Το παγκόσμιο εμπορικό «χωριό», όπου τα προϊόντα ταξίδευαν ελεύθερα χωρίς σύνορα, δίνει τη θέση του σε ένα κατακερματισμένο τοπίο «Οχυρών».
Σε αυτό το νέο γεωπολιτικό σκάκι, τα τρόφιμα, δεν είναι απλώς εμπορεύματα. Είναι στρατηγικά αποθέματα. Και η έννοια της διατροφικής αυτάρκειας αναδεικνύεται ως η σημαντικότερη άμυνα μιας χώρας απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: «Γαστρονομικός Πατριωτισμός»: Ρομαντισμός ή οικονομική άμυνα;
Απόδειξη αυτής της νέας, ασταθούς πραγματικότητας είναι η υπόθεση της Γροιλανδίας. Η εμμονή που έπαθε τις τελευταίες εβδομάδες ο Ντόναλντ Τραμπ για την απόκτηση του ελέγχου της νήσου και η ευθεία απειλή για επιβολή τιμωρητικών δασμών στη Δανία (και κατ' επέκταση στην ΕΕ) αν δεν ενδώσει στις πιέσεις, αποκαλύπτει τη νέα φύση των διεθνών σχέσεων. Οι δασμοί πλέον δεν είναι εργαλείο οικονομικής πολιτικής, αλλά γεωπολιτικός μοχλός πίεσης.
Σήμερα, είναι η Γροιλανδία που απειλεί τις εξαγωγές της Δανίας. Αύριο, μπορεί να είναι μια άλλη πολιτική διαφωνία που θα «κλειδώσει» τις εξαγωγές της ελληνικής φέτας ή του λαδιού. Σε ένα περιβάλλον όπου η εμπορική διπλωματία αντικαθίσταται από ωμούς εκβιασμούς, καμία χώρα δεν μπορεί να αισθάνεται ασφαλής βασιζόμενη μόνο στις εξαγωγές.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Η βίαιη ενηλικίωση του Κάμπου: Το τέλος του μικροκαλλιεργητή και η επέλαση των «Big Ag»…
Η Ευρώπη πήρε ένα σκληρό μάθημα τα προηγούμενα χρόνια με την ενεργειακή κρίση: Όταν εξαρτάσαι από τις εισαγωγές για να ζεστάνεις τους πολίτες σου, είσαι ευάλωτος. Τώρα, το μάθημα μεταφέρεται στο ράφι του σούπερ μάρκετ. Όταν οι ΗΠΑ κλείνουν την αγορά τους με δασμούς (επηρεάζοντας ελληνικά προϊόντα όπως η φέτα, το λάδι, η κομπόστα) και ταυτόχρονα απειλούνται οι εμπορικοί δρόμοι, μια χώρα που δεν μπορεί να θρέψει τον πληθυσμό της είναι όμηρος των εξελίξεων.
Στην Ελλάδα, συχνά παρασυρόμαστε από τον μύθο της «πλούσιας αγροτικής χώρας». Η αλήθεια των αριθμών, όμως, είναι πιο σκληρή. Μπορεί να είμαστε πλεονασματικοί σε λάδι, φρούτα και φέτα, αλλά είμαστε ελλειμματικοί σε κρίσιμα είδη διατροφής:
- Εισάγουμε το μεγαλύτερο μέρος του μοσχαρίσιου κρέατος.
- Εισάγουμε μαλακό σιτάρι για το ψωμί μας.
- Εισάγουμε ζωοτροφές για να ταΐσουμε τα ζώα μας.
Σε καιρούς εμπορικής ειρήνης, αυτό δεν ήταν πρόβλημα. Αγόραζες φθηνά από εκεί που συνέφερε. Σε καιρούς εμπορικού πολέμου όμως, όπου οι δασμοί του Τραμπ προκαλούν ντόμινο αντιποίνων και ανατιμήσεων, το να εξαρτάσαι από τις εισαγωγές σημαίνει ότι εισάγεις πληθωρισμό και ανασφάλεια. Η επιστροφή στην παραγωγή, λοιπόν, δεν είναι απλώς οικονομικό ζητούμενο για να τονωθεί το ΑΕΠ. Είναι ζήτημα εθνικής επιβίωσης.
Το να παράγουμε το δικό μας κρέας, τα δικά μας όσπρια και τις δικές μας ζωοτροφές, λειτουργεί ως ασπίδα (buffer). Όταν έχεις αυτάρκεια:
- Δεν φοβάσαι αν κλείσουν τα σύνορα ή αν εκτοξευθούν τα μεταφορικά κόστη.
- Μπορείς να συγκρατήσεις τις τιμές στο εσωτερικό, προστατεύοντας τον καταναλωτή.
- Έχεις διαπραγματευτική δύναμη.
Οι εξελίξεις στις ΗΠΑ μας αναγκάζουν να αναθεωρήσουμε και το εξαγωγικό μας μοντέλο. Εδώ και χρόνια, η στρατηγική μας ήταν: «Παράγουμε για να εξάγουμε». Φυτεύαμε ελιές και αμπέλια με το όνειρο της αμερικανικής αγοράς… Όταν όμως αυτή η αγορά υψώνει τείχη 20% ή 30% δασμών, τα προϊόντα μένουν αδιάθετα πίσω. Η λύση δεν είναι η εσωστρέφεια, αλλά η ισορροπία.
Μια σοβαρή εθνική στρατηγική πρέπει να δώσει κίνητρα για να καλυφθούν πρώτα οι εγχώριες διατροφικές ανάγκες (υποκατάσταση εισαγωγών) και μετά να στοχεύσουμε στις εξαγωγές. Δεν νοείται να εξάγουμε εξαιρετικά φρούτα και να εισάγουμε αμφιβόλου ποιότητας κρέας και γάλα για να καλύψουμε τη ζήτηση. Οι δασμοί και ο προστατευτισμός που βλέπουμε διεθνώς δεν είναι μια παρένθεση.
Είναι η νέα κανονικότητα. Σε αυτόν τον κόσμο, οι χώρες χωρίζονται σε αυτές που μπορούν να ταΐσουν τους πολίτες τους και σε αυτές που περιμένουν τα καράβια. Η Ελλάδα έχει το κλίμα και τη γη για να ανήκει στην πρώτη κατηγορία. Αρκεί να καταλάβουμε ότι η γεωργία το 2026 δεν είναι lifestyle, αλλά η βαριά βιομηχανία της εθνικής μας ασφάλειας…
