Ζούμε στην εποχή της Μεγάλης Αβεβαιότητας καθώς το διεθνές οικονομικό σύστημα, όπως το γνωρίσαμε μεταπολεμικά, αποδιαρθρώνεται. Το διεθνές εμπόριο κατακερματίζεται καθώς ενισχύονται οι τάσεις ενός νέου οικονομικού προστατευτισμού με αιχμή την επιβολή δασμολογικών περιορισμών (από τους περίπου 600 εμπορικούς περιορισμούς το 2017 φτάσαμε τους περίπου 3.000 ετησίως). Οι αλυσίδες αξίας αναδιατάσσονται και τα ζητήματα οικονομικής ασφάλειας θέτουν νέους περιορισμούς. Ταυτόχρονα οι κυρίαρχες μεγα-τάσεις της ραγδαίας τεχνολογικής εξέλιξης και της κλιματικής αλλαγής επιβάλλουν σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις την ταχεία προώθηση του ψηφιακού μετασχηματισμού και της πράσινης μετάβασης των οικονομιών.
Σε αυτό το έντονα μεταβαλλόμενο και ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον οι ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τόσο οι νεοφυείς (start-ups) όσο και οι scale-ups, πασχίζουν να βρουν τη θέση τους. Και αυτό είναι κάτι που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία της Κοινής Αγοράς στο βαθμό που οι ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις κατέχουν κεντρική θέση στην ευρωπαϊκή οικονομία αντιπροσωπεύοντας το 52% του ΑΕΠ που παράγεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το 64% της απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα.
Απαιτείται μία νέα ώθηση στην Κοινή Αγορά που θα απελευθερώσει τις παραγωγικές δυνατότητες των ευρωπαϊκών μικρομεσαίων επιχειρήσεων, θα στηρίξει τη διεθνοποίησή τους και θα διευκολύνει την προσαρμογή τους στο νέο περιβάλλον που αναδύεται. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ευρωπαϊκή Κοινή Αγορά παρουσιάζει τέσσερις φορές περισσότερους φραγμούς από η αγορά ανάμεσα στις αμερικανικές Πολιτείες. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι σήμερα συνεχίζουν να υφίστανται περίπου το 60% των κανονιστικών εμποδίων που επεσήμανε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2006.
Οι Εκθέσεις του Ενρίκο Λέτα για την Κοινή Αγορά και του Μάριο Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα πρέπει να λειτουργήσουν ως πυξίδα προσανατολισμού για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και η διεθνής αναστάτωση που ζούμε λόγω των οικονομικών ανταγωνισμών δίνουν στις επεξεργασμένες προτάσεις τους την σημασία του κατεπείγοντος.
Συνοψίζοντας τα κρίσιμα σημεία παρέμβασης για την ενίσχυση μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο πλαίσιο της Κοινής Αγοράς, επισημαίνουμε τα παρακάτω πέντε σημεία:
-Πρώτον, απαιτείται απλοποίηση και ενιαιοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου (regulatory burden) εντός του οποίου δραστηριοποιούνται οι ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις καθώς δυσκολεύονται να συμμορφωθούν (compliance) με το πλέγμα των νέων κανονισμών, προτύπων και πιστοποιήσεων που αναφύονται διαρκώς. Σύμφωνα μάλιστα με την πρόσφατη Έρευνα της Ευρωπαϊκής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΙΒ) για την Ελλάδα (ΕΙΒ Investment Survey 2024) οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο καταγράφουν το compliance ως το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη διεθνοποίησή τους.
-Δεύτερο, στο μικρο-επίπεδο μιας εθνικής οικονομίας συχνά το κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων είναι αποτρεπτικό για την ανάληψη επιχειρηματικών σχεδίων scaling-up, με αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται στην λεγόμενη «παγίδα της μικρής επιχείρησης» (small business trap). Πρόκειται για εκείνο το πλέγμα των διοικητικών/φορολογικών/ασφαλιστικών ρυθμίσεων που καθιστούν περισσότερο συμφέρον για αυτές να παραμείνουν στο υφιστάμενο μέγεθός τους.
-Τρίτο, πρέπει να ενισχύσουμε τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Σε όλες τις σχετικές έρευνες καταγράφεται η σημασία της ενίσχυσης της πρόσβασης σε ρευστότητα για τις ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι χρηματοδοτικές ανάγκες των επιχειρήσεων είναι πάντοτε μεγαλύτερες στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους. Προτεραιότητα πρέπει να είναι η στοχευμένη χρηματοδότηση για την ψηφιοποίησή τους και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων τους. Η νέα στρατηγική για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union) που στοχεύει να προσφέρει ένα νέο χρηματοδοτικό μέσο για την επίτευξη των στρατηγικών στόχων της Ε.Ε. αναμφίβολα κινείται στη σωστή κατεύθυνση.
- Τέταρτο, είναι αναγκαία η συμμετοχή των ευρωπαϊκών μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε τομείς που δεν έχουν σήμερα πρόσβαση όπως οι δημόσιες συμβάσεις (procurement) ή ο τομέας της άμυνας.
- Πέμπτο, όλα τα παραπάνω πρέπει να στοχεύουν στην ενίσχυση της καινοτομίας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Η καινοτομία είναι ο αναγκαίος όρος επιβίωσης της ευρωπαϊκής οικονομίας μακροπρόθεσμα και όλες οι ασκούμενες πολιτικές σε αυτό πρέπει να κατατείνουν.
Καταλήγοντας, η ενδυνάμωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με άξονα τη λειτουργία τους εντός της Κοινής Αγοράς αποτελεί μονόδρομο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών στο νέο διεθνές οικονομικό περιβάλλον.
