Η πτώση του καθεστώτος Μπασάρ αλ Άσαντ, τον Δεκέμβριο του 2024, δεν έφερε σταθερότητα στη Συρία. Το Ιράν, που επί χρόνια στήριζε στρατιωτικά τον Άσαντ, έχασε μεγάλο μέρος της επιρροής του, ενώ η νέα εξουσία στη Δαμασκό παραμένει εύθραυστη. Στο κενό που δημιουργήθηκε, η Τουρκία και το Ισραήλ επιχειρούν πλέον να διαμορφώσουν τη νέα τάξη πραγμάτων.
Η Άγκυρα αποτελεί τον σημαντικότερο εξωτερικό υποστηρικτή της κυβέρνησης του Άχμεντ αλ Σάρα και συμμετέχει στην εκπαίδευση του συριακού στρατού και στην αποκατάσταση υποδομών. Το Ισραήλ αντιμετωπίζει με καχυποψία τόσο το ισλαμιστικό παρελθόν της νέας ηγεσίας όσο και το ενδεχόμενο η Τουρκία να μετατρέψει τη Συρία σε στρατηγικό προγεφύρωμα.
Ο ισραηλινός βομβαρδισμός της αεροπορικής βάσης Αμπού αλ-Ντουχούρ έδειξε πόσο κοντά μπορούν να βρεθούν οι δύο χώρες σε ένα στρατιωτικό επεισόδιο και πόσο διαφορετικά αντιλαμβάνονται τη μελλοντική θέση της Συρίας στον περιφερειακό χάρτη.
Τι συνέβη στο Αμπού αλ-Ντουχούρ
Στις 18 Αυγούστου, το Ισραήλ πραγματοποίησε οκτώ αεροπορικές επιδρομές στην Αμπού αλ-Ντουχούρ, στη βορειοδυτική Συρία, περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα. Σύμφωνα με τις συριακές αρχές, επλήγησαν ο διάδρομος προσγείωσης και απογείωσης, αποθηκευτικοί χώροι και υπόστεγα, χωρίς να αναφερθούν θύματα.
Η βάση ήταν εκτός κανονικής λειτουργίας από το 2013, αλλά το τελευταίο διάστημα βρισκόταν σε διαδικασία αποκατάστασης. Λίγες ώρες πριν από τον βομβαρδισμό την είχε επισκεφθεί τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία.
Το Ισραήλ υποστήριξε ότι η Δαμασκός βρισκόταν κοντά στο να επιτρέψει την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στη βάση, παραβιάζοντας ένα συμφωνημένο «status quo ασφαλείας». Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει τη Συρία να μη δεχθεί μια τουρκική εγκατάσταση που θα μπορούσε να απειλήσει την ασφάλειά του.
Η συριακή κυβέρνηση υποστήριξε ότι η βάση προοριζόταν αποκλειστικά για τη συριακή αεροπορία. Παραδέχθηκε την επίσκεψη Τούρκων αξιωματικών, αλλά την ενέταξε στην εκπαίδευση του συριακού στρατού, αμφισβητώντας παράλληλα ότι υπάρχει ολοκληρωμένη συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ.
Το πλήγμα, πάντως, δεν φαίνεται να προέκυψε από… στιγμιαία παρεξήγηση. Τέσσερις ημέρες νωρίτερα, ο επικεφαλής της Μοσάντ Ρόμαν Γκόφμαν είχε επικοινωνήσει με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών. Σύμφωνα με το Reuters, συζήτησαν την αυξανόμενη τουρκική παρουσία, την παροχή όπλων και drones και τον ρόλο της Άγκυρας στην ανασυγκρότηση των συριακών ενόπλων δυνάμεων. Το Ισραήλ είχε, επομένως, διατυπώσει την «κόκκινη γραμμή» του πριν την επιβάλει στρατιωτικά.
Δύο διαφορετικά σχέδια για τη Συρία
Η Τουρκία επιδιώκει μια ισχυρή κεντρική εξουσία στη Δαμασκό, ικανή να ελέγξει το μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Μέσω της κυβέρνησης αλ Σάρα αποκτά πρόσβαση στους κρατικούς θεσμούς, στον στρατό, στις υποδομές και στην οικονομία.
Μια σταθερότερη Συρία θα εξυπηρετούσε πολλούς τουρκικούς στόχους. Την αποτροπή αυτόνομης κουρδικής οντότητας στα σύνορα, την επιστροφή προσφύγων, τη συμμετοχή στην ανοικοδόμηση και τη δημιουργία εμπορικών διαδρόμων προς τον Κόλπο. Στρατιωτικά, η Άγκυρα θέλει να εκπαιδεύσει και να εξοπλίσει τον νέο συριακό στρατό και να αποκτήσει πρόσβαση σε βάσεις, συστήματα επιτήρησης και αεράμυνας.
Το Ισραήλ μπορεί επίσης να θέλει μια σταθερή Συρία που δεν θα επιστρέψει στην ιρανική σφαίρα επιρροής. Δεν επιθυμεί, όμως, ένα ισχυρό συριακό κράτος με στρατιωτικές δυνατότητες που θα αναπτυχθούν με τουρκική βοήθεια. Κεντρική ισραηλινή προτεραιότητα είναι η διατήρηση της ελευθερίας αεροπορικής δράσης πάνω από τη Συρία, ώστε να μπορεί να πλήττει μεταφορές όπλων προς τη Χεζμπολάχ, να εμποδίζει την επιστροφή του Ιράν και να εξουδετερώνει δυνητικές απειλές. Τουρκικά ραντάρ ή αντιαεροπορικά συστήματα θα περιόριζαν αυτή την ελευθερία, ακόμη και αν η Άγκυρα δεν σχεδίαζε επίθεση κατά του Ισραήλ.
Στη νότια Συρία, το Ισραήλ επιδιώκει μια ευρεία αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη και ελέγχει στρατηγικά σημεία γύρω από τα Υψίπεδα του Γκολάν και το Όρος Ερμών. Η Άγκυρα, αντίθετα, θέλει η Δαμασκός να επαναφέρει την εξουσία της στον κουρδικό βορειοανατολικό τομέα και στις περιοχές των μειονοτήτων. Με άλλα λόγια, αυτό που η Τουρκία θεωρεί αποκατάσταση της κρατικής κυριαρχίας, το Ισραήλ το βλέπει ως πιθανή πηγή απειλών.
Προειδοποίηση από το 2025
Παρόμοιο σκηνικό είχε διαμορφωθεί την άνοιξη του 2025, όταν η Τουρκία εξέταζε τη χρήση συριακών αεροπορικών βάσεων στο πλαίσιο της στρατιωτικής συνεργασίας της με τη νέα κυβέρνηση της Δαμασκού. Το τουρκικό ενδιαφέρον είχε επικεντρωθεί στις βάσεις T4/Τιγιάς και Παλμύρα, στην επαρχία Χομς, καθώς και στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Χάμα. Η αξιοποίησή τους θα μπορούσε να επιτρέψει στην Άγκυρα να αναπτύξει προσωπικό, drones, συστήματα επιτήρησης και αντιαεροπορική προστασία βαθύτερα στη συριακή επικράτεια.
Στις 25 Μαρτίου 2025, λίγες ώρες πριν από προγραμματισμένη επίσκεψη τουρκικής στρατιωτικής αντιπροσωπείας, το Ισραήλ βομβάρδισε τις δύο εγκαταστάσεις στην T4 και την Παλμύρα. Η επίσκεψη ακυρώθηκε. Στις 2 και 3 Απριλίου ακολούθησε ένα πολύ μεγαλύτερο κύμα επιδρομών, το οποίο προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές στην T4 και έθεσε ουσιαστικά εκτός λειτουργίας το αεροδρόμιο της Χάμα.
Είναι προφανές ότι το Ισραήλ δεν έχει καμία διάθεση να περιμένει να εγκατασταθούν τουρκικές δυνάμεις ή συστήματα αεράμυνας. Χτυπά τις υποδομές όσο βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της προετοιμασίας, ώστε να καταστήσει δυσκολότερη -ή και αδύνατη- τη μελλοντική αξιοποίησή τους από την Τουρκία.
Για χρόνια, η λογική αυτή εφαρμοζόταν στη Συρία κυρίως απέναντι στο Ιράν, στη Χεζμπολάχ και στις μεταφορές προηγμένων οπλικών συστημάτων. Πλέον εφαρμόζεται και απέναντι στην Τουρκία, μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ.
Πάντως η περίπτωση της Αμπού αλ-Ντουχούρ έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή βρίσκεται στη βορειοδυτική Συρία, περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα και πολύ μακριά από το Ισραήλ. Με τον βομβαρδισμό του, το Τελ Αβίβ έδειξε ότι η «κόκκινη γραμμή» του δεν περιορίζεται πλέον στη νότια Συρία ή στις περιοχές κοντά στα Υψίπεδα του Γκολάν.
Η περιφερειακή εικόνα
Το επεισόδιο σημειώθηκε έντεκα ημέρες μετά τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν στη Μέκκα. Μια συμφωνία που ενισχύει το πολιτικό και αποτρεπτικό βάρος της Άγκυρας και την προσπάθειά της να δημιουργήσει περιφερειακό δίκτυο ασφάλειας.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ εμβαθύνει τη συνεργασία του με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η τριμερής προσφέρει στο Ισραήλ στρατηγικό βάθος προς δυσμάς και εκλαμβάνεται από την Άγκυρα ως μηχανισμός περιορισμού της τουρκικής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ασφαλώς, δεν πρόκειται για δύο συμπαγή αντίπαλα μπλοκ. Διαμορφώνεται, όμως, ένας ανταγωνισμός δικτύων, όσο το Ισραήλ αναζητεί στρατηγικό βάθος προς την Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρώπη, ενώ η Τουρκία προς τη Συρία, τον Κόλπο και τη Νότια Ασία.
