Το μεγάλο διακύβευμα της εποχής μας είναι η βιώσιμη παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών σε όλους τους κλάδους της οικονομίας. Τι σημαίνει ακριβώς βιώσιμη πρωτογενής παραγωγή; Σε γενικές γραμμές η παραγωγή προϊόντων με την μικρότερη δυνατή επιβάρυνση του εδάφους, των νερών και του αέρα, η φροντίδα να βρίσκονται συνεχώς σε καλή κατάσταση αλλά και η εκτροφή ζώων βασισμένη στην ευζωία, χωρίς όμως να ξεφεύγουμε από τον βασικό στόχο, που είναι η παροχή θρεπτικής τροφής σε ικανοποιητικές τιμές για τους πολίτες-καταναλωτές. Η βιώσιμη παραγωγή, δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής των προγόνων μας, αν και δανείζεται την βασική τους αντίληψη του σεβασμού προς τους χρησιμοποιούμενους φυσικούς πόρους.
Η βιώσιμη παραγωγή σήμερα, βασίζεται 100% στην γνώση: σύγχρονοι σπόροι, πρωτοποριακά προϊόντα και συστήματα θρέψης, αποφυγή «σκληρών» φυτοπροστατευτικών προϊόντων, χρήση μηχανικών μέσων στη θέση χημικών σκευασμάτων, εναλλαγή καλλιεργειών για την προστασία του εδάφους, θηλασμός με μητρικό γάλα των ζώων, καλές συνθήκες σταβλισμού και άλλα πολλά.
Ο τρόπος παραγωγής που πληρεί τα παραπάνω, είναι αποτέλεσμα μεγάλης και συστηματικής έρευνας, ανάπτυξης και τεχνολογίας που διεξάγεται παγκοσμίως τόσο από τον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα. Η χώρα μας δυστυχώς δεν έχει την πολυτέλεια να μπορεί να αναπτύξει καινοτόμα προϊόντα, αλλά μπορεί να υιοθετήσει και εξελίξει καινοτόμες δράσεις, στο δύσκολο μεσογειακό περιβάλλον που τόσο κινδυνεύει από την κλιματική αλλαγή. Λόγω κυρίως της τελευταίας, η σημερινή κατάσταση μοιάζει αρκετά με την προ 50ετίας εποχή της λεγόμενης «πράσινης επανάστασης», όπου όλα άρχισαν να καλλιεργούνται με διαφορετικό τρόπο και ανακαλύφθηκαν και υιοθετήθηκαν οι σπόροι, οι μηχανολογικές κατασκευές, τα προϊόντα θρέψης (λιπάσματα) τα οποία χόρτασαν την υφήλιο ψωμάκι.
Η Ελλάδα του ‘60 στην αγροτική πρωτοπορία
Τότε η χώρα μας μετείχε σε πολύ ικανοποιητικό βαθμό στις εξελίξεις. Κι αναφέρουμε δύο τρανταχτά παραδείγματα. Πρώτον από την πείνα της κατοχής, σύντομα η Ελλάδα έγινε εξαγωγική χώρα σε πλήθος προϊόντων, όπως τα εσπεριδοειδή, το λάδι, πολλά λαχανικά με κορυφαίο επίτευγμα της τότε εποχής η κατάκτηση της πρώτης θέσης στην παραγωγή κονσερβοποιημένου ροδάκινου. Το δεύτερο παράδειγμα, ήταν η δημιουργία από το τότε Ινστιτούτο Σιτηρών στην Θεσσαλονίκη, ποικιλιών σκληρού σιταριού πολύ αποδοτικών και άριστα προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με το βαμβάκι.
Τελευταίο ίσως επίτευγμα της «ένδοξης»αυτής εποχής ήταν η έναρξη της καλλιέργειας ακτινιδίου,που μας έφερε σήμερα πρωταγωνιστές στην παγκόσμια αγορά.
Βέβαια κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι από τότε και ο κρατικός τομές σε ολόκληρο τον κόσμο παραχώρησε τη θέση του στον ιδιωτικό και τα σύγχρονα προϊόντα και εισροές εμπορευματοποιούνται με πατέντες. Γιαυτό άλλωστε και κοστίζουν μια περιουσία το καθένα. Αυτό όμως που πρέπει να κρατήσουμε, είναι ότι κι εμείς με τα φτωχά μας μέσα και το μικρό μας μέγεθος, κατορθώσαμε να πρωταγωνιστήσουμε. Στη συνέχεια βέβαια, ικανοποιώντας την ιστορική μας μοίρα, κατορθώσαμε να απωλέσουμε το πλεονέκτημα αυτό και οι αγρότες μας να διεκδικούν την επιβίωσή τους στους δρόμους.
Πως ανταγωνιστικά έθνη φροντίζουν για το αύριο της παραγωγής τους
Προκειμένου να εξοικειωθούμε με τα σύνθετα αυτά θέματα, θα περιγράψουμε πως αντιμετωπίζει ο Καναδάς ένα παρόμοιο θέμα, αυτό της προσαρμογής των ποικιλιών στην κλιματική αλλαγή, όπως το περιγράφει ανταπόκριση της Deutsche Welle. Καλά θα πει κάποιος, με τον Καναδά βρήκες κι εσύ να μας συγκρίνεις; Ναι, διότι ο Καναδάς, είναι βασικός μας αντίπαλος σε πολλά προϊόντα, όπως το σκληρό σιτάρι και οι ελαιούχοι σπόροι, που πλημμυρίζουν ακόμη και τις γειτονικές μας μεσογειακές αγορές. Άλλωστε η μεθοδολογία παραμένει η ίδια.
Στον ερευνητικό σταθμό της Οτάβα, Καναδοί επιστήμονες πασχίζουν να φτιάξουν καινούργιες ποικιλίες σιταριού και σόγιας που να αντέχουν στο νέο θερμό και άνυδρο καλοκαίρι της περιοχής! Κι επειδή έμαθαν ότι και στην Κίνα αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα, κάλεσαν τους Κινέζους συναδέλφους τους να δουλέψουν μαζί. (Να το μάθει ο Τράμπ...χάθηκαν). Το μεγάλο τους πρόβλημα είναι ένας μύκητας, το φουζάριο, το οποίο προκαλεί ζημιά στο 5% της παραγωγής σιτηρών του Καναδά και που ανέρχεται σε 3,5, δισ. ευρώ ετησίως (η παραγωγή).Το πρόβλημα του φουζαρίου είναι παλιό, το καινούργιο εύρημα είναι το γεγονός ότι σήμερα οι βροχές συνοδεύονται από υψηλές θερμοκρασίες, συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη μυκήτων και κατά συνέπεια του φουζαρίου.
Επειδή οι κλιματικές εκτιμήσεις προβλέπουν ένα δύσκολο μέλλον, οι Καναδοί φροντίζουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα πριν προκαλέσει τεράστιες ζημιές. 5% της παραγωγής των 3,5 δισ. είναι είναι σχεδόν 175 εκατ. ευρώ, δηλαδή όση η ελληνική παραγωγή σκληρού σιταριού συνολικά. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι δίκιο έχουν, γιατί η ζημιά τους θα ήταν μεγάλη ενώ σε εμάς εδώ 5% επί των 175 εκ είναι μόλις 8,7 εκατ. ευρώ. Ο συλλογισμός αυτός όμως δεν είναι σωστός, διότι οι περισσότερες αγροτικές διεκδικήσεις σκοντάφτουν σε τέτοια ποσά για να ικανοποιηθούν. Άρα για τον Έλληνα αγρότη είναι πολύ σημαντικά. Άρα εάν μπορούσαμε κι εμείς να περισώσουμε 8,7 εκατ. ευρώ από μια και μόνη κίνηση, κάποιοι αγρότες μας δεν θα ξεροστάλιαζαν στα μπλόκα…
Ποικιλίες προσαρμοσμένες στην κλιματική αλλαγή
Το δεύτερο πείραμα που γίνεται στον σταθμό της Οτάβα, μοιάζει πολύ με τη δικιά μας περίπτωση με το Ινστιτούτο Σιτηρών και το σκληρό σιτάρι. Πριν αρκετά χρόνια η καλλιέργεια της σόγιας ήταν άγνωστη στον Καναδά, αφού το κρύο και οι βροχές δεν δημιουργούσαν τις κατάλληλες συνθήκες. Βλέποντας την καλλιέργεια να ανδρώνεται στις γειτονικές ΗΠΑ, οι Καναδοί ερευνητές κατέβαλαν προσπάθεια κι έφτιαξαν ποικιλίες που ανταποκρίνονταν στις συνθήκες τους, κι έτσι η χώρα αυτή καταγράφηκε στις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις σόγιας. Αλλάζοντας όμως οι κλιματικές συνθήκες, με τις προβλέψεις να επιμένουν σε λιγότερες βροχές στο μέλλον, οι ερευνητές ψάχνουν να βρουν πως θα ξεπεράσουν το πρόβλημα της επάρκειας νερού στο φυτό, διασφαλίζοντας έτσι την βιωσιμότητα επενδύσεων πολλών χρόνων που έγιναν από κυβερνήσεις, αγρότες και ιδιωτικές εταιρείες στον κλάδο της καναδέζικης σόγιας.
Αντίστοιχες έρευνες γίνονται και σε άλλα θέματα, με τα αποτελέσματά τους να διαχέονται στους αγρότες. Έτσι, το πρακτορείο Reuters, ανακάλυψε τον Καναδό αγρότη Simon Ellis στην Μανιτόμπα, που μετά από μια καταστροφικά καιρικά χρονιά με τα νερά να κατακλύζουν τα χωράφια του, με βαριά καρδιά ανέβηκε στην αλωνιστική του μηχανή να συγκομίσει ότι είχε απομείνει. Με έκπληξή του διαπίστωσε ότι η αποθήκη του γέμιζε γρήγορα και με ικανοποιητικής ποιότητας σοδειά. Έχοντας ακολουθήσει τις προσταγές της σύγχρονης επιστήμης περί μη αναστροφής του εδάφους, περί χρήσης κατάλληλων σπόρων, γεωργίας ακριβείας, λιπασμάτων βραδείας αποδέσμευσης και σύγχρονης αντιμετώπισης των ζιζανίων, κατόρθωσε να βγάλει μια σοδειά που θα τον ζήσει, παρόλο που το μισό χρόνο ήταν κάτω από το νερό!
Σκεφτείτε το δικό μας Ινστιτούτο Σιτηρών να είχε συνεχίσει να βελτιώνει ποικιλίες και καλλιεργητικές μεθόδους στο σιτάρι και τώρα που το έχουμε ανάγκη όσο τίποτα άλλο να μπορούσε να θρέψει την μέση Ελληνική αγροτική οικογένεια. Αφήνοντας όμως τα πράγματα στην τύχη τους, τα κοστολόγια εκτοξεύτηκαν, οι αποδόσεις τρεμοπαίζουν χωρίς αμειψισπορά και το μέλλον φαντάζει αβέβαιο.
Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός της χώρας μας, αναγνώρισε ότι στο θέμα του ΟΠΕΚΕΠΕ η Κυβέρνησή του έκανε λάθος, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ήταν ένα πρόβλημα που αφορούσε και πολλές άλλες κυβερνήσεις όλων των παρατάξεων. Δυστυχώς αυτή είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή την οποία όμως ούτε και η αντιπολίτευση θέλησε να αποκαλύψει, έχει να κάνει με την απαξίωση όλων των μηχανισμών αγροτικής ανάπτυξης, δηλαδή των εργαλείων που έφτασαν την Ελλάδα να είναι διεθνής παίκτης σε πολλά προϊόντα, με ευθύνη πάλι όλων όσων κυβέρνησαν τα τελευταία πολλά χρόνια.
Σκοπός μας εδώ, δεν είναι να αποδώσουμε ευθύνες, αυτό το κάνει ο λαός στις εκλογές. Εδώ, επισημαίνουμε τρόπους να ξεπεράσουμε την σημερινή μας αδιέξοδη κατάσταση, δανειζόμενοι καλά παραδείγματα από άλλους τόπους που τα κατάφεραν καλύτερα από εμάς.
Το θέμα της τεχνολογίας στην παραγωγή, είναι το πρώτο θέμα που θα ασχοληθούμε. Τα επόμενα αφορούν την ανάπτυξη της υπαίθρου μέσω του αγροτουρισμού, την λειτουργία εναλλακτικών θεσμών εμπορίας αγροτικών προϊόντων και τέλος την σημασία άλλων κλάδων όπως των αγροτικών μηχανημάτων.
