Ως την σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι χαρακτηρίζουν πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων των μακροβιότερων και πιο πιστών συμμάχων της Αμερικής, την απειλή του Τραμπ να τιμωρήσει με δασμούς όποιον προσπαθήσει να τον εμποδίσει να πάρει τη Γροιλανδία, με το διαζύγιο να μοιάζει αναπόφευκτο όπως αναφέρουν.
Όπως επισημαίνει το Politico, το δίπολο Τραμπ - Ευρώπη, όπως συμβαίνει με πολλές αποτυχημένες σχέσεις, είναι μια ιστορία διαφωνιών, εντάσεων και μια προσπάθεια να διατηρηθούν τα προσχήματα δημοσίως. Ωστόσο, αυτή η εξέλιξη θεωρείται ως η «κόκκινη γραμμή» που ο Αμερικανός πρόεδρος καταπατά και οδηγεί αναπόφευκτα σε μία ριζική αναθεώρηση στην προσέγγιση των Ηνωμένων Πολιτειών από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε κατ' ιδίαν συζητήσεις, απογοητευμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι περιγράφουν την βιασύνη του Τραμπ να προσαρτήσει το κυρίαρχο δανικό έδαφος ως «τρελή» και «τρελή», ρωτώντας αν έχει παρασυρθεί από μία «πολεμική διάθεση» μετά την περιπέτειά του στη Βενεζουέλα - και τονίζοντας ότι αξίζει τα πιο σκληρά αντίποινα της Ευρώπης για αυτό που πολλοί θεωρούν μια σαφή και απρόκλητη «επίθεση» εναντίον συμμάχων στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
«Νομίζω ότι θεωρείται ένα υπερολικό βήμα», δήλωσε στο Politico Ευρωπαίος διπλωμάτης, διατηρώντας την ανωνυμία του. «Η Ευρώπη έχει επικριθεί ότι είναι αδύναμη απέναντι στον Τραμπ. Υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, αλλά υπάρχουν κόκκινες γραμμές» τόνισε.
Ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πιστεύουν ολοένα και περισσότερο ότι είναι καιρός να αντιμετωπίσουν την αλήθεια ότι η Αμερική του Τραμπ δεν είναι πλέον αξιόπιστος εμπορικός εταίρος, πόσο μάλλον αξιόπιστος σύμμαχος ασφαλείας, και να κοιτάξουν επειγόντως στο μέλλον.
«Υπάρχει μια μετατόπιση στην πολιτική των ΗΠΑ και από πολλές απόψεις είναι μόνιμη», σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο ευρωπαϊκής κυβέρνησης. «Η αναμονή δεν είναι λύση. Αυτό που χρειάζεται να γίνει είναι μια ομαλή και συντονισμένη κίνηση προς μια νέα πραγματικότητα» επισημαίνουν.
Αυτός ο συντονισμός έχει ήδη ξεκινήσει, όπως και η μεγάλη συζήτηση για το τι θα ακολουθήσει.
Εκτός από μια ριζική μετατόπιση στην προσέγγιση των Ηνωμένων Πολιτειών, αυτή η διαδικασία φαίνεται πιθανό να καταλήξει σε μια ριζική αναμόρφωση της Δύσης που θα ανατρέψει την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων. Οι επιπτώσεις κυμαίνονται από διατλαντική οικονομική ζημία καθώς αυξάνονται οι εμπορικές εντάσεις, έως κινδύνους ασφαλείας καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να αμυνθεί χωρίς αμερικανική βοήθεια πριν είναι πλήρως έτοιμη να το κάνει.
Πιθανότατα θα υπάρξει κόστος και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως στην ικανότητά τους να προβάλλουν σκληρή ισχύ στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή χωρίς πρόσβαση στο δίκτυο βάσεων, αεροδιαδρόμων και υλικοτεχνικής υποστήριξης που παρέχει σήμερα η Ευρώπη.
Ένα μέλλον μετά τις ΗΠΑ
Παράλληλα με όλες τις συζητήσεις για αντίποινα με στόχο το εμπόριο των ΗΠΑ, διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι στις εθνικές πρωτεύουσες, εξετάζουν επίσης τι μπορεί να φέρει μια μακροπρόθεσμη αποχώρηση από την Ουάσινγκτον.
Για τους περισσότερους, η προοπτική είναι επώδυνη, τερματίζοντας 80 χρόνια ειρηνικής συνεργασίας, αμοιβαίας υποστήριξης και κερδοφόρου εμπορίου και καταλήγοντας σε ένα θανάσιμο πλήγμα στο ΝΑΤΟ στην τρέχουσα μορφή του. Πολλές κυβερνήσεις θέλουν να σώσουν ό,τι μπορούν, ενώ η ακροδεξιά ηγέτιδα της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, προσπαθεί να ανοικοδομήσει τις σχέσεις.
Ωστόσο, για ορισμένους κυβερνητικούς αξιωματούχους, ένα μέλλον μετά τις ΗΠΑ για τους δυτικούς συμμάχους δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς.
Καταρχάς, τα ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν ανήκουν στην ΕΕ, όπως η Βρετανία και η Νορβηγία, έχουν περάσει μεγάλο μέρος της δεύτερης θητείας του Τραμπ εργαζόμενα σε μια ολοένα και πιο αποτελεσματική ομάδα που λειτουργεί ήδη χωρίς την Αμερική: τον λεγόμενο συνασπισμό των πρόθυμων να υποστηρίξουν την Ουκρανία.
Οι σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από 35 κυβερνήσεις βρίσκονται σε τακτική επαφή, πραγματοποιούν συχνά συναντήσεις διαδικτυακά και αυτοπροσώπως. Έχουν συνηθίσει να αναζητούν λύσεις σε έναν κόσμο όπου ο Τραμπ αποτελεί μεγάλο μέρος του προβλήματος.
Τα επίπεδα εμπιστοσύνης σε αυτούς τους κύκλους είναι γενικά υψηλά, όπως αναφέρει το Poitico. Όχι μόνο σε επίπεδο των αξιωματούχων: Οι εθνικοί ηγέτες οι ίδιοι «σηκώνουν τα μανίκια» και εργάζονται σε νέες ομάδες συνεργασίας.
Ηγέτες όπως ο Κιρ Στάρμερ του Ηνωμένου Βασιλείου, ο Εμανουέλ Μακρόν της Γαλλίας και ο Φρίντριχ Μερτς της Γερμανίας, καθώς και η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Αλεξάντρερ Στουμπ της Φινλανδίας και η Μελόνι της Ιταλίας ανταλλάσσουν τακτικά μηνύματα μεταξύ τους - συχνά στην ίδια ομαδική συνομιλία.
Τα μηνύματα μεταξύ των ηγετών
Τον τελευταίο χρόνο έχουν αναπτύξει μια καλά οργανωμένη ρουτίνα ανταλλαγής μηνυμάτων κάθε φορά που ο Τραμπ κάνει κάτι παράλογο και ενδεχομένως επιζήμιο.
«Όταν τα πράγματα αρχίζουν να κινούνται γρήγορα, είναι δύσκολο να συντονιστείς, και αυτό το group chat είναι πραγματικά αποτελεσματικό», ανέφερε πηγή που γνωρίζει αυτή την άτυπη ομαδική συμφωνία. «Δείχνει πολλά για τις προσωπικές σχέσεις και πόσο σημαντικές είναι» τονίζει.
Η «ανεπίσημη αλλά ενεργή αυτή συμφωνία είναι γνωστή ως Ομάδα της Ουάσινγκτον, που περιλαμβάνει τους Ευρωπαίους ηγέτες που επισκέφθηκαν τον Λευκό Οίκο μαζί με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον περασμένο Αύγουστο.
Η προσέγγισή τους τον τελευταίο χρόνο ήταν κυρίως να διατηρούν την ψυχραιμία τους και να αντιδρούν στις πολιτικές ενέργειες του Τραμπ, αντί να πέφτουν στην παγίδα των προκλητικών δηλώσεών του. Αυτή η νοοτροπία έχει βοηθήσει τη διαδικασία ειρήνευσης στην Ουκρανία, με τη «συμμαχία των προθύμων» να πλησιάζει σε ένα πλαίσιο για σχέδιο ειρήνης στο οποίο συμμετέχουν και οι ΗΠΑ - συμπεριλαμβανομένων των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία. Πρόκειται για ένα σημαντικό επίτευγμα, δεδομένου ότι ο Τραμπ είχε προηγουμένως αποκλείσει τη συμμετοχή του αμερικανικού στρατού.
Ωστόσο, η αναστάτωση που προκάλεσε ο Τραμπ με τη Γροιλανδία έχει πλέον ανατρέψει τις ισορροπίες.
Έχει πλέον εγκαταλειφθεί η ήπια προσέγγιση απέναντι στις απειλές του Αμερικανού προέδρου. Ακόμη και ο Στάρμερ, συνήθως ο πιο συγκρατημένος από τους ηγέτες, χαρακτήρισε την απειλή Τραμπ για δασμούς ως «λανθασμένη».
Η κρίση της Γροιλανδίας έχει στρέψει την προσοχή στο ερώτημα του πώς να προχωρήσει η Ευρώπη χωρίς την Αμερική στο πλευρό της.
«Η συμμαχία των προθύμων ξεκίνησε με αφορμή την Ουκρανία», δήλωσε άλλος διπλωμάτης στο Politico. «Ωστόσο, έχει δημιουργήσει πολύ στενούς δεσμούς μεταξύ ορισμένων βασικών ευρωπαίων ηγετών. Έχουν χτίσει σχέσεις εμπιστοσύνης και έχουν αναπτύξει την ικανότητα να συνεργάζονται. Γνωρίζονται καλά μεταξύ τους και επικοινωνούν με μηνύματα».
Τι γίνεται με το ΝΑΤΟ;
Το σημερινό φορμάτ θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελέσει το έδαφος για μια νέα συμμαχία ασφαλείας σε μια εποχή που οι ΗΠΑ δεν υποστηρίζουν πλέον το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μια νέα συμφωνία δεν θα απέκλειε τη συνεργασία με την Αμερική, αλλά ούτε θα τη θεωρούσε δεδομένη.
Στις συνομιλίες με την Ομάδας της Ουάσιγκτον συμμετέχει και ο ίδιος ο Ζελένσκι, γεγονός που προσθέτει μια άλλη ενδιαφέρουσα παράμετρο στο όλο ζήτημα. Η Ουκρανία είναι μακράν η πιο στρατιωτικοποιημένη χώρα μεταξύ αυτών που εκπροσωπούνται, με έναν τεράστιο στρατό, μια εξαιρετικά εξελιγμένη βιομηχανία παραγωγής drones και μεγαλύτερη εμπειρία από οποιονδήποτε άλλο στον τομέα της διεξαγωγής πολέμου.
Ενώ και η Ουκρανία επιδιώκει εδώ και καιρό την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, αυτό δεν φαίνεται πλέον τόσο σημαντικό όσο παλαιότερα, καθώς οι υποσχέσεις των ΗΠΑ να υποστηρίξουν οποιεσδήποτε εγγυήσεις ασφαλείας γίνονται μέρα με τη μέρα λιγότερο πειστικές.
Εάν συμπεριληφθεί η στρατιωτική δύναμη της Ουκρανίας, σε συνδυασμό με εκείνη της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Πολωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, μεταξύ άλλων, η στρατιωτική δύναμη της συμμαχίας των προθύμων θα ήταν τεράστια και θα περιλαμβάνει τόσο πυρηνικά όσο και μη πυρηνικά κράτη.
Αν και η ανάγκη της Ευρώπης να αμυνθεί με λιγότερη αμερικανική υποστήριξη αποτελεί ένα παλιό θέμα συζήτησης, τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται μια πληθώρα πρωτοβουλιών από τις Βρυξέλλες. Επισήμως, η ΕΕ έχει αποφασίσει να είναι σε θέση να αμυνθεί μέχρι το 2030.
