Το βαθύ διατλαντικό χάσμα σχετικά με την παγκόσμια ηγεσία ανέδειξε η φετινή Διάσκεψη του Μονάχου με έντονες αντίθετες απόψεις μεταξύ Αμερικανών και Ευρωπαίων αξιωματούχων.
Η παγκόσμια σκηνή έγινε πεδίο σύγκρουσης στρατηγικών και ιδεολογιών: από τη μία πλευρά, η Ευρώπη που διεκδικεί αυτονομία και προστασία των αξιών της και από την άλλη, μια απρόβλεπτη Αμερική που αμφισβητεί τα πάντα και θέτει σε δοκιμασία χρόνιους δεσμούς. Οι δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, όσο διπλωματικές κι αν ήταν, αποκάλυψαν ότι το χάσμα δεν έχει γεφυρωθεί - οι αιχμές για πολιτισμική παρακμή, μαζική μετανάστευση και αποβιομηχάνιση υπενθύμισαν ότι οι διαφορές είναι βαθιές και οι συμμαχίες εύθραυστες.
Την ίδια ώρα, η Ευρώπη αντιδρά, με ηγεσίες όπως του Μακρόν, του Μερτς και της Φον ντερ Λάιεν να στέκονται απέναντι στην αμερικανική πίεση, προβάλλοντας αποφασιστικότητα, ενότητα και στρατηγική αυτονομία. Στο κλίμα αυτό, κάθε λέξη, κάθε χειρονομία και κάθε ομιλία αποκτά πολιτική βαρύτητα, με το μέλλον της Δύσης να φαίνεται πιο αβέβαιο από ποτέ.
Eνεργειακό αντιστάθμισμα
Αντιστάθμισμα σε όλα αυτά, η αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας στον Κάθετο Διάδρομο, με κορυφαίο Αμερικανό αξιωματούχο να αποδίδει τα εύσημα στην Αθήνα, η οποία αποκτά καίριας σημασίας ρόλο στα ενεργειακά.
Ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου είχε σημαντικές επαφές στο περιθώριο της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου σε μία εξαιρετικά κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία. Μεταξύ αυτών με την υπουργό Οικονομικών και Κλιματικής Δράσης της Γερμανίας, Katherina Reiche και τον Εκτελεστικό Διευθυντή του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Tζάριντ Έιγκεν.
Μάλιστα, ο τελευταίος αναφέρθηκε στην Ελλάδα, τις ενεργειακές συμφωνίες που υπεγράφησαν στο P-TEC, αλλά και τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου. Ο σύμβουλος του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την ενέργεια ως «εργαλείο επίτευξης της ειρήνης στην Ουκρανία», δίνοντας ως παράδειγμα τον Κάθετο Διάδρομο τη μεταφορά φυσικού αερίου μέσω αυτού ως μέρος της ατζέντας ενεργειακής κυριαρχίας των ΗΠΑ.
Μάλιστα, έδωσε συγχαρητήρια στον κ. Παπασταύρου που παρακολουθούσε τη συζήτηση εκείνη την ώρα. «Και είναι ακριβώς αυτό για το οποίο μιλούσα, για το πώς αυτός ο πρόεδρος έχει χρησιμοποιήσει την ενέργεια ως διπλωματικό εργαλείο όπως ποτέ άλλοτε. Και θέλω να δώσω έναν ιδιαίτερο μπράβο στον Έλληνα Υπουργό Ενέργειας που βρίσκεται εδώ στην πρώτη σειρά. Δηλαδή, όσο κι αν μου αρέσει να έρχομαι σε αυτά τα συνέδρια και να μιλάω για αυτά τα ζητήματα, προτιμώ πολύ περισσότερο να πηγαίνω σε μια εγκατάσταση LNG και να βλέπω την εισαγωγή να φτάνει».
Στη συνέχεια, αναφερόμενος στο P-TEC, τόνισε ότι «κάναμε δύο ταξίδια στην Αθήνα πέρυσι. Είχαμε όλους τους υπουργούς Ενέργειας από την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη, ειδικά για να μιλήσουμε για συμφωνίες και για το πώς θα κάνουμε το φυσικό αέριο να ρέει από την Ελλάδα προς τα πάνω, στην Ουκρανία, και από την Πολωνία προς την Ουκρανία. Και έτσι, μετά από αυτό, είχαμε ένα εξαιρετικό συνέδριο στο τέλος της περασμένης χρονιάς, αλλά δεν ήταν αρκετό. Χρειαζόμαστε περισσότερα».
Ο Ρούμπιο συμφιλιωτικός μόνο στην επιφάνεια
Παρά το γεγονός ότι ο Ρούμπιο χρησιμοποίησε πιο διπλωματικό και συμφιλιωτικό τόνο σε σχέση με τον αντιπρόεδρο Τζέι ντι Βανς έναν χρόνο νωρίτερα στην ίδια διοργάνωση, δεν κατάφερε να κρύψει την απόσταση που χωρίζει τις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Είχε προηγηθεί το βράδυ της Παρασκευής η απουσία του από σημαντική συνάντηση με Ευρωπαίους ηγέτες για τον πόλεμο στην Ουκρανία, κίνηση που ερμηνεύτηκε από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ως ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον μειώνει το ενδιαφέρον της στις προσπάθειες για την επίλυση της σύγκρουσης. Στη σημερινή δε ομιλία του, άφησε αιχμή ότι οι ΗΠΑ δεν θα διστάσουν να προχωρήσουν και μόνες, σε ένα ακόμη σήμα ότι η κυβέρνηση Τραμπ απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τους Ευρωπαίους συμμάχους της και επιδιώκει να ωθήσει την Ουκρανία προς μια διευθέτηση με τη Ρωσία για τον τερματισμό του σχεδόν τετραετούς πολέμου.
Οι αιχμές δεν έλειψαν και σε άλλα σημεία, όταν ο Ρούμπιο επανέλαβε ότι η Δύση αντιμετωπίζει πολιτισμική παρακμή «κατ’ επιλογήν», ως αποτέλεσμα, όπως είπε, κακώς σχεδιασμένων πολιτικών που απορρέουν από μια «λατρεία» του κλίματος και από τη μαζική μετανάστευση.
Πριν ακριβώς από ένα χρόνο, η ομιλία του Βανς είχε προκαλέσει σοκ στους Ευρωπαίους υποστηρίζοντας ότι η ήπειρος κινδυνεύει να μετατραπεί σε τόπο λογοκρισίας και να πνιγεί από υπερβολική ρύθμιση την ώρα που απειλείται από ανοιχτά σύνορα. Όσο και εάν ο Ρούμπιο προσπάθησε να φανεί γεφυροποιός, το μήνυμα παραμένει αμετάβλητο με την ομιλία του Βανς να σηματοδοτεί μια καθοριστική καμπή στο ρήγμα μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ.
Άλλωστε και ο Ρούμπιο κατηγόρησε φιλελεύθερους πολιτικούς ότι έκαναν «συνειδητή επιλογή» να αποδομήσουν τη Δύση, την βιομηχανική της ικανότητα και να εκχωρήσουν κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού σε ανταγωνιστές. «Η αποβιομηχάνιση δεν ήταν αναπόφευκτη», υπογράμμισε, ενώ αναφέρθηκε στη «μαζική μετανάστευση» ως πηγή σύγκρουσης.
Οι δηλώσεις του απηχούν σαφώς την αμφιλεγόμενη αμερικανική αναθεώρηση εθνικής ασφάλειας που δημοσιεύθηκε πέρυσι και καλούσε την ΕΕ να αλλάξει πορεία σε βασικές πολιτικές, διαφορετικά θα αντιμετώπιζε «πολιτισμική διαγραφή».
Η ευρωπαϊκή αμφισβήτηση
Οι δηλώσεις του έρχονται αφότου ο Γάλλος πρόεδρος Eμανουέλ Μακρόν κάλεσε τους Ευρωπαίους να αντιδράσουν με αυτοπεποίθηση σε μια εκστρατεία απαξίωσης της ηπείρου.
Σε σχόλια που φάνηκαν να απαντούν στο αμερικανικό αφήγημα, ο Γάλλος πρόεδρος μίλησε για μια «καρικατουρίστικη» εικόνα της Ευρώπης, που παρουσιάζεται ως αδύναμη, κατακερματισμένη και υπερυθμισμένη ήπειρος, θύμα της μετανάστευσης που επιδιώκει να «διαφθείρει τις πολύτιμες παραδόσεις της».
O Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς αναγνώρισε ότι υπάρχει απόκλιση οραμάτων μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, αλλά υποστήριξε ότι οι αμερικανικοί «πολιτισμικοί πόλεμοι» δεν έχουν θέση στην Ευρώπη.
Πιο επιθετικός εμφανίστηκε ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, που υπογράμμισε την ανάγκη να χτιστεί μια «σκληρή ισχύς», που θα είναι έτοιμη για πόλεμο αν χρειαστεί. Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κάλεσε την Ευρώπη να «απελευθερωθεί από όλα τα ταμπού», ενώ αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη χρήση της «ρήτρας αμοιβαίας άμυνας»-μια συλλογική δέσμευση των κρατών μελών της ΕΕ να αμυνθούν σε περίπτωση επίθεσης.
Ανοικτή σύγκρουση
Οι εντάσεις έγιναν ακόμη πιο εμφανείς σε πάνελ, όταν Ευρωπαίοι βουλευτές ζήτησαν διαβεβαιώσεις από Αμερικανούς γερουσιαστές για την υποστήριξη αυστηρών δασμών κατά της Ρωσίας, για να δεχθούν αυστηρή απάντηση.
Κατά τη διάρκεια πάνελ για τη Ρωσία, Ο Μάικλ Γκάχλερ, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από τη Γερμανία, ρώτησε δύο Αμερικανούς γερουσιαστές, τον Ρεπουμπλικάνο Λίντσεϊ Γκράχαμ και τον Δημοκρατικό Ρίτσαρντ Μπλούμενταλ, αν μπορούν να τον διαβεβαιώσουν ότι ο Τραμπ θα υποστηρίξει το νομοσχέδιό τους για επιβολή δασμών έως και 500% σε χώρες που συναλλάσσονται με τη Μόσχα.
Η απάντηση ήταν άμεση και αυστηρή: «Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέτυχε παταγωδώς να αποτρέψει την επιθετικότητα», απάντησε ο Γκράχαμ. «Ποιος είσαι εσύ για να μου διδάξεις;».
Ο Τραμπ, ωστόσο, μιλά περισσότερο απ’ όσο πράττει. Μέχρι σήμερα, η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη Γροιλανδία δεν έχει υλοποιηθεί και η Ουκρανία δεν έχει συνθηκολογήσει υπό την πίεση του Λευκού Οίκου. Όμως «οι Αμερικανοί έχουν υπερβεί όλες τις κόκκινες γραμμές, και το ρήγμα είναι εδώ», δήλωσε στη Le Monde η Αράντσα Γκονθάλεθ, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας.
Φωτογραφία @AP
