Τέλος Ιουνίου 2026, με το Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας της ΕΕ μόλις να ολοκληρώνει τις εργασίες του στο Λουξεμβούργο (22 και 23 Ιουνίου). Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς, παρεμβαίνοντας στις εργασίες, έθεσε ως ελληνικές προτεραιότητες την επαρκή χρηματοδότηση και την απλοποίηση της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Η δήλωση δεν ήταν τυπική. Η διαπραγμάτευση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 και την ενσωματωμένη σε αυτό νέα ΚΑΠ, μπαίνει στην κρίσιμη φάση της, με στόχο πολιτική συμφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μέχρι τα τέλη του 2026. Η Ελλάδα έχει περίπου 18 μήνες για να διαπραγματευτεί ένα διαρθρωτικό κενό 600 έως 700 εκατ. ευρώ ετησίως στη χρηματοδότηση του πρωτογενούς τομέα της σε σχέση με ότι ισχύει σήμερα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 16 Ιουλίου 2025 την πρόταση για το νέο ΠΔΠ, συνολικού ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ ή 1,26% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ κατά μέσο όρο για την περίοδο 2028-2034. Η σημαντικότερη δομική αλλαγή δεν αφορά τα ποσά, αλλά την αρχιτεκτονική. Η ΚΑΠ ενσωματώνεται μαζί με την Πολιτική Συνοχής, την Αλιεία και τις Εσωτερικές Υποθέσεις σε ένα ενιαίο χρηματοδοτικό εργαλείο, το NRP Fund, συνολικού ύψους 865 δισ. ευρώ, που θα υλοποιείται μέσω 27 Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (NRPPs). Το παραδοσιακό μοντέλο των δύο Πυλώνων (άμεσες ενισχύσεις στον Πυλώνα Ι, αγροτική ανάπτυξη στον Πυλώνα ΙΙ) καταργείται. Στη θέση του εισάγεται μια διπλή λογική «οριοθετημένων» (ring-fenced) και «μη οριοθετημένων» πόρων, με την Επιτροπή να δεσμεύει ποσό τουλάχιστον 300 δισ. ευρώ για εισοδηματική στήριξη και διαχείριση κρίσεων σε επίπεδο ΕΕ, ενώ τα υπόλοιπα 453 δισ. του NRP θα διεκδικούνται μεταξύ ανταγωνιστικών χρήσεων.
Η μετάφραση αυτής της αρχιτεκτονικής σε εθνικά νούμερα είναι αποκαλυπτική. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, για την Ελλάδα προβλέπεται ring-fenced ποσό 14,63 δισ. ευρώ για την επταετία, δηλαδή περίπου 2,09 δισ. ευρώ ετησίως. Στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο 2023-2027, η Ελλάδα λαμβάνει συνολικά περί τα 2,7 δισ. ευρώ ετησίως από την ΚΑΠ, ποσό που κατανέμεται σε περίπου 2,1 δισ. ευρώ άμεσων ενισχύσεων από το πρώην ΕΓΤΕ και περίπου 600 εκατ. ευρώ για το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης από το πρώην ΕΓΤΑΑ. Η αριθμητική είναι σαφής. Το νέο ring-fenced ποσό καλύπτει ουσιαστικά μόνο το ύψος των σημερινών άμεσων ενισχύσεων, αφήνοντας ακάλυπτο το κονδύλι της αγροτικής ανάπτυξης. Για να διατηρηθεί έστω σταθερό το συνολικό ποσό που εισρέει στην ελληνική γεωργία, η χώρα πρέπει να αντλήσει επιπλέον 600 έως 700 εκατ. ευρώ ετησίως από το «μη οριοθετημένο» μέρος του NRP, το οποίο όμως διεκδικείται ταυτόχρονα από την Πολιτική Συνοχής, τη Μετανάστευση και την Ασφάλεια. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η σύγκριση είναι αντίστοιχη. Ο ολικός ring-fenced φάκελος της ΚΑΠ για το 2028-2034 ανέρχεται σε 295,7 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, έναντι 386,6 δισ. της τρέχουσας περιόδου, μείωση της τάξης του 22% σε ονομαστικούς όρους και περίπου 15% σε σύγκριση like-for-like για την εισοδηματική στήριξη.
Το νέο «τσεκ» και η μαθηματική των ενισχύσεων
Πέρα από τους συνολικούς αριθμούς, αλλάζει ριζικά και ο τρόπος υπολογισμού των ενισχύσεων ανά εκμετάλλευση. Το νέο πλαίσιο εισάγει τη «Φθίνουσα Εισοδηματική Στήριξη με βάση την έκταση», η οποία ενσωματώνει σε ένα ενιαίο εργαλείο τη Βασική Ενίσχυση, την Αναδιανεμητική (που καταργείται) και το συμπληρωματικό πριμ Νέων Αγροτών (που επίσης καταργείται). Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διατηρούν εθνικό μέσο όρο ενίσχυσης μεταξύ 13 και 24 ευρώ ανά στρέμμα. Η σύγκριση με την τρέχουσα κατάσταση είναι ενδεικτική. Με βάση στοιχεία του 2023, ο αθροιστικός μέσος όρος των τριών καθεστώτων (Βασική, Αναδιανεμητική, Νέοι Αγρότες) στην Ελλάδα ανέρχεται σε 26,7 ευρώ ανά στρέμμα, ποσό που υπερβαίνει ακόμη και το ανώτερο όριο του νέου εθνικού μέσου όρου. Παράλληλα προβλέπεται κατ' αποκοπή ποσό 3.000 ευρώ για τους μικροκαλλιεργητές, καθώς και πλαφόν στις ενισχύσεις των μεγαλύτερων εκμεταλλεύσεων. Ο συνδυασμός μειωμένου ring-fenced φακέλου και μειωμένου εθνικού μέσου όρου ενίσχυσης συνεπάγεται, σε καθαρούς όρους, χαμηλότερη πραγματική στήριξη ανά στρέμμα για τη συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων παραγωγών.
Η μεγαλύτερη δομική απειλή δεν εντοπίζεται στις άμεσες ενισχύσεις, οι οποίες παραμένουν προστατευμένες με τη μορφή του ring-fenced ποσού, αλλά στην αγροτική ανάπτυξη. Με την κατάργηση του Πυλώνα ΙΙ, οι παρεμβάσεις για επενδύσεις, εγγειοβελτιωτικά έργα, αρδευτικές υποδομές, μεταποίηση, νέους αγρότες και αγροπεριβαλλοντικά μέτρα παύουν να έχουν προστατευμένο ευρωπαϊκό φάκελο και ανταγωνίζονται μέσα στο NRP με την Πολιτική Συνοχής και τις λοιπές προτεραιότητες. Η Επιτροπή έχει εισαγάγει έναν ενδεικτικό στόχο 10% για τις αγροτικές περιοχές εκτός του ring-fenced ποσού (περίπου 48,7 δισ. ευρώ πανευρωπαϊκά), όμως ανεξάρτητες αναλύσεις, όπως αυτή του Bruegel και του Ινστιτούτου Jacques Delors, επισημαίνουν ότι το ποσοστό αυτό κινδυνεύει να απορροφηθεί από CAP-related interventions και ότι η παρακολούθηση της επίτευξής του είναι δύσκολη. Η Επιτροπή των Περιφερειών (CoR), σε ψήφισμά της στις 15 Οκτωβρίου 2025, προειδοποίησε ότι η συγχώνευση θέτει σε άμεσο ανταγωνισμό την αγροτική, την περιφερειακή και την αλιευτική πολιτική. Σε αντιστάθμισμα, η νέα δομή προβλέπει ένα Unity Safety Net ύψους 6,3 δισ. ευρώ για την περίοδο (περίπου 900 εκατ. ευρώ ετησίως), που αντικαθιστά το Γεωργικό Αποθεματικό και χρηματοδοτείται εκτός του ring-fenced ποσού.
Ο παράγοντας Ουκρανία…
Πάνω σε αυτή τη συμπιεσμένη βάση προστίθεται μια ακόμη μεταβλητή. Η πιθανή ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ θα μπορούσε να σημαίνει αγροτικές ενισχύσεις της τάξης των 10 έως 12 δισ. ευρώ ετησίως προς το Κίεβο μετά την προσχώρηση, ποσό που αντιστοιχεί σε άνω του 25% του τρέχοντος ευρωπαϊκού φακέλου της ΚΑΠ. Η Επιτροπή έχει σχεδιάσει το νέο ΠΔΠ χωρίς να συμπεριλαμβάνει τα ποσά αυτά, γεγονός που σημαίνει ότι σε ενδεχόμενη διεύρυνση, η ανακατανομή θα γίνει εις βάρος υφιστάμενων δικαιούχων. Η ελληνική διαπραγματευτική θέση όπως διατυπώνεται από τον Υπουργό Σχοινά εστιάζει στην αρχή ότι «περισσότερη ευελιξία δεν μπορεί να σημαίνει λιγότερη Ευρώπη», ζητώντας διατήρηση ενός ισχυρού κεντρικού πυρήνα με κοινούς στόχους και επαρκή χρηματοδότηση. Η Επιτροπή AGRI του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με εισηγήτρια την Carmen Crespo Díaz, έχει επικρίνει την πρόταση της Επιτροπής ως «αποδυνάμωση και ουσιαστική κατάργηση της ΚΑΠ», ενώ η COPA-COGECA έχει εκφράσει αντιδράσεις τόσο για τη μείωση όσο και για τη μη ενσωμάτωση του πληθωρισμού στους υπολογισμούς. Η Δανική Προεδρία παρουσίασε το πρώτο διαπραγματευτικό κουτί τον Δεκέμβριο 2025, η Κυπριακή Προεδρία συνεχίζει το εξάμηνο που διανύουμε, και η Ιρλανδική θα παραλάβει στη συνέχεια, με στόχο τη συμφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πριν το τέλος του 2026. Τα Εθνικά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης θα υποβληθούν εντός του 2027 και θα τεθούν σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2028.
Το ζητούμενο της επόμενης χρονιάς για την ελληνική αγροτική πολιτική δεν είναι μόνο το «πόσα» αλλά κυρίως το «πώς». Με ring-fenced ποσό 2,09 δισ. ευρώ ετησίως, η χώρα διασφαλίζει την εισοδηματική στήριξη στο επίπεδο των σημερινών άμεσων ενισχύσεων, αλλά αφήνει εκτεθειμένο το σύνολο της αγροτικής ανάπτυξης. Η συμπληρωματική άντληση 600 έως 700 εκατ. ευρώ ετησίως από το «μη οριοθετημένο» μέρος του NRP δεν είναι αυτονόητη, καθώς διεκδικείται από πολιτικές με ισχυρότερη πολιτική και θεσμική στήριξη στα διαπραγματευτικά τραπέζια. Η Ελλάδα διαθέτει τρία διαπραγματευτικά εργαλεία. Το πρώτο είναι η έγκαιρη κατάρτιση του Εθνικού Σχεδίου με σαφή στρατηγική προτεραιότητα των εγγειοβελτιωτικών έργων και των επενδύσεων μεταποίησης. Το δεύτερο είναι η συγκρότηση συμμαχιών με χώρες παρόμοιας αγροτικής δομής (Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία) για την ενίσχυση του ring-fenced ποσού στο Συμβούλιο. Το τρίτο είναι η αξιοποίηση του εθνικού διαλόγου που ξεκίνησε ηλεκτρονικά μέσω ΔΙΑΥΛΟΥ, ώστε οι επόμενες παρεμβάσεις να έχουν τεκμηριωμένη βάση.
Η νέα ΚΑΠ δεν θα κριθεί το 2028. Έχει ήδη αρχίσει να κρίνεται, και η διετία 2026-2027 είναι το πραγματικό παράθυρο αποφάσεων.
