H ομιλία Μακρόν ήταν ξεκάθαρη. Το δεύτερο μισό του αιώνα θα είναι η εποχή των πυρηνικών όπλων. Η ένταξη της Ελλάδας στη πυρηνική «ομπρέλα» Γαλλίας μαζί με άλλα 7 κράτη δρομολογείται. Η Μέση Ανατολή λειτουργεί ως επιταχυντής για το νέο αυτό δόγμα της πυρηνικής αποτροπής.
Σε ομιλία που εκφώνησε για το γαλλικό δόγμα αποτροπής , από τη βάση υποβρυχίων του νησιού Λονγκ, στη Βρετάνη, ο Γάλλος πρόεδρος ανακοίνωσε ότι το Παρίσι πρόκειται να αυξήσει τον αριθμό των πυρηνικών κεφαλών και ταυτόχρονα θα επιτρέψει στους συμμάχους της Γαλλίας να «συμμετάσχουν σε ασκήσεις αποτροπής».
Σύμφωνα με τον Γάλλο πρόεδρο, οκτώ ευρωπαϊκές χώρες ενδιαφέρονται να συνεργαστούν με τη χώρα του στον τομέα της πυρηνικής αποτροπής, αναφερόμενος πέραν της Ελλάδας στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στη Δανία, στην Πολωνία, στο Βέλγιο, στη Σουηδία αλλά και στη Βρετανία, που θα μπορούσαν να «συμμετάσχουν σε ασκήσεις» γαλλικής πυρηνικής αποτροπής. Κάτι που όπως είπε «αντιπροσωπεύει μια γνήσια στρατηγική σύγκλιση μεταξύ των χωρών μας, μια σύγκλιση που θα δώσει πραγματικό βάθος στην άμυνα της ηπείρου μας». Επισήμανε πως «οι συζητήσεις βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη με αρκετές άλλες χώρες και θα συνεχιστούν τις επόμενες εβδομάδες και μήνες».
Στο θέμα αναφέρθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος, σχολιάζοντας δημοσίευμα που έκανε λόγο για σχέδιο ένταξης της χώρας σε πυρηνική ομπρέλα της Γαλλίας, απάντησε πως έχει βάση το συγκεκριμένο κείμενο που κυκλοφόρησε σε ΜΜΕ και περισσότερα θα γίνουν γνωστά τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες.
Το νέο δόγμα
Τρία διαδοχικά γεγονότα υποχρέωσαν τη Γαλλία σε αναθεώρηση του πυρηνικού της δόγματος, σύμφωνα με τη Le Monde. Η είσοδος σε έναν αβέβαιο κόσμο σημαδεύτηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία, από την αμφισβήτηση του διατλαντικού δεσμού από τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ και από το τέλος μιας εποχής κατά την οποία το πυρηνικό πεδίο ρυθμιζόταν από ένα πλέγμα συνθηκών. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία εγκατέλειψαν αυτές τις συμφωνίες, ενώ η Κίνα επιδόθηκε σε μια φιλόδοξη προσπάθεια σύγκλισης.
Τα περιγράμματα αυτής της συνεργασίας θα καθοριστούν από τις ουσιαστικές συζητήσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει με το Ηνωμένο Βασίλειο, τη μόνη άλλη πυρηνική δύναμη της γηραιάς ηπείρου, και τη Γερμανία - απόδειξη ότι οι εντάσεις μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου, ιδίως σχετικά με το σύστημα εναέριας μάχης του μέλλοντος, δεν παραλύουν ολόκληρο τον στρατηγικό διάλογο, ο οποίος έχει καταστεί αναγκαίος και επείγον.
Μία ιδέα από τα παλιά
Ο Μακρόν έκανε λόγο για περιστασιακή ανάπτυξη στοιχείων των στρατηγικών αεροπορικών δυνάμεων της Γαλλίας σε συμμαχικές χώρες, αναφερόμενος στις μοίρες των μαχητικών αεροσκαφών Rafale με πυρηνικά όπλα. Στην πράξη, δεν υπάρχει σχέδιο τοποθέτησης αεροσκαφών ή πυρηνικών κεφαλών εκτός γαλλικών συνόρων - όπως πράττουν οι Αμερικανοί σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες - αλλά πρόκειται για τη δυνατότητα των στρατηγικών αεροπορικών δυνάμεων να χρησιμοποιούν το έδαφος συμμαχικών χωρών σε ad hoc και προσωρινή βάση, όπως εξηγεί η Le Monde.
Ο Γάλλος πρόεδρος άνοιξε για πρώτη φορά την πόρτα σε στρατηγικό πυρηνικό διάλογο με Ευρωπαίους συμμάχους το 2020, αλλά η πρόταση τότε δεν βρήκε ιδιαίτερη ανταπόκριση. Ωστόσο, η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 ανέδειξε τον κίνδυνο που συνιστά η Μόσχα, ενώ η επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ έθεσε ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας.
Αυτό ώθησε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας, της Πολωνίας και της Σουηδίας, να αναπροσαρμόσουν τις στρατηγικές ασφαλείας τους και να εμφανιστούν πιο δεκτικές στις ιδέες του Μακρόν. Ωστόσο, ο Μακρόν υπογράμμισε ότι η Γαλλία δεν έχει καμία πρόθεση να αντικαταστήσει τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα και το ΝΑΤΟ ως τον ύστατο εγγυητή της ασφάλειας της Γηραιάς Ηπείρου.
Δεδομένου ότι απομένουν μόλις 14 μήνες στην εξουσία, είναι σαφές ότι ο Μακρόν κινείται γρήγορα, τονίζοντας ότι τα κοινά πυρηνικά προγράμματα θα πρέπει να ξεκινήσουν ήδη από φέτος, συμπεριλαμβανομένης της φιλοξενίας Ευρωπαίων συμμάχων σε «στρατηγικές τοποθεσίες» και της διεξαγωγής κοινών ασκήσεων. Στο πλαίσιο αυτό θα πραγματοποιηθεί στο Παρίσι στις 10 Μαρτίου σύνοδος για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης της πυρηνικής ενέργειας και των χρήσεών της. Οι δεσμεύσεις του αποσκοπούν επίσης στο να διασφαλίσουν ότι ο επόμενος Γάλλος πρόεδρος δεν θα μπορέσει εύκολα να τις ανατρέψει, δήλωσε στο Politico υψηλόβαθμος Γάλλος αξιωματούχος μετά την ομιλία, προσθέτοντας ότι η παρέμβαση ήταν στην πραγματικότητα «πιο συναινετική» απ’ ό,τι φαίνεται.
Τρεις τομείς προτεραιότητας
Τις προσεχείς ημέρες πρόκειται να συσταθούν ομάδες καθοδήγησης. Η προωθημένη αποτροπή απαιτεί, με βάση όσα είπε ο Μακρόν, κοινή εργασία στην αξιολόγηση απειλών και στην ανταλλαγή πληροφοριών, ειδικά κανάλια επικοινωνίας, οργανωτικά μέτρα, αλλά και κοινή κατανόηση της δυναμικής κλιμάκωσης και του τρόπου αντίδρασης. Το σχέδιο προωθημένης αποτροπής της Γαλλίας εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια συντονισμού των ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνατοτήτων.
Αν και η ιδέα δεν είναι να ανατεθούν συγκεκριμένοι ρόλοι σε κάθε χώρα που συμμετέχει, ο στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρχουν κενά στο σύστημα. Τρεις τομείς προτεραιότητας έχουν προσδιοριστεί: «Έγκαιρη προειδοποίηση, δηλαδή η ικανότητα, μέσω συνδυασμού δορυφόρων και ραντάρ, να εντοπίζονται και να παρακολουθούνται πύραυλοι που θα μπορούσαν να στοχεύσουν ευρωπαϊκά εδάφη, έλεγχος του εναέριου χώρου με ενισχυμένη αντιαεροπορική, αντιπυραυλική και αντι-drone προστασία και δυνατότητες πλήγματος σε μεγάλο βάθος ώστε να είναι δυνατή η διαχείριση μιας στρατιωτικής κλιμάκωσης κάτω από το πυρηνικό κατώφλι. Αυτή η συμπληρωματικότητα αποτελεί προς το παρόν μια υπόσχεση, η οποία πρέπει να μετατραπεί σε πράξη, σημειώνει η γαλλική εφημερίδα.
Εκεί άλλωστε εντοπίζεται, δυνητικά, η βάση ενός ευρωπαϊκού αμυντικού συμβολαίου που θα στηρίζεται στον επιμερισμό των βαρών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι τρεις παραπάνω προκλήσεις. Η πρόκληση για την Ευρώπη είναι να ενισχύσει τις συμβατικές της δυνατότητες ώστε να διαχειρίζεται στρατιωτική κλιμάκωση κάτω από το πυρηνικό κατώφλι - το οποίο σήμερα αποτελεί αδύναμο σημείο.
«Τα τελευταία χρόνια κατέδειξαν σαφώς την οξεία έλλειψη εφεδρικής ικανότητας της Ευρώπης. Και αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί», προειδοποίησε ο Μακρόν, αναφερόμενος σε δύο προγράμματα που στοχεύουν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας: το «Jewel» (που εγκαινιάστηκε το φθινόπωρο του 2025 από τη Γαλλία και τη Γερμανία για ανίχνευση πυραύλων και έγκαιρη προειδοποίηση) και το «Elsa» (μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία του 2024 για κοινά πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς).
«Παρουσιάζοντας τα πράγματα υπό το πρίσμα της ενίσχυσης και της συνεργασίας, ο Μακρόν αποφεύγει την εντύπωση ότι η Γαλλία επιδιώκει μια συναλλακτική συμφωνία», εξήγησε η Ελοίζ Φαγιέ, επικεφαλής του προγράμματος έρευνας για την αποτροπή και τη διάδοση στο Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, σε δηλώσεις της στη Le Monde. «Δεν πρόκειται για ανταλλαγή μιας πυρηνικής ομπρέλας με κάτι άλλο», σημείωσε.
Όχι δημοσιοποιήσεις
Ως προς τον ορισμό των ζωτικών συμφερόντων, ο Γάλλος πρόεδρος διατήρησε την αναγκαία «ασάφεια», επισημαίνει η Le Monde. «Οι κόκκινες γραμμές μας δεν είναι ορατές. Ούτε θα μπορούσαν να είναι», επέμεινε. «Βεβαίως, όμως, τα συμφέροντά μας, δεν μπορούν να περιορίζονται μόνο στα σύνορα του έθνους μας. Μπορούμε να φανταστούμε ότι απειλείται η επιβίωση των πλησιέστερων εταίρων μας χωρίς αυτό να επηρεάζει τα ζωτικά μας συμφέροντα;», είναι ένα ερώτημα που έθεσε.
Αυτό το ευρωπαϊκό άνοιγμα του γαλλικού δόγματος της πυρηνικής αποτροπής συνοδεύτηκε από μια σημαντική ανακοίνωση: αύξηση του αριθμού των γαλλικών πυρηνικών κεφαλών, που σήμερα ανέρχεται σε 290. Το Παρίσι δεν θα δημοσιοποιεί πλέον στοιχεία για το μέγεθος του πυρηνικού του οπλοστασίου, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε ορισμένες φορές στο παρελθόν. Η Ρωσία και οι ΗΠΑ διαθέτουν πάνω από 1.700 ανεπτυγμένες κεφαλές η καθεμία, η Κίνα έχει 600 σε απόθεμα και το Ηνωμένο Βασίλειο 225, σύμφωνα με εκτιμήσεις του σουηδικού think tank SIPRI.
