Μετά από μια σύντομη παύση στο βαθύ καλοκαίρι, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι έτοιμη να αυξήσει εκ νέου τα επιτόκια, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη ανάσχεσης των πληθωριστικών πιέσεων που επανεμφανίζονται, στην περαιτέρω επιβράδυνση που επιφέρουν τα υψηλότερα επιτόκια σε μια ήδη αναιμική ανάπτυξη και, συνάμα, στις πιέσεις που δέχονται εισοδήματα, κατανάλωση και αγορά εργασίας.
Η εικόνα που διαμορφώνεται παραπέμπει σε μια οικονομία που χάνει σταδιακά στηρίγματα και ανταγωνιστικότητα. Ευρύτερα, τα κέρδη παραγωγικότητας ξεπερνούν την αύξηση των μισθών, ο κύκλος επέκτασης των κεφαλαιουχικών δαπανών παραμένει συγκεντρωμένος γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, ενώ τα κέρδη μεγάλων λιανεμπόρων και οι λιανικές πωλήσεις επιδεινώνονται όπως και η βιομηχανική παραγωγή, με την αγορά εργασίας να συρρικνώνεται.
Οι ευρωπαϊκές οικονομίες της καλούνται να απορροφήσουν το κόστος μιας σειράς κεντρικών πολιτικών επιλογών, την ώρα που τα περιθώρια ελιγμών της νομισματική πολιτικής είναι πιο στενά, με κίνδυνο να γίνει η θεραπεία μέρος του προβλήματος.
«Κλειστά χαρτιά» για Δεκέμβριο...
Με αυτά τα δεδομένα και με τη γεωπολιτική σκόνη να μην έχει κάτσει, η Φρανκφούρτη αναμένεται να προβεί σε νέα αύξηση επιτοκίων, κατά 25 μονάδες βάσης στη συνεδρίαση της 10ης Σεπτεμβρίου, μια κίνηση που έχει ήδη προεξοφληθεί από τις αγορές. Με τα επιτόκια να βρίσκονται στο ανώτερο όριο του ουδέτερου εύρους, οι αναλυτές συγκλίνουν όλο και περισσότερο προς ένα σενάριο σταθεροποίησης ως τον Δεκέμβριο, εκτιμώντας ότι η ΕΚΤ δεν θα βιαστεί να αυστηροποιήσει περαιτέρω την πολιτική της.
Από εκεί και έπειτα, ο δρόμος δείχνει αχαρτογράφητος. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην αγορά ενέργειας, ιδίως η αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου και η διατήρηση των εξαιρετικά υψηλών περιθωρίων διύλισης, εγείρουν το ερώτημα εάν τελικά θα απαιτηθεί μια πιο περιοριστική πολιτική, εάν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση των τιμών αλλά και της έντασης στα δύο πολεμικά μέτωπα. Και η εξίσωση δεν σταματά στη Φρανκφούρτη, καθώς κρίσιμο ρόλο έχει και ο βηματισμός της Fed.
Ο Κέβιν Γουόρς ναι μεν υιοθέτησε μια σκληρή γραμμή Jackson Hole για τον πληθωρισμό, ώστε να ικανοποιεί τα «γεράκια» και να τους προσφέρει το πολυπόθητο μήνυμα περί «άμεσης απάντησης». Την ίδια ώρα, όμως, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ μπορεί αθόρυβα να φροντίζει ώστε οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες να παραμένουν αρκετά χαλαρές, ώστε το ράλι της τεχνητής νοημοσύνης να μην κλονιστεί στην πράξη. Σκληρή ρητορική για το μέτωπο των επιτοκίων, ρευστότητα για την αγορά. Και κάπως έτσι, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, όλοι παίρνουν αυτό που χρειάζονται.
Τα επιτόκια «δαγκώνουν» στέγαση και μικρομεσαίους...
Η στέγαση είναι ίσως το πιο άμεσο «κανάλι» μέσω του οποίου η νομισματική πολιτική περνά στην πραγματική οικονομία. Η άνοδος του κόστους χρήματος επηρεάζει άμεσα την προσιτότητα των στεγαστικών δανείων, περιορίζει τη ζήτηση για κατοικίες, ενώ επιβαρύνει τη βιωσιμότητα των νέων αναπτύξεων και το κόστος χρηματοδότησης για κατασκευαστικές και εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων. Η πίεση γίνεται ολοένα και πιο αισθητή και για τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, η οποία έχει σαφώς λιγότερες εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης έναντι των μεγάλων εταιρειών και μεγαλύτερη εξάρτηση από τον τραπεζικό δανεισμό.
Για τον δανειολήπτη, η συζήτηση αποκτά πολύ πιο απτή διάσταση. Οι 25 μονάδες βάσης της επικείμενης αύξησης μπορεί να μην αλλάζουν δραματικά την εικόνα, μεταφράζονται όμως σε υψηλότερη μηνιαία δόση και, τελικά, σε πρόσθετο ετήσιο κόστος για όσους έχουν δάνειο κυμαινόμενου επιτοκίου. Ενδεικτικά, για ένα στεγαστικό ύψους 100.000 ευρώ με spread 2%, η άνοδος του Euribor τριμήνου από το 2,65% στο 2,9% (επιτόκιο 4,9%) ανεβάζει τη δόση κατά 13,74 ευρώ τον μήνα για 20ετούς διάρκειας και κατά 15,19 ευρώ για 30ετές δάνειο, κάτι που μεταφράζεται σε ετήσια επιβάρυνση περίπου 165 και 182 ευρώ αντίστοιχα (στην δόση περιλαμβάνεται και η εισφορά του Ν.128/75 +0,12%).
Αν η αγορά οδηγηθεί υψηλότερα, με μέσο Euribor τριμήνου στο 3,25% η επιβάρυνση γίνεται αισθητά μεγαλύτερη. Με το συνολικό επιτόκιο δανείου να διαμορφώνεται στο 5,25%, η μηνιαία δόση θα φτάνει στα 673,84 ευρώ για 20ετές στεγαστικό και στα 552,20 ευρώ για 30ετές. Σε σύγκριση με τα τρέχοντα επίπεδα, πρόκειται για επιβάρυνση περίπου 33 και 36,6 ευρώ τον μήνα αντίστοιχα, ή περίπου 397 και 439 ευρώ σε ετήσια βάση. Και όλα αυτά, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει αύξηση περιθωρίου...
