Περισσότερος πόλεμος. Περισσότερες πολιτικές συγκρούσεις. Περισσότερες καταστροφές από καιρικά φαινόμενα. Το μέλλον προδιαγράφεται δυσοίωνο και για τους επενδυτές υπάρχει ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα, το γεγονός ότι οι παραδοσιακοί τρόποι προστασίας από τέτοιους κραδασμούς μπορεί να μην λειτουργούν πλέον.
Το βασικό πρόβλημα είναι η επιστροφή των συγκρούσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων και η αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ρόλο του «παγκόσμιου αστυνόμου», μια τάση που επιδεινώνεται από τα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Αν προστεθούν σε αυτό οι τοξικές πολιτικές αντιπαραθέσεις τύπου «ο καθένας για τον εαυτό του», οι οποίες απειλούν το διεθνές εμπόριο, επενδυτές και κυβερνήσεις προετοιμάζονται για μεγαλύτερα και συχνότερα σοκ στην οικονομία.
Η εμπειρία της πανδημίας, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι ενεργειακές αναταράξεις έδειξαν ότι οι σύγχρονες κρίσεις μπορούν να χτυπήσουν ταυτόχρονα την ανάπτυξη και τις τιμές, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον.
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με τις συνεχείς εξάρσεις και αποκλιμακώσεις, προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Κάθε φορά που η σύγκρουση κλιμακώνεται, το πετρέλαιο ανεβαίνει, οι μετοχές υποχωρούν, τα ομόλογα πέφτουν και ακόμη και ο χρυσός καταγράφει απώλειες.
Η δυσκολία για τους επενδυτές είναι τι πρέπει να κάνουν.
Αγορά περισσότερων μετοχών
Ο διευθύνων σύμβουλος του Future Fund της Αυστραλίας, του κρατικού επενδυτικού ταμείου της χώρας, Ράφαελ Άρντ, κατέληξε σε ένα απρόσμενο συμπέρασμα, να αγοράσουν περισσότερες μετοχές.
Μετά την πανδημία του Covid, ο ίδιος και η ομάδα του συνειδητοποίησαν ότι η γεωπολιτική διαμορφώνει τις εξελίξεις, το μεγάλο κράτος επέστρεψε, η πολιτική έγινε πιο λαϊκιστική και η παλιά επενδυτική προσέγγιση δεν λειτουργεί πλέον.
«Είπα ότι πρέπει να γκρεμίσουμε τα πάντα και να επιστρέψουμε στις θεμελιώδεις αρχές για να ξαναχτίσουμε από την αρχή», δήλωσε. Το αποτέλεσμα μιας βαθιάς αναθεώρησης του τρόπου με τον οποίο επενδύει το ταμείο ήταν «μια αρκετά ξεκάθαρη στρατηγική χαρτοφυλακίου που έλεγε, κατά ειρωνικό τρόπο, ότι χρειαζόμαστε περισσότερες μετοχές και όχι λιγότερες. Διότι χρειαζόμαστε υψηλότερες αποδόσεις για να αντισταθμίσουμε τους κινδύνους».
Η επιλογή περισσότερων μετοχών δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη αισιοδοξίας για το άμεσο μέλλον. Αντίθετα, αντανακλά την ανάγκη των μεγάλων θεσμικών επενδυτών να διατηρήσουν υψηλές αποδόσεις σε ένα περιβάλλον όπου οι ασφαλείς επενδύσεις αποδίδουν λιγότερο σε πραγματικούς όρους.
Στο παλιό επενδυτικό μοντέλο, τα κρατικά ομόλογα λειτουργούσαν ως αμορτισέρ απέναντι στα σοκ, οι τιμές τους αυξάνονταν και οι αποδόσεις τους μειώνονταν όταν η οικονομία δεχόταν πλήγμα.
Όμως σε έναν κόσμο όπου τα σοκ προκαλούν πληθωρισμό, οι τιμές των ομολόγων υποχωρούν και οι αποδόσεις αυξάνονται όταν συμβαίνουν αρνητικά γεγονότα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου τα επίπεδα κρατικού χρέους είναι τόσο υψηλά.
Η αλλαγή αυτή έγινε ιδιαίτερα εμφανής το 2022, όταν μετοχές και ομόλογα υποχώρησαν ταυτόχρονα. Ήταν μια σπάνια εξέλιξη για τις σύγχρονες αγορές και έδειξε ότι η κλασική στρατηγική «60% μετοχές – 40% ομόλογα» δεν προσφέρει πλέον την ίδια προστασία που παρείχε σε προηγούμενες δεκαετίες.
«Πρέπει να εργαστούμε σκληρά για τη διαφοροποίηση και τα ομόλογα δεν θα λειτουργούν απαραίτητα πλέον ως μέσο διαφοροποίησης», λέει ο Άρντ στη WSJ. Αγόρασε χρυσό με την ελπίδα ότι θα προσφέρει την προστασία που παλαιότερα παρείχαν τα ομόλογα, αν και από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος με το Ιράν αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί. Χρησιμοποιεί επίσης hedge funds σχεδιασμένα να αποφέρουν κέρδη τόσο σε ανοδικές όσο και σε πτωτικές αγορές.
Συγκεκριμένες κατηγορίες ομολόγων
Το Future Fund είναι ασυνήθιστο μεταξύ των μεγάλων επενδυτικών ταμείων, καθώς έχει την ελευθερία να αγνοεί τους δείκτες αναφοράς. Ωστόσο, πολλοί επενδυτές συμφωνούν ότι οι αποδόσεις των ομολόγων πρέπει να είναι πολύ υψηλότερες από ό,τι στο παρελθόν, ώστε να αντισταθμίζουν τόσο τη νέα μεταβλητότητα του πληθωρισμού όσο και το γεγονός ότι δεν προσφέρουν πλέον την ίδια προστασία σε περιόδους πτώσης.
Σε αυτό το περιβάλλον, αρκετοί διαχειριστές κεφαλαίων στρέφονται σε βραχυπρόθεσμα ομόλογα, ομόλογα με προστασία από τον πληθωρισμό και τίτλους που συνδέονται με πραγματικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς θεωρούν ότι είναι πιο ανθεκτικά σε ένα καθεστώς υψηλότερων επιτοκίων.
«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο πληθωρισμός να ξεφύγει εντελώς από τον έλεγχο, όπως συνέβη στις δεκαετίες του 1970 και του 1980», λέει επίσης στη WSJ ο Ράμαν Σριβαστάβα, διευθύνων σύμβουλος της Insight, θυγατρικής της Bank of New York Mellon. Προτιμά ομόλογα υποδομών με αποδόσεις που αυξάνονται μαζί με τον πληθωρισμό, διατηρεί λιγότερα μακροπρόθεσμα ομόλογα για να αποφύγει τη μεταβλητότητα που προκαλεί ο πληθωρισμός και προτείνει μια πιο ενεργή επενδυτική προσέγγιση.
Η προφανής αντίρρηση είναι ότι οι επενδυτές θα έπρεπε ήδη να γνωρίζουν όλα αυτά και ότι γι’ αυτό οι αποδόσεις των ομολόγων παραμένουν επίμονα υψηλές. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας δεν αποτελεί πλέον είδηση για κανέναν, ενώ θα έπρεπε να ζει κάποιος απομονωμένος για να μην έχει αντιληφθεί την επιθετικότητα της Ρωσίας στην Ευρώπη, τις ολοένα πιο έντονες κινεζικές διεκδικήσεις απέναντι στην Ταϊβάν ή, επί προεδρίας Τραμπ, τις αμερικανικές εδαφικές φιλοδοξίες στην αμερικανική ήπειρο.
Βλέπεις τον κίνδυνο μόνο όταν είναι μπροστά σου
Ωστόσο, όπως λέει ο Μάικ Μπελ, επικεφαλής στρατηγικής αγορών στην RBC BlueBay Asset Management, «οι αγορές στην πραγματικότητα δεν αποτιμούν τους γεωπολιτικούς κινδύνους μέχρι να συμβούν πραγματικά, ακόμη και όταν οι κίνδυνοι είναι απολύτως εμφανείς».
Η συγκέντρωση ρωσικών στρατευμάτων στα ουκρανικά σύνορα πριν από την εισβολή του 2022 ήταν γνωστή και τόσο η βρετανική MI6 όσο και η CIA είχαν προειδοποιήσει εκ των προτέρων για τα σχέδια του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν. Για να είμαστε δίκαιοι απέναντι στους επενδυτές, η τιμή του πετρελαίου είχε ήδη αυξηθεί σημαντικά και οι μετοχές είχαν υποχωρήσει τις έξι εβδομάδες πριν από την εισβολή. Ωστόσο, στη συνέχεια το πετρέλαιο εκτινάχθηκε κατά 30% μέσα σε λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα, ενώ ο δείκτης S&P 500 εισήλθε σε bear market, καθώς ο πόλεμος ενίσχυσε τον ήδη εκρηκτικό πληθωρισμό.
Ο Μπελ υποστηρίζει ότι οι επενδυτές ήταν εξίσου εφησυχασμένοι όταν αμερικανικά πλοία συγκεντρώνονταν κοντά στο Ιράν πριν από τις επιθέσεις. Η συμβουλή του είναι να παρακολουθούν στενά τις συγκεντρώσεις στρατιωτικών δυνάμεων και να είναι έτοιμοι να αγοράζουν και να πωλούν γρήγορα.
Δύσκολη διαδρομή
«Αν απλώς χρειάζεται να αγοράσεις και να διακρατήσεις κάτι για την επόμενη δεκαετία, νομίζω ότι πρέπει να αποδεχθείς πως η διαδρομή θα είναι πιο δύσκολη και πιο ταραχώδης από ό,τι στο παρελθόν», σημειώνει.
Αυτή τη στιγμή, πάντως, προτιμώ τα κρατικά ομόλογα ως προστασία απέναντι σε μια μεγάλη πτώση των μετοχών, στην περίπτωση που οι επενδυτές αρχίσουν να αμφισβητούν την πορεία της τεχνητής νοημοσύνης. Μια μεγάλη πτώση θα αποτελούσε ένα πιο παραδοσιακό είδος σοκ, θα επιβράδυνε την οικονομία, θα περιόριζε τον πληθωρισμό και θα έκανε τις σταθερές αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων πιο ελκυστικές.
Όμως σε έναν κόσμο πολέμων, εμπορικών πολέμων και αποτυχιών στις αγροτικές παραγωγές, οι αποδόσεις των ομολόγων πρέπει να είναι υψηλότερες από ό,τι ήταν στο παρελθόν, επειδή προσφέρουν πολύ μικρότερη προστασία από αυτή που παρείχαν κάποτε.
Το νέο επενδυτικό περιβάλλον δεν σημαίνει ότι οι παραδοσιακές κατηγορίες ενεργητικού χάνουν τη χρησιμότητά τους. Σημαίνει όμως ότι οι επενδυτές χρειάζονται μεγαλύτερη ευελιξία, περισσότερη διαφοροποίηση και αποδοχή ότι οι περίοδοι ηρεμίας στις αγορές μπορεί να είναι πλέον μικρότερες και πιο εύθραυστες.
