Ο πρωτοφανής καύσωνας που έπληξε την απροετοίμαστη αγροτική Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη έχει ήδη αφήσει τα σημάδια του στις καλλιέργειες και τις εκτροφές ζώων. Είναι μάλιστα τόσο ισχυρά, που Γάλλοι αναλυτές, στη χώρα που επλήγη μάλλον περισσότερο από κάθε άλλη, εκτιμούν ότι τον λογαριασμό θα κληθούν να πληρώσουν οι καταναλωτές, μέσω αυξημένων τιμών.
Η Γαλλίδα Υπουργός Γεωργίας και Διατροφικής Κυριαρχίας, όπως λέγεται το Υπουργείο Γεωργίας στα... γαλλικά, χαρακτήρισε τις επιπτώσεις κολοσσιαίες.
Ας ξεκινήσουμε από το πλέον εμβληματικό, αλλά ιδιαίτερα βαλλόμενο προϊόν λόγω διεθνούς έλλειψης ζήτησης, τα γαλλικά κρασιά. Η έλλειψη νερού, σε συνδυασμό με τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες, αναμένεται να έχει επιπτώσεις στην ποσοτική και ίσως στην ποιοτική παραγωγή των αμπελιών, αφού οι ρώγες ωριμάζουν νωρίτερα. Το χειρότερο όμως είναι η αυξημένη τους ευαισθησία στις φωτιές: ήδη 12.000 στρέμματα αμπελιών έχουν καεί, ύψος ρεκόρ για τα μέσα του καλοκαιριού.
Θα μείνουν χωρίς χόρτο τα φημισμένα μοσχάρια Limousin
Το άλλο φημισμένο και προσοδοφόρο προϊόν είναι το βοδινό κρέας, ειδικά της ονομαστής περιοχής Λιμουζίν. Εκεί η Agreste, η στατιστική υπηρεσία της χώρας, εκτιμά ότι, λόγω καύσωνα, το χόρτο της περιοχής αναπτύσσεται με πολύ βραδείς ρυθμούς, γεγονός που αναμένεται να επιφέρει μείωση της ετήσιας παραγωγής μέχρι και 55% σε κάποια σημεία, αφού τα 2/3 της ετήσιας απόδοσης παράγονται μέχρι τις 10 Ιουλίου. Οι εκμεταλλεύσεις που στηρίζονται πολύ στη δική τους παραγωγή χονδροειδών ζωοτροφών (χόρτα) αναμένεται να πληγούν ιδιαίτερα, σε βαθμό που ίσως τεθεί θέμα οικονομικής τους βιωσιμότητας. Οι επιπτώσεις στην τελική παραγωγή βοδινού κρέατος εκτιμώνται μεταξύ 10% και 15% της ετήσιας παραγωγής, ποσοστό πολύ υψηλό για ένα προϊόν τόσο υψηλής αξίας.
Μιλώντας για τον καύσωνα και την κτηνοτροφία, στις εικόνες που πιθανόν είδατε με τους Γάλλους καταναλωτές να συρρέουν στα σούπερ μάρκετ για να αγοράσουν κλιματιστικά και ανεμιστήρες, σκεφθείτε κάτι αντίστοιχο στα καταστήματα που πωλούν κτηνοτροφικά εφόδια, με τους κτηνοτρόφους να ζητούν τεράστιους ανεμιστήρες οροφής και άλλα συστήματα δροσισμού.
Στις αροτραίες καλλιέργειες τώρα, σύμφωνα με προσωρινές εκτιμήσεις του Υπουργείου, οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες θα επιφέρουν μείωση της παραγωγής καλαμποκιού κατά 30%. Η καλλιέργεια αυτή είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις υψηλές θερμοκρασίες κατά την περίοδο της γονιμοποίησης, αφού η γύρη χάνει την αποτελεσματικότητά της.
Τεράστιες μειώσεις παραγωγής χωραφιών και οπωρώνων
Απώλειες 50% για τα καρότα, 50% για τον λυκίσκο και εκτεταμένες απώλειες για τις δενδρώδεις καλλιέργειες. Από αυτές ξεχωρίζει η καλλιέργεια δαμάσκηνων, ενός ισχυρά εξαγωγικού προϊόντος, το οποίο όμως αντιμετωπίζει γενικότερα προβλήματα λόγω έλλειψης καλλιεργητών να ασχοληθούν μαζί του. Μεγάλες και ονομαστές φίρμες σοκολάτας των Παρισίων έχουν αγοράσει σημαντικά αγροκτήματα με το ιδιαίτερα γευστικό αυτό προϊόν της γαλλικής υπαίθρου, σε μια κίνηση μεταξύ οικονομικού κινήτρου και εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, ώστε να διατηρηθούν συγκεκριμένες ποικιλίες. Κόποι και προσπάθειες χρόνων λιώνουν κάτω από τον καυτό ήλιο!!!
Στη χειρότερη ξηρασία και ζέστη που θυμούνται οι Γάλλοι αγρότες από το 2003, η κυβέρνηση έχει απαγορεύσει τον θερισμό μεταξύ 14.00 και 17.00. Πολλοί αγρότες προτιμούν να δουλεύουν τα υπερσύγχρονα μηχανήματά τους όλο το βράδυ, τόσο για να προστατεύσουν τα ίδια όσο και για να αποφύγουν τυχόν πρόκληση πυρκαγιάς. Τα κέντρα όμως αποθήκευσης είναι κλειστά τις ώρες αυτές, με αποτέλεσμα να υπάρξει έλλειψη μεταφορικών μέσων και καθυστέρηση της όλης διαδικασίας!!!
Ο Stephane Delapre, αγρότης από το Beauvoir-sur-Mer, δήλωσε ότι έχασε τα μισά του κοτόπουλα ελευθέρας βοσκής: «Βάλαμε ανεμιστήρες, αλλά έφτασε 40-41°C υπό σκιά. Δεν μπορούσαμε να κάνουμε κάτι άλλο», συμπλήρωσε. «Είναι η χειρότερη ζημιά στα 42 χρόνια που είμαι στον κλάδο», δήλωσε, περιμένοντας συνεργείο να περισυλλέξει τα νεκρά ζώα. Το ακριβές νούμερο των πάσης φύσεως νεκρών ζώων εκτιμάται ότι θα είναι πολύ υψηλό, θα γίνει όμως γνωστό με τη λήξη του φαινομένου.
Σαν έτοιμη από καιρό η διοικητική μηχανή
Ενδιαφέρον έχει η άμεση αντίδραση της Γαλλίδας Υπουργού κ. Άνι Ζενεβάρ, με εξειδικευμένες ανακοινώσεις, που σημαίνει ότι οι υπηρεσίες της ήταν προετοιμασμένες για το ενδεχόμενο αυτό, δικαιώνοντας έτσι τον τίτλο της διατροφικής κυριαρχίας. Συγκεκριμένα ανακοίνωσε την επέκταση των αγροτοδασικών εκτάσεων για βόσκηση (δένδρα μαζί με βοσκότοπο που αμβλύνουν τις επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών, αλλά διαμορφώνουν κι αισθητικά ένα φιλικό τοπίο), την επέκταση των συστημάτων δροσισμού και όχι κλιματισμού των κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων, καθώς και τη δημιουργία ταμιευτήρων νερού για καθαριότητα αλλά και πόσιμο νερό για τα ζώα.
Γερμανία, τυχερή λόγω φάσης των καλλιεργειών
Η Γερμανία, που και αυτή χτυπήθηκε από τον καύσωνα, φαίνεται ότι, λόγω εποχής, θα έχει μικρότερα προβλήματα. Το κύριο πρόβλημα θα είναι η πτώση της παραγωγής σιτηρών, από 755 κιλά ανά στρέμμα σε 703. Παρόλη την αύξηση των εκτάσεων, το ποσό της τελικής παραγωγής θα είναι μικρότερο από πέρυσι. Το μαλακό σιτάρι αναμένεται να φτάσει τους μόλις 22,5 εκατ. τόνους, ή 11,7% χαμηλότερα από πέρυσι. Χαμηλότερα θα κυμανθεί και το καλαμπόκι, κατά 8,1%. Αντίθετα, το κριθάρι ήταν έτοιμο για θερισμό και αντιμετώπισε ελάχιστα προβλήματα από τον καύσωνα, σε αντίθεση με άλλες χώρες ανατολικότερα της Γερμανίας.
Η έντονη χαλαζόπτωση της 13ης και 14ης Ιουνίου αναμένεται να επηρεάσει την παραγωγή σε πάνω από 1 εκατ. στρέμματα στις βόρειες περιοχές της χώρας. Τέτοια ισχυρά φαινόμενα συνέβαιναν μέχρι τώρα στη νότια Γερμανία, λόγω υψηλότερων θερμοκρασιών. Η τεράστιας έκτασης αυτή χαλαζόπτωση αποδίδεται από τους ειδικούς ως αποτέλεσμα του καύσωνα.
Πολωνία: Κόποι ετών σε κίνδυνο
Ανατολικότερα τώρα, στην Πολωνία, η παραγωγή κριθαριού χτυπήθηκε βάναυσα, αφού οι αποδόσεις έπεσαν κατά 200 κιλά το στρέμμα στις καλές περιπτώσεις, ενώ υπήρξαν και εκμεταλλεύσεις που συγκόμισαν μόλις 100 κιλά το στρέμμα (συνήθεις αποδόσεις στην Πολωνία περί τα 600+ κιλά/στρ.). Το χειρότερο είναι ότι οι χαμηλές τιμές παραγωγού, οι χαμηλότερες της 20ετίας, δεν λένε να ανακάμψουν.
Σύμφωνα με το Πολωνικό Ινστιτούτο Εδάφους και Καλλιεργειών (IUNG), η ξηρασία έχει επηρεάσει το 15% των χειμερινών και το 22% των ανοιξιάτικων σιτηρών. Η έλλειψη εδαφικής υγρασίας δεν επέτρεψε το ομαλό γέμισμα των σπόρων. Το Αγροτικό Επιμελητήριο της χώρας εκτιμά ότι το κόστος παραγωγής του ανοιξιάτικου κριθαριού φθάνει τα 653 ΠΛΝ/στρ., ενώ τα αναμενόμενα έσοδα εκτιμώνται σε μόλις 514 ΠΛΝ, αφήνοντας μια ζημιά της τάξης των 140 ΠΛΝ ή 35 ευρώ/στρέμμα. Δεδομένου ότι το κριθάρι είναι συχνά καλλιέργεια αδύναμων οικονομικά εκμεταλλεύσεων, λόγω των χαμηλών εισροών που απαιτεί, οι παραπάνω εξελίξεις ίσως σημάνουν και το τέλος κάποιων από αυτές.
Μεταξύ 11 και 17 Ιουνίου, η θερμοκρασία στη χώρα ξεπέρασε τους 35°C για 11 συνεχείς ημέρες, με τη νυχτερινή να βρίσκεται σε αντίστοιχα υψηλά επίπεδα. Έτσι επηρεάστηκαν πολύ οι οπωρώνες της χώρας, μιας καλλιέργειας στην οποία οι Πολωνοί αγρότες είχαν επενδύσει τα μάλα τα τελευταία χρόνια. Στην περίπτωση μάλιστα των μήλων, αυτό τους έφερε να κατακτήσουν την πρώτη πανευρωπαϊκά θέση. Εκφράζονται μάλιστα ανησυχίες όχι μόνο για τη φετινή παραγωγή αλλά και για τα ίδια τα δένδρα.
Η μεταποιητική βιομηχανία της χώρας τέθηκε αμέσως σε συναγερμό, αφού τα αποθέματα έτοιμων προϊόντων βρίσκονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Βλέπετε, η επιτυχία έχει και το κόστος της.
Ουγγαρία, πτώση αλλά εφησυχασμός
Ούτε η Ουγγαρία έμεινε ανέπαφη. Ο Tamás Petőházi, επικεφαλής της Ένωσης Καλλιεργητών Σιτηρών της χώρας, εκτιμά ότι η φετινή παραγωγή θα υπολείπεται της συνήθους κατά 1,1 εκατ. τόνους. Διευκρίνισε πάντως ότι οι ποσότητες αυτές είναι επαρκείς για την εγχώρια κατανάλωση. Δεν είμαστε σε θέση να εκτιμήσουμε την πλήρη διάσταση της δήλωσης αυτής, εάν δηλαδή είναι ουσιαστική ή αντικατοπτρίζει πεποιθήσεις παλαιότερων ετών…
Κι εδώ οι χαμηλές τιμές δεν ανακάμπτουν. Τα υψηλά αποθέματα αποδίδονται στις εισαγωγές από τις χώρες της Νότιας Αμερικής. Η Ουγγαρία είναι μια εσωτερική χώρα και οι εισαγωγές πραγματοποιούνται με χερσαία μέσα. Προκαλεί εντύπωση ότι οι εισαγωγές από χώρες της Λατινικής Αμερικής προκαλούν προβλήματα σε αυτή και όχι σε παράκτιες χώρες, όπου δέχονται τα καράβια. Ίσως να είναι νωρίς να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις της συμφωνίας MERCOSUR και η επίκλησή της χωρίς επιχειρήματα σίγουρα δεν εξυπηρετεί το συμφέρον των αγροτών.
Ολλανδία, πολλές οι δυσκολίες
Στην άλλη μεγάλη αγροτική δύναμη της Ευρώπης, την Ολλανδία, η κατάσταση είναι απόλυτα ρευστή. Παρά το μικρό της μέγεθος, η νότια χώρα αντιμετωπίζει πολύ μεγαλύτερα και οξύτερα προβλήματα από τη βόρεια. Εκεί υπάρχουν απαγορεύσεις ποτίσματος χωραφιών και άλλα περιοριστικά μέτρα, με τα οποία άρχισαν να φλερτάρουν και οι βορειότερες περιοχές. Στη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων 50 ετών έχουν προστεθεί και οι υψηλές θερμοκρασίες, που συνεπάγονται αυξημένη κατανάλωση νερού για άρδευση, πότισμα κήπων αλλά και άλλες ανθρώπινες χρήσεις.
Το μόνο παρήγορο είναι ότι η εκτεταμένη καλλιέργεια πατάτας της χώρας έχει μικρότερες της συνήθους προσβολές από μύκητες. Κάτι είναι κι αυτό, μετά την τεράστια περσινή ζημιά, όπου οι παραγωγοί πλήρωναν και 2 ευρώ ανά 100 κιλά προϊόντος, απλώς και μόνο για να καταλήξουν στις χωματερές. Εκφράζονται πάντως φόβοι ότι η υψηλή εξάτμιση, 7 mm εβδομαδιαίως, δεν θα επιτρέψει την αναπλήρωση των υδάτων που χρειάζεται το φυτό, με συνέπεια τη μειωμένη αποτελεσματικότητα των ψεκασμών. Αυτό που στην καθημερινότητα φοβόμαστε μήπως άνοιξε ο ασκός του Αιόλου...
Αμμοθύελλα στην Ουκρανία!!!
Το πλέον όμως εντυπωσιακό φαινόμενο του διαστήματος αυτού ήταν η αμμοθύελλα που ξέσπασε στην Ουκρανία και προκάλεσε σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή μεγάλου μέρους των σπαρμένων ζαχαρότευτλων. Για να συμβεί ένα τέτοιο φαινόμενο, σημαίνει ότι υπάρχει ήδη σκόνη από χέρσες εκτάσεις. Δεν διευκρινίζεται για ποιον λόγο υπήρχαν τόσες πολλές χέρσες εκτάσεις, εάν δηλαδή ήταν παραδοσιακά ακαλλιέργητες ή έχουν μείνει έτσι τώρα με τον πόλεμο.
Στο δύσκολο αυτό τοπίο που περιγράψαμε, το μόνο που έλειπε είναι οι αυξήσεις των τελικών τιμών. Σύμφωνα με γνώστες της διαμόρφωσης τιμών στο ράφι, αυτές δεν θα αργήσουν. Το γαλλικό κανάλι France 24 έχει ήδη εντοπίσει αυξήσεις σε νωπά προϊόντα, ενώ δεν αποκλείει μέχρι το τέλος του χρόνου να δούμε αυξήσεις (κι άλλες) στο βοδινό και μοσχαρίσιο κρέας.
Σε κάθε περίπτωση, η δήλωση του Γάλλου ερευνητή Inaki Garcia de Cortazar-Atauri, του φημισμένου INRA, θέτει το πλαίσιο της περαιτέρω συζήτησης: «Δεν υπάρχει μαγική συνταγή ενάντια στις επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών». Για να συμπληρώσει ότι οι φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο υιοθέτησης λύσεων που μπορούν να αναπτυχθούν στο μέλλον.
Σε απλά ελληνικά, έχουμε γολγοθά μπροστά μας...
Φώτο: @associated press
