Η κυβέρνηση προχώρησε σε αλλαγές της τελευταίας στιγμής στο νομοσχέδιο για την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, επιχειρώντας να απαντήσει στις βασικές ενστάσεις που διατυπώθηκαν κατά τη συζήτησή του στη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου. Μετά την ολοκλήρωση της επεξεργασίας του, το σχέδιο νόμου έγινε δεκτό κατά πλειοψηφία από την Επιτροπή και παίρνει πλέον τον δρόμο για την Ολομέλεια της Βουλής.
Στην τοποθέτησή του, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, υπερασπίστηκε τη μεταρρύθμιση, υποστηρίζοντας ότι το σημερινό μοντέλο διαχείρισης του νερού «έχει ξεπεράσει τα όριά του», καθώς ο κατακερματισμός εκατοντάδων φορέων δεν επιτρέπει αποτελεσματικό σχεδιασμό, επαρκή έλεγχο και έγκαιρες παρεμβάσεις για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Οι δύο εισαγγελικές έρευνες για την ποιότητα του νερού
Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα των προβλημάτων του σημερινού συστήματος, ο υπουργός αναφέρθηκε στις δύο εισαγγελικές έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη για την ποιότητα του πόσιμου νερού, στη Σιθωνία Χαλκιδικής και στη Νυμφόπετρα του Δήμου Βόλβης.
Όπως ανέφερε, στα Νέα Μουδανιά και στον Όρμο Παναγιάς δεν υπάρχει ακόμη ενεργό αποχετευτικό δίκτυο και χρησιμοποιούνται σηπτικές δεξαμενές, με αποτέλεσμα να έχουν εντοπιστεί εντερόκοκκοι και κολοβακτηρίδια πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια στο δίκτυο ύδρευσης. Αντίστοιχα, στη Νυμφόπετρα Βόλβης έχουν καταγραφεί αυξημένες συγκεντρώσεις ουρανίου και φθορίου, εξέλιξη που αποδόθηκε στην υπεράντληση των γεωτρήσεων σε μεγαλύτερα βάθη.
«Δεν μπορούμε αυτό που συμβαίνει σήμερα στη Χαλκιδική να το αφήσουμε να συμβεί σε οποιοδήποτε άλλο μέρος της πατρίδας μας», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για συνέπειες ενός συστήματος με εκατοντάδες κατακερματισμένους φορείς διαχείρισης. Ο ίδιος σημείωσε ακόμη ότι, όταν απαιτούνται αξιόπιστοι εργαστηριακοί έλεγχοι για την ποιότητα του νερού, τόσο οι εισαγγελικές αρχές όσο και οι δήμοι απευθύνονται στα διαπιστευμένα εργαστήρια της ΕΥΑΘ, γεγονός που, όπως είπε, αποδεικνύει την ανάγκη ύπαρξης ισχυρών και οργανωμένων φορέων.
Τα στοιχεία για τον κατακερματισμό σε Αττική και Θεσσαλονίκη
Κεντρικό επιχείρημα της κυβέρνησης αποτέλεσε η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η διαχείριση του νερού στην Αττική. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υπουργός, από τους 62 δήμους, οι 36 υδρεύονται από την ΕΥΔΑΠ, τέσσερις λαμβάνουν νερό από την εταιρεία αλλά τα δίκτυα ανήκουν στους δήμους, ενώ τρεις λειτουργούν με μικτό σύστημα. Παράλληλα, 11 δήμοι λαμβάνουν νερό από την ΕΥΔΑΠ χωρίς να υπάγονται στην αρμοδιότητά της, ενώ σε 16 δήμους με 40 δημοτικές ενότητες εφαρμόζονται διαφορετικά συστήματα ανά δημοτική ενότητα.
Αντίστοιχη εικόνα επικρατεί και στην αποχέτευση, καθώς από τους 86 δήμους και δημοτικές ενότητες της Αττικής, οι 68 εξυπηρετούνται από την ΕΥΔΑΠ, τέσσερις διαθέτουν μικτό σύστημα και 14 παραμένουν εκτός οργανωμένου αποχετευτικού δικτύου.
Μάλιστα, ο υπουργός χαρακτήρισε «παράδοξο» το γεγονός ότι δέκα δήμοι διαθέτουν αποχέτευση της ΕΥΔΑΠ αλλά όχι ύδρευση από την ίδια εταιρεία, ενώ έκανε ειδική αναφορά και στον Δήμο Ωραιοκάστρου, όπου λειτουργούν τρία διαφορετικά συστήματα σε ισάριθμες δημοτικές ενότητες.
Ο ΟΦΥΠΕΚΑ ως παράδειγμα συνένωσης φορέων
Απαντώντας στις αιτιάσεις περί συγκεντρωτισμού και απομάκρυνσης από τις τοπικές κοινωνίες, ο Σταύρος Παπασταύρου επικαλέστηκε το παράδειγμα του ΟΦΥΠΕΚΑ, ο οποίος δημιουργήθηκε το 2020 με τη συνένωση 36 διαφορετικών φορέων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών.
Ο υπουργός απέρριψε τον ισχυρισμό ότι ο οργανισμός ιδιωτικοποιήθηκε, τονίζοντας ότι πρόκειται για δημόσιο φορέα, οι εργαζόμενοι του οποίου δραστηριοποιούνται «από την Κάρπαθο μέχρι τις Πρέσπες» για την προστασία της βιοποικιλότητας. Συνέδεσε μάλιστα τη λειτουργία του ΟΦΥΠΕΚΑ με την εγγραφή του Ολύμπου στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Κατά τον ίδιο, η εμπειρία του οργανισμού δείχνει ότι η συνένωση μικρότερων και κατακερματισμένων δομών δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε απώλεια της τοπικής παρουσίας, αλλά μπορεί να ενισχύσει την επιχειρησιακή επάρκεια και τον ενιαίο σχεδιασμό. «Πρέπει να ενώσουμε δυνάμεις. Το μοντέλο δεν μπορεί να προχωρήσει», ανέφερε, επιχειρώντας να παραλληλίσει τη μεταρρύθμιση στον ΟΦΥΠΕΚΑ με τις αλλαγές που προωθούνται τώρα στη διαχείριση του νερού.
Οι νομοτεχνικές αλλαγές της τελευταίας στιγμής
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης ανακοινώθηκαν και σημαντικές νομοτεχνικές βελτιώσεις, οι οποίες, σύμφωνα με τον υπουργό, ενσωματώνουν παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν από βουλευτές και φορείς.
Η σημαντικότερη αφορά το άρθρο για τη δυνατότητα αξιοποίησης πλημμυρικών ροών από τους παραποτάμους του Αχελώου, τον Κρικελλοπόταμο και τον Καρπενησιώτη, ως εναλλακτική λύση υδροδότησης της Αττικής σε ακραίες συνθήκες λειψυδρίας.
Η κυβέρνηση απέσυρε τη διατύπωση που προέβλεπε εφαρμογή «κατά παρέκκλιση κάθε άλλης διάταξης», ενώ προστέθηκαν πρόσθετες ασφαλιστικές δικλείδες. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι θα απαιτείται γνώμη της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου με ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση για κάθε έργο και κάθε σύμβαση, καθώς και σύμφωνη γνώμη της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ), ώστε να ενισχυθεί η διαφάνεια και ο έλεγχος της διαδικασίας.
Ο κ. Παπασταύρου υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν σημαίνει πως η εκτροπή υδάτων πρόκειται να υλοποιηθεί άμεσα, αλλά ότι το κράτος οφείλει να διαθέτει εναλλακτικό σχέδιο σε περίπτωση που η Αττική βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με συνθήκες έντονης λειψυδρίας, όπως συνέβη το προηγούμενο φθινόπωρο.
Τι αλλάζει για τους εγκαταλελειμμένους οικισμούς
Νομοτεχνικές αλλαγές ανακοινώθηκαν και στις διατάξεις που αφορούν τους εγκαταλελειμμένους οικισμούς. Όπως εξήγησε ο κ. Παπασταύρου, το σχετικό πολεοδομικό εργαλείο δεν είναι νέο, καθώς υφίσταται εδώ και χρόνια, χωρίς όμως να έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα ως προς την αναβίωση μικρών οικισμών που έχουν εγκαταλειφθεί ή συρρικνωθεί πληθυσμιακά.
Στόχος της ρύθμισης είναι να δοθεί η δυνατότητα ελεγχόμενης ανάπτυξης σε περιοχές με περιορισμένο οικιστικό απόθεμα, ώστε να αποκτήσουν ξανά προοπτικές αξιοποίησης. Ωστόσο, μετά τις αντιδράσεις που εκφράστηκαν - κυρίως για το ενδεχόμενο υπερδόμησης σε νησιωτικές περιοχές - η κυβέρνηση προσθέτει ρητά ως προϋπόθεση τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής, δηλαδή ότι οποιαδήποτε ανάπτυξη θα πρέπει να είναι συμβατή με τις δυνατότητες του φυσικού περιβάλλοντος και των υποδομών (νερό, αποχέτευση, οδικό δίκτυο κ.ά.) να την υποστηρίξουν, χωρίς να προκαλείται υπερφόρτωση.
Παράλληλα, προβλέπεται η διατύπωση γνώμης της τοπικής κοινωνίας, ενώ εξακολουθεί να απαιτείται Προεδρικό Διάταγμα και ο έλεγχος του Συμβουλίου της Επικρατείας, ως πρόσθετες ασφαλιστικές δικλείδες.
«Η αδράνεια δεν είναι λύση»
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο υπουργός υποστήριξε ότι η επιλογή είναι ανάμεσα στη διατήρηση του σημερινού κατακερματισμένου συστήματος και σε μια νέα δομή διαχείρισης με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. «Η αδράνεια δεν είναι λύση», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η μεταρρύθμιση αποσκοπεί στη διασφάλιση «ασφαλούς, προσιτού και ποιοτικού νερού για όλους», καλώντας τα κόμματα να υπερψηφίσουν το νομοσχέδιο.
