτασης της αμερικανικής στάσης απέναντι στη διεκδίκηση του Ηνωμένου Βασιλείου επί των Νήσων Φώκλαντ. Ο Αμερικανός αξιωματούχος σημείωσε ότι οι επιλογές πολιτικής παρουσιάστηκαν σε ένα email, το οποίο εξέφραζε απογοήτευση για την αντιλαμβανόμενη απροθυμία ή άρνηση ορισμένων συμμάχων να παραχωρήσουν στις ΗΠΑ πρόσβαση, δικαιώματα εγκατάστασης βάσεων και υπερπτήσεων -γνωστά ως ABO (Access, Basing, Overflight)- για τα πλήγματά τους στο Ιράν. Το email χαρακτήριζε το ABO ως «απλώς την απόλυτη ελάχιστη βάση για το ΝΑΤΟ» και ανέφερε ότι μεταξύ των επιλογών περιλαμβανόταν η απομάκρυνση «δύσκολων» χωρών από σημαντικές ή προβεβλημένες θέσεις εντός της συμμαχίας.
Αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ δηλώνουν ότι η ιδρυτική συνθήκη του οργανισμού δεν περιλαμβάνει κανέναν μηχανισμό για την αποβολή κράτους-μέλους.
Το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση
«Σε περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δεν θίγει τον ειδικό χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών.
Οι δεσμεύσεις και η συνεργασία στον τομέα αυτό παραμένουν σύμφωνες με τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το οποίο για τα κράτη που είναι μέλη του παραμένει το θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας και το όργανο για την εφαρμογή της.»
