Τις διαδικασίες και τους κανόνες για την κοστολόγηση των προεκλογικών προγραμμάτων ξεκινώντας από τις επόμενες εθνικές εκλογές αποκάλυψε σήμερα το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο. Πρόκειται για μια διαδικασία που μπορεί, υπό την προϋπόθεση της συμμετοχής των κομμάτων, να βάλει τέλος στην μόνιμη και επαναλαμβανόμενη πολιτική αντιπαράθεση σχετικά με το «πόσο κοστίζει» κάθε προεκλογική εξαγγελία.
Ο δημοσιονομικός έλεγχος των προεκλογικών προγραμμάτων δεν είναι νέα αρμοδιότητα. Για πρώτη φορά όμως και μετά από νομοθετική παρέμβαση που ψηφίστηκε το 2025, ενεργοποιείται η σχετική δυνατότητα. Έτσι, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο μπαίνει στο κλειστό κλαμπ των πιο σημαντικών Δημοσιονομικών Συμβουλίων όπως του Βελγίου, της Ολλανδίας, του Καναδά, της Αγγλίας και άλλων που κοστολογούν τα προεκλογικά κόμματα.
Πώς θα γίνεται η κοστολόγηση
Σύμφωνα με το Τεχνικό Υπόμνημα το οποίο εκπονήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το οποίο έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο η συμμετοχή στην κοστολόγηση είναι εθελοντική. Όπως και εθελοντική είναι και η δημοσίευση των αποτελεσμάτων της κοστολόγησης.
Ειδικότερα, ξεκινώντας από την 1η Νοεμβρίου 2026 και έως και 120 ημέρες πριν από τις εκλογές τα κόμματα θα μπορούν να υποβάλλουν έως και 10 προεκλογικές εξαγγελίες το καθένα και ορίζει έναν υπεύθυνο για την επικοινωνία με το ΕΔΣ, καθώς μπορεί να χρειαστούν τεχνικές συζητήσεις, διευκρινήσεις κλπ.
Τα αποτελέσματα της κοστολόγησης μπορούν να δημοσιευθούν έως και ένα μήνα πριν από τις εκλογές και μόνο αν το κάθε κόμμα που έχει υποβάλλει την αίτηση δώσει την έγκρισή του. ΤΟ ΕΔΣ όμως μπορεί να δημοσιοποιεί μόνο τον αριθμό των προτάσεων πολιτικής και το κόμμα που τις κατέθεσε.
Τι μπορεί να κοστολογηθεί
Σύμφωνα με το ΕΔΣ για να μπορεί μια πρόταση να κοστολογηθεί θα πρέπει να πληροί ορισμένα κριτήρια όπως: να είναι σαφής και αναλυτική με συγκεκριμένο δημοσιονομικό αποτύπωμα, ενώ κατά προτεραιότητα εξετάζονται μέτρα με κόστος άνω των 50 εκατ. ευρώ ετησίως.
Ενδεικτικά μέτρα προς κοστολόγηση περιλαμβάνουν ζητήματα φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων, έμμεσης φορολογίας, ειδικών φόρων κατανάλωσης, κοινωνικών μεταβιβάσεων και παρεμβάσεων όπως χορήγηση κοινωνικών επιδομάτων, μισθολογικά θέματα του δημόσιου τομέα, αναπροσαρμογή συντάξεων κτλ.
Αντιθέτως, μέτρα που αφορούν, ενδεικτικά, πολιτικές αμυντικών προμηθειών, μεγάλα έργα υποδομών, ιδιαίτερα σύνθετες πολιτικές παρεμβάσεις με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας ή προτάσεις με κυρίως έμμεσες μακροοικονομικές επιδράσεις, μπορεί να εξαιρεθούν ή να εξεταστούν μόνο κατ’ εξαίρεση, λαμβάνοντας υπόψη τη διαθεσιμότητα των απαιτούμενων δεδομένων και τη δυνατότητα εφαρμογής αξιόπιστης μεθοδολογίας κοστολόγησης.
Τι σημαίνει «κοστολόγηση»
Η διαδικασία κοστολόγησης ακολουθεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές των διεθνών δημοσιονομικών συμβουλίων. Το ΕΔΣ επικεντρώνεται στην εκτίμηση των δημοσιονομικών επιπτώσεων των προτάσεων πολιτικής, αναλύοντας τις επιδράσεις στα δημόσια έσοδα και τις δημόσιες δαπάνες.
Το ΕΔΣ εκτιμά καταρχάς τον άμεσο δημοσιονομικό αντίκτυπο των προτεινόμενων μέτρων. Όμως σε περίπτωση που μια πρόταση πολιτικής αναμένεται να επιφέρει σημαντικές μεταβολές στην οικονομία θα εξετάζονται και οι έμμεσες επιπτώσεις σε έναν χρονικό ορίζοντα τετραετίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η μείωση ενός φόρου (π.χ. ΦΠΑ) που κατά την διεθνή και ιστορική εμπειρία δεν επηρεάζει μόνο άμεσα τα έσοδα αλλά και την φορολογική βάση.
Η σημασία της κοστολόγησης
Όπως ανέφερε η πρόεδρος του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, Ομότιμη Καθηγήτρια του ΟΠΑ, Αναστασία Μιαούλη, «μεθοδολογικά συνεπείς και ανεξάρτητες ποσοτικοποιήσεις επιτρέπουν καλύτερη αξιολόγηση των πολιτικών προγραμμάτων. Βοηθούν τους πολίτες να κατανοήσουν τις πιθανές δημοσιονομικές συνέπειες προ εκλογικών προτάσεων, και αναβαθμίζουν την ποιότητα του δημοκρατικού διαλόγου».
Σύμφωνα με την ίδια το Τεχνικό Υπόμνημα που παρουσιάζεται σήμερα «θέτει το πλαίσιο, τις διαδικαστικές προδιαγραφές και τη μεθοδολογία για την υποβολή, αξιολόγηση και δημοσίευση των προτάσεων, με στόχο τη διαφάνεια, την ίση μεταχείριση των πολιτικών κομμάτων και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης του κοινού στη διαδικασία».
Οι κρίσιμες λεπτομέρειες
Για την καλύτερη κατανόηση του πλαισίου κοστολόγησης, το ΕΔΣ δημοσίευσε μία σειρά Ερωτήσεων / Απαντήσεων:
1. Ποιος είναι ο ρόλος του ΕΔΣ στην κοστολόγηση;
Το ΕΔΣ έχει την ευθύνη να κοστολογεί τις προτάσεις πολιτικής που περιλαμβάνονται στα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων, σύμφωνα με τον ν. 4270/2014. Η ανάθεση αυτής της αρμοδιότητας σε ανεξάρτητο θεσμό αποσκοπεί στη διασφάλιση αμεροληψίας, τεχνικής αξιοπιστίας και ίσης μεταχείρισης όλων των κομμάτων.
2. Έλαβε το ΕΔΣ υποστήριξη για την ανάπτυξη αυτού του πλαισίου;
Ναι, το παρόν Τεχνικό Υπόμνημα εκπονήθηκε με την υποστήριξη τεχνικής βοήθειας (Technical Support Instrument – TSI) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η μεθοδολογία και οι διαδικασίες που περιγράφονται έχουν εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΔΣ.
3. Ποια είναι η προστιθέμενη αξία αυτής της νέας υπηρεσίας;
Η νέα αυτή εντολή στο ΕΔΣ να κοστολογεί μέτρα προεκλογικών προγραμμάτων παρέχει μη κομματική πληροφόρηση στους πολίτες και συνεισφέρει στην ενίσχυση της αξιοπιστίας του πολιτικού διαλόγου.
4. Ποιος συντονίζει τη διαδικασία εντός του ΕΔΣ;
Ο Προϊστάμενος του Τμήματος Δημοσιονομικής Ανάλυσης ορίζεται ως Συντονιστής Κοστολόγησης και αποτελεί το αποκλειστικό σημείο επαφής, τόσο με τα πολιτικά κόμματα όσο και με τους δημόσιους φορείς που παρέχουν στοιχεία.
5. Ποιος μπορεί να υποβάλει αίτημα κοστολόγησης;
Δικαίωμα υποβολής έχουν τα πολιτικά κόμματα που λειτουργούν νόμιμα σύμφωνα με την εκλογική νομοθεσία και έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις βουλευτικές εκλογές. Κάθε κόμμα ορίζει έναν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο, ο οποίος αναλαμβάνει την υποβολή και τη συνεργασία καθ' όλη τη διαδικασία. Κάθε κόμμα μπορεί να υποβάλει έως 10 προτάσεις άπαξ.
6. Τι είδους μέτρα μπορούν να κοστολογηθούν;
Τα μέτρα πρέπει να είναι σαφή και αναλυτικά, με συγκεκριμένο δημοσιονομικό αποτύπωμα, και να συμμορφώνονται με το Σύνταγμα, το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. Κατά προτεραιότητα εξετάζονται μέτρα με σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα, ενδεικτικά άνω των 50 εκατ. ευρώ ετησίως.
7. Ποια μέτρα εξαιρούνται ή εξετάζονται μόνο κατ' εξαίρεση;
Ενδεικτικά πολιτικές αμυντικών προμηθειών, μεγάλα έργα υποδομών και πολύπλοκες παρεμβάσεις με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας δύνανται να εξαιρεθούν ή να εξεταστούν μόνο κατ' εξαίρεση. Το ίδιο ισχύει για προτάσεις με κυρίως έμμεσες μακροοικονομικές επιδράσεις, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα δεδομένων και αξιόπιστης μεθοδολογίας.
8. Πώς υποβάλλεται μια αίτηση;
Τα κόμματα υποβάλλουν μία ενιαία αίτηση κοστολόγησης ανά κοινοβουλευτική περίοδο, γραπτώς στο [email protected], χρησιμοποιώντας το τυποποιημένο έντυπο του Παραρτήματος Α του Τεχνικού Υπομνήματος. Κάθε πρόταση πολιτικής περιγράφεται χωριστά μέσα στην ίδια αίτηση.
9. Ποια είναι η προθεσμία υποβολής;
Τα κόμματα μπορούν να υποβάλλουν προτάσεις από 01-11-2026 έως το αργότερο 120 ημέρες πριν την αναμενόμενη ημερομηνία εκλογών. Αιτήματα που υποβάλλονται μεταγενέστερα ενδέχεται να μην προλάβουν να ολοκληρωθούν πριν την εκλογική διαδικασία.
10. Πώς μπορεί να ζητηθεί μια εκτίμηση κοστολόγησης;
Το αίτημα για κοστολόγηση πρέπει να υποβληθεί γραπτώς (Παράρτημα Α). Το ΕΔΣ μπορεί να ζητήσει πρόσθετες πληροφορίες από τον αιτούντα σχετικά με την κάθε πρόταση που περιλαμβάνεται στην αίτηση. Αν ο αιτών υποβάλει πολλαπλές προτάσεις, πρέπει να δηλώσει τη σειρά προτεραιότητας τους.
11. Πώς επιβεβαιώνεται η σωστή κατανόηση του αιτήματος από τις δύο;
Υπογράφεται από τα δύο μέρη το σχετικό Παράρτημα Β, χωρίς αυτό να προδικάζει το αποτέλεσμα της κοστολόγησης.
12. Το αίτημα κοστολόγησης και ο αριθμός των προτάσεων του πολιτικού κόμματος γνωστοποιούνται. Αν ναι πότε;
Το έργο που εκπονείται από το ΕΔΣ κατόπιν αιτήματος πολιτικών κομμάτων παραμένει εμπιστευτικό. Μετά το υπογεγραμμένο Παράρτημα Β, το ΕΔΣ δημοσιοποιεί στον ιστότοπό του μόνο τον αριθμό προτάσεων πολιτικής και το κόμμα που τις κατέθεσε χωρίς αναφορά στο περιεχόμενο. Το κόμμα έχει την δυνατότητα να χρησιμοποιήσει την συγκεκριμένη ανάρτηση όπου και εαν το κρίνει χρήσιμο. Η μη υπογραφή του παραρτήματος Β σημαίνει ότι δεν υφίσταται ολοκληρωμένη πρόταση προς κοστολόγηση.
13. Πότε δημοσιεύεται η τελική κοστολόγηση της πρότασης;
Η τελική εκτίμηση δημοσιεύεται με την έγγραφη εξουσιοδότηση του πολιτικού κόμματος. (Παράρτημα Δ). Σε περίπτωση μη συμπλήρωσης του Παραρτήματος Δ, το ΕΔΣ διατηρεί το δικαίωμα δημοσιοποίησης της κοστολόγησης.
14. Μπορεί το ΕΔΣ να παρέμβει δημόσια για να αντικρούσει δηλώσεις κομμάτων σχετικά με το κόστος εκλογικών μέτρων;
Ως ανεξάρτητος θεσμός, το ΕΔΣ δύναται να μιλά σχετικά με τη διαδικασία κοστολόγησης και δεν θα σχολιάζει συγκεκριμένες κοστολογήσεις ή προτάσεις πολιτικής. Ωστόσο, το ΕΔΣ μπορεί να παρέμβει εάν κρίνει ότι ένα κόμμα παραποιεί το έργο του, για παράδειγμα υποστηρίζοντας ότι μια εκτίμησή του προέρχεται από το ΕΔΣ.
15. Μέχρι πότε δημοσιοποιεί τις εκτιμήσεις του το ΕΔΣ;
Το ΕΔΣ δεν προβαίνει σε παράδοση ή δημοσίευση αποτελεσμάτων κοστολόγησης κατά τον τελευταίο μήνα πριν τις εκλογές. Ο περιορισμός αυτός αποσκοπεί στη διαφύλαξη της θεσμικής ουδετερότητας και ανεξαρτησίας της διαδικασίας.
16. Ποιον ορισμό δημοσιονομικού κόστους ακολουθεί το ΕΔΣ;
Το ΕΔΣ ακολουθεί τον ορισμό του δημοσιονομικού κόστους όπως αποτυπώνεται και χρησιμοποιείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζει τη μεθοδολογία του ΕΔΣ με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές των διεθνών δημοσιονομικών συμβουλίων.
17. Ποια μεθοδολογία χρησιμοποιεί το ΕΔΣ;
Η δημοσιονομική επίπτωση ενός μέτρου διακρίνεται σε στατική επίπτωση και σε άμεσες συμπεριφορικές επιδράσεις (first-round effects), όπου αυτές είναι σημαντικές και μπορούν να εκτιμηθούν με επαρκή αξιοπιστία. Ευρύτερες μακροοικονομικές επιδράσεις δεν αποτελούν μέρος της βασικής δημοσιονομικής κοστολόγησης.
18. Ποιο είναι το «βασικό σενάριο» που χρησιμοποιείται για τις εκτιμήσεις του ΕΔΣ;
Το ΕΔΣ δημοσιεύει στην αρχή της περιόδου κοστολόγησης το μακροοικονομικό και δημοσιονομικό σενάριο, το οποίο αποτελεί το βασικό δημοσιονομικό πλαίσιο για τις εκτιμήσεις του και βασίζεται στα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα επίσημα στοιχεία.
19. Με ποιους φορείς συνεργάζεται το ΕΔΣ και από που αντλεί δεδομένα;
Το ΕΔΣ συνεργάζεται με την ΑΑΔΕ, το ΓΛΚ, τον e-ΕΦΚΑ, την ΕΛΣΤΑΤ, και άλλους αρμόδιους φορείς, με τους οποίους θα υπογραφούν μνημόνια συνεργασίας. Η αλληλογραφία και τα στοιχεία που ανταλλάσσονται παραμένουν εμπιστευτικά.
20. Ποιος φέρει την τελική ευθύνη για τις κοστολογήσεις του ΕΔΣ;
Το ΕΔΣ φέρει αποκλειστική ευθύνη για τη μεθοδολογία, τις παραδοχές, την αξιολόγηση και τις δημοσιευόμενες εκτιμήσεις του. Τον θεσμό εκπροσωπεί ο Πρόεδρος, ο οποίος γνωστοποιεί την τελική εκτίμηση της Ανεξάρτητης Αρχής στον εκπρόσωπο που έχει ορίσει το κάθε κόμμα για τη διαδικασία κοστολόγησης.
