Σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια επαναπροσδιορίζεται εν μέσω γεωπολιτικών εντάσεων και η Ευρώπη αναζητά νέες ισορροπίες μετά τη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, οι ενεργειακές υποδομές αποκτούν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Η διαφοροποίηση πηγών, η περιφερειακή διασυνδεσιμότητα, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η δημιουργία νέων οδών εφοδιασμού αποτελούν πλέον τον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Διευθύνων Σύμβουλος της Gastrade, Κωνσταντίνος Σιφναίος, μιλώντας στο Insider.gr, περιγράφει τη βαθιά μεταβολή που συντελέστηκε μετά το 2022, τις προοπτικές της αγοράς LNG και τον στρατηγικό σχεδιασμό για ένα δεύτερο πλωτό τερματικό στη Θράκη.
- FSRU Αλεξανδρούπολης: Περιβαλλοντική διαχείριση και επενδυτική αξία
- Βιώσιμη Ευρώπη και νέες πύλες LNG: Πώς το FSRU Αλεξανδρούπολης επανατοποθετεί τη Θράκη στον ενεργειακό χάρτη
Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά, «από το 2022 και μετά, το παιχνίδι έχει αλλάξει εντελώς», υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν βασίζεται πλέον σε μία κυρίαρχη πηγή, αλλά στη διαφοροποίηση προμηθευτών, υποδομών και διαδρομών ενέργειας.
Ο ίδιος τονίζει ότι η σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου δημιουργεί ένα σημαντικό κενό εφοδιασμού, το οποίο —όπως εξηγεί— «πρέπει να καλυφθεί από υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG)», ενώ υπογραμμίζει πως η ζήτηση για LNG αναμένεται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια σε ολόκληρη την περιοχή. Παράλληλα, αναφέρεται στον ρόλο των νέων υποδομών, τονίζοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί επενδύσεις και ενίσχυση των διασυνδέσεων, ενώ επισημαίνει ότι η ανταγωνιστικότητα παραμένει κρίσιμος παράγοντας για την εξασφάλιση συμβάσεων και τη στήριξη της χρηματοδότησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στο στρατηγικό σχέδιο για ένα δεύτερο πλωτό τερματικό LNG στη Θράκη, τονίζοντας ότι «η λύση ενός δεύτερου τερματικού LNG στη Θράκη υπερέχει των εναλλακτικών επιλογών», καθώς συνδυάζει τεχνογνωσία, υφιστάμενη υποδομή και κομβική γεωγραφική θέση κοντά στους εξαγωγικούς άξονες της περιοχής. Όπως εξηγεί, η γειτνίαση με το υφιστάμενο τερματικό δημιουργεί σημαντικές συνέργειες, λειτουργική ευελιξία και υψηλή επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, ενώ ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η ζήτηση στην περιφερειακή αγορά είναι υπαρκτή και ότι η νέα υποδομή θα στηρίξει τον εξαγωγικό προσανατολισμό της χώρας, αξιοποιώντας τη δυναμικότητα που ήδη έχει αναπτυχθεί.
Στο ίδιο πλαίσιο, υπογραμμίζει ότι η ενέργεια παραμένει κοινωνικό αγαθό και κρίσιμος πυλώνας ασφάλειας για την Ευρώπη, επισημαίνοντας την ανάγκη χρηματοδότησης των νέων υποδομών σε μια περίοδο όπου η ευρωπαϊκή πολιτική επιδιώκει την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο αλλά ταυτόχρονα απαιτεί σημαντικά κεφάλαια για την υλοποίησή της.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Κωνσταντίνου Σιφναίου στο Insider.gr:
-Πώς έχει αλλάξει η έννοια της ενεργειακής ασφάλειας στην πράξη μετά το 2022 από τη σκοπιά ενός διαχειριστή υποδομής;
Κ. Σιφναίος: Από το 2022 και μετά, το παιχνίδι έχει αλλάξει εντελώς και έχουμε περάσει σε μια αναδιάρθρωση της ενεργειακής ασφάλειας, η οποία σχετίζεται πλέον με την διαφοροποίηση των πηγών και των οδών ενέργειας. Και αυτό δεν αφορά μόνο το φυσικό αέριο αλλά και τις υπόλοιπες ενεργειακές υποδομές. Η προμήθεια του φυσικού αερίου από τη Ρωσία αποτελούσε ένα status quo, ένα αφήγημα το οποίο κατέρρευσε. Αυτό άλλαξε τη λογική όλων των διαχειριστών (και εκείνων της ηλεκτρικής ενέργειας) οι οποίοι έπρεπε να αναζητήσουν άμεσα τρόπους να το αντικαταστήσουν. Και δεδομένου ότι ο διαχειριστής καλείται πρωτίστως να υποστηρίξει την ενεργειακή ασφάλεια, λειτουργεί πολύ πιο συνδεδεμένα όχι μόνο με την εθνική και την περιφερειακή πολιτική αλλά και σε άμεση συνάφεια με την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.
Η ενεργειακή απεξάρτηση από τους βασικούς προμηθευτές βασίζεται στην διαφοροποίηση της προμήθειας και των επιλογών και αυτό με τη σειρά του προϋποθέτει αλλαγές στις υποδομές. Στο πλαίσιο αυτό, έγιναν και γίνονται σοβαρές και συντονισμένες προσπάθειες από τους διαχειριστές, τόσο σε εθνικό όσο και σε υπερεθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε αυτή τη λογική βασίστηκε και ο Κάθετος Διάδρομος, μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε το 2016 από την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία.
Ωστόσο, ο Διάδρομος ήρθε δυναμικά στο προσκήνιο μετά το 2022, όταν αναδείχθηκε ως εναλλακτική λύση για την ενίσχυση της ενεργειακής διαφοροποίησης και της ασφάλειας εφοδιασμού. Εκτός από τη λογική των διαχειριστών που ήταν εστιασμένη σε ένα δεδομένο και πλέον έχει στραφεί και σε άλλα στοιχεία τα οποία τότε θεωρούνταν υποστηρικτικά, πλέον, έχει αλλάξει και η ανάγκη της διασυνδεσιμότητας τόσο στο φυσικό αέριο όσο και στον ηλεκτρισμό. Στο νέο πλαίσιο, απαιτείται μια κοινή, βασισμένη σε συνέργειες με τις αγορές της περιοχής και τα γειτονικά κράτη και για αυτό τα κεφάλαια κατευθύνονται σε πολύ μεγάλο βαθμό στις διασυνδέσεις και σε νέες υποδομές που υποστηρίζουν μεγαλύτερη ελευθερία και διαφοροποίηση των εισαγωγών.
-Η ζήτηση για LNG αναμένεται ότι θα αυξηθεί τα επόμενα χρόνια. Το ρωσικό αέριο παύει να αποτελεί βασική πηγή εφοδιασμού αφήνοντας ένα μεγάλο κενό στην ευρωπαϊκή και κατ’ επέκταση και στην ελληνική αγορά….
Κ. Σιφναίος: Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ψηφίσει τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/261 για τη σταδιακή κατάργηση (phase-out) των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου και τα ευρωπαϊκά κράτη καλούμαστε να εφαρμόσουμε το νέο πλαίσιο, ένα πλαίσιο το οποίο, όπως φαίνεται, η ΕΕ είναι διατεθειμένη να εφαρμόσει απαρέγκλιτα. Λαμβάνοντας υπόψη ότι θα αποσυρθεί από αυτή τη γεωγραφική ζώνη το ρωσικό φυσικό αέριο —το οποίο σήμερα εισάγεται από την Τουρκία στη Βουλγαρία και διαχέεται σε ολόκληρη την περιοχή της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης— και δεδομένου ότι το φυσικό αέριο από άλλους μεγάλους προμηθευτές, όπως η Νορβηγία, δεν φθάνει έως την περιοχή μας (παρά μόνο κάποιες ποσότητες αζέρικου αερίου), δημιουργείται ένα κενό το οποίο πρέπει να καλυφθεί από υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Και σε αυτό θα συμβάλουν τόσο οι υφιστάμενες υποδομές όσο και οι νέες που θα αναπτυχθούν και θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια.
-Επομένως υπάρχει η ανάγκη για ένα δεύτερο FSRU στην περιοχή;
Κ. Σιφναίος: Η δημιουργία μιας ακόμη υποδομής εισαγωγής φυσικού αερίου στην Ελλάδα, η οποία θα καλύψει την στρατηγική της χώρας για εξαγωγές, έχει ήδη αναδειχθεί ως ενδεδειγμένη λύση. Και βέβαια αυτή η υποδομή δεν μπορεί να είναι χερσαία, καθώς ένα τέτοιο έργο θα ήταν πιο χρονοβόρο, πιο δαπανηρό και πιο ευαίσθητο περιβαλλοντικά. Θα πρέπει να είναι πλωτή, ένα νέο FSRU, το οποίο θα καλύψει τη στρατηγική της χώρας για εξαγωγές, εφόσον θα υπάρχει ζήτηση. Και η ζήτηση είναι δεδομένο ότι υπάρχει.
Θεωρώ ότι η λύση ενός δεύτερου τερματικού LNG στη Θράκη, όπως προωθείται από τη Gastrade, υπερέχει των εναλλακτικών επιλογών για τρεις βασικούς λόγους. Πρώτον, διότι ως εταιρεία έχουμε την τεχνογνωσία και την εμπειρία να το κάνουμε, και οι μέτοχοί μας επίσης έχουν την εμπειρία (είναι διαχειριστές συστημάτων σε δύο χώρες και βασικοί παίκτες στην ελληνική αγορά ενέργειας). Ταυτόχρονα, έχουμε και την υφιστάμενη υποδομή και τις εγκαταστάσεις για να το υποστηρίξουμε, όπως υποστηρίζουμε και το σημερινό τερματικό.
Δεύτερον, η γεωγραφική θέση είναι κομβική, διότι είναι κοντά στους εξαγωγικούς άξονες, κυρίως προς Βορρά, αλλά και τον ΤΑΡ που δίνει πρόσβαση στα Δυτικά Βαλκάνια και την Ιταλία.
Και τρίτον, εξαιρετικά σημαντικό, το γεγονός ότι βρίσκεται δίπλα στο υφιστάμενο τερματικό δημιουργεί τεράστιες συνέργειες και λειτουργική ευελιξία. Μπορείς να μοιράσεις φορτία, να λειτουργούν σχεδόν σαν ένα σύστημα, χωρίς καθυστερήσεις και μετακινήσεις σε άλλα Terminals. Αυτή η εγγύτητα δημιουργεί πολύ μεγάλη επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και συνέργεια.
Και φυσικά δεν πρέπει να παραλείψουμε και το γεγονός ότι υπάρχουν ήδη εδραιωμένες σχέσεις σε ένα πλαίσιο συνεργασίας και εμπιστοσύνης με υφιστάμενες αγορές όπως είναι της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας.
-Η επενδυτική απόφαση για το δεύτερο FSRU στη Θράκη αναμένεται μέσα στο 2026. Από ποιους παράγοντες θα εξαρτηθεί η υλοποίηση του έργου;
Κ.Σιφναίος: Το πρώτο είναι η ζήτηση, η οποία είναι δεδομένη καθώς νέες υποδομές θα πρέπει να εξυπηρετήσουν τις προμήθειες – κατά βάση LNG - που θα αντικαταστήσουν το ρωσικό αέριο στην περιοχή. Η ζήτηση, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την ελληνική αγορά, της οποίας το κενό από τη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού αερίου (περίπου 40%) μπορεί, με ορισμένες ενδεχομένως βελτιώσεις, να καλυφθεί από τα υφιστάμενα τερματικά της Αλεξανδρούπολης και της Ρεβυθούσας, αλλά επεκτείνεται στην ευρύτερη περιφερειακή αγορά. Και λαμβάνοντας υπ’ όψιν, ότι, με βάση τα νέα δεδομένα, η εξαγωγική δυνατότητα των υφιστάμενων μονάδων θα είναι σχετικά μικρή, απαιτείται σίγουρα ένα ακόμη τερματικό για να υποστηρίξει τον εξαγωγικό προσανατολισμό της χώρας μας.
Με τα τερματικά πρέπει να μπορούμε να καλύψουμε τις αιχμές της αγοράς και να αξιοποιούμε την εξαγωγική μας δυναμικότητα. Αυτό που θα πρέπει να καλύψει ένα νέο τερματικό είναι κυρίως αυτή η στρατηγική ανάγκη, η οποία υπάρχει. Η ζήτηση υπάρχει σε όλη την περιοχή. Δεν φιλοδοξούμε, ούτε μπορούμε, να καλύψουμε όλο αυτό το κενό ζήτησης. Εκεί που πρέπει να εστιάσουμε είναι στο να είμαστε ανταγωνιστικοί και έτοιμοι χρονικά ώστε να προσφέρουμε στους γείτονές μας ένα μέρος αυτής της ζήτησης. Για να μπορέσουμε να την αξιοποιήσουμε, χρειαζόμαστε τουλάχιστον ένα ακόμη τερματικό ώστε να αξιοποιηθεί αυτή η δυναμικότητα που έχουμε χτίσει και να μην μείνει ανεκμετάλλευτη.
Παραμένοντας στο κομμάτι της ανταγωνιστικότητας, θα ήθελα να επισημάνω ότι η επένδυση σε ένα δεύτερο τερματικό είναι της τάξεως των 450-600 εκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για μια μεγάλη επένδυση η οποία θα πρέπει να υλοποιηθεί και να λειτουργήσει σε μια αγορά που έχει κάποιους εμπορικούς κανόνες και ταυτόχρονα να είναι βιώσιμη οικονομικά. Το έργο θα πρέπει να είναι εμπορικά ανταγωνιστικό (ως προς τις υποδομές, τις ταρίφες, το κόστος μεταφοράς κλπ) έναντι άλλων εναλλακτικών οδών (Πολωνία, Γερμανία, Λιθουανία) που έχουν οι αγορές στις οποίες απευθυνόμαστε. Υπό το πρίσμα αυτό, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι τράπεζες χρηματοδοτούν έργα τα οποία έχουν συμβάσεις. Άρα η ανταγωνιστικότητα φέρνει τις συμβάσεις και οι συμβάσεις φέρνουν τη χρηματοδότηση.
-Πώς θα χρηματοδοτηθεί μια τόσο μεγάλη επένδυση ειδικά σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση κλείνει τις στρόφιγγες;
Κ. Σιφναίος: Ένας επενδυτής, όσο μεγαλύτερη βοήθεια έχει στη χρηματοδότηση ενός έργου, τόσο πιο ανταγωνιστικός μπορεί να γίνει. Για το FSRU Αλεξανδρούπολης, το οποίο λειτουργεί τώρα, λάβαμε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 220-225 εκατ. ευρώ. Και αυτό έγινε διότι η ΕΕ είδε ότι υπάρχει χρηματοδοτικό κενό αλλά και ότι έπρεπε να εξασφαλιστούν ανταγωνιστικές ταρίφες. Εάν δεν είχαμε πάρει χρηματοδότηση, τα τέλη θα έπρεπε να είναι διπλάσια, θα μειωνόταν η πελατειακή μας βάση και θα επιβαρύνονταν οι καταναλωτές και η κοινωνία. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ενέργεια, είτε πρόκειται για μετατροπή σε ηλεκτρισμό είτε για φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται απευθείας για θέρμανση ή στη βιομηχανία, είναι κοινωνικό αγαθό.
Επομένως, ένα έργο 600 εκατ. ευρώ όπως είναι το δεύτερο τερματικό χρειάζεται χρηματοδότηση. Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου, καθίσταται αναγκαία η ανάπτυξη υποδομών που θα το αντικαταστήσουν και, συνακόλουθα, η χρηματοδότησή τους, προκειμένου να υποστηριχθεί αποτελεσματικά η συγκεκριμένη πολιτική.
Για το ζήτημα αυτό ασκούνται ήδη πιέσεις από ισχυρούς παράγοντες της αγοράς σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε ορισμένες χώρες, όπως η Γερμανία, παρόμοιες υποδομές χρηματοδοτούνται συστηματικά, αναγνωριζόμενες ως κρίσιμες για την ενεργειακή ασφάλεια. Υπό αυτό το πρίσμα, τίθεται εύλογα το ερώτημα γιατί ένα αντίστοιχο τερματικό στην Ελλάδα να μη στηριχθεί κεντρικά από το κράτος και, κατ’ επέκταση, μέσω ευρωπαϊκών πόρων;
-To FSRU Αλεξανδρούπολης αποτελεί μια στρατηγική υποδομή σε μια ευαίσθητη γεωγραφικά και γεωστρατηγικά περιοχή. Πώς προστατεύονται τέτοιες υποδομές έναντι μιας ενδεχόμενης υβριδικής απειλής;
Κ. Σιφναίος: Εμείς υλοποιούμε τις επενδύσεις και τις αξιοποιούμε με το βέλτιστο δυνατό τρόπο ώστε να αποφέρουν τα μέγιστα για την κοινωνία, την οικονομία, την ενεργειακή ασφάλεια και την αναβάθμιση του γεωστρατηγικού ρόλου της χώρας μας. Η προστασία όμως μιας υποδομής όπως είναι το FSRU Αλεξανδρούπολης έναντι ασύμμετρων και υβριδικών κινδύνων είναι σε μεγάλο βαθμό και ευθύνη της Πολιτείας.
Το θέμα της ασφάλειας, ιδιαίτερα μάλιστα λόγω της χωροθέτησης του σταθμού αλλά και της στρατηγικής που υπηρετεί, πρέπει να αντιμετωπίζεται με ευαισθησία από την πλευρά του κράτους. Ένας ιδιώτης μπορεί και πρέπει να συνεργαστεί με την Πολιτεία και τις Αρχές και να εφαρμόσει κάποια βασικά μέτρα πρόληψης και προστασίας στο βαθμό που υπάρχουν διαθέσιμες οι σχετικές εφαρμογές. Δεν μπορεί όμως να διαθέτει μέσα επιτήρησης και αποτροπής όπως σκάφη του λιμενικού ή στρατιωτικούς μηχανισμούς ασφάλειας. Αυτό είναι ζήτημα Εθνικής Ασφάλειας και πολιτικής. Μια ενδεχόμενη υβριδική απειλή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά από έναν ιδιωτικό φορέα, όσα μέτρα και εάν έχει λάβει για να περιορίσει ή να αποτρέψει τον κίνδυνο. Απαιτεί συνδρομή της Πολιτείας και φυσικά διαρκή εγρήγορση.
