«Όχι μόνο εθνική τραγωδία, αλλά και εθνικό άγος», χαρακτήρισε το θέμα Τέμπη ο πρόεδρος του σιδηροδρομικού τομέα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ Χρήστος Παπαδημητρίου στην εισαγωγική του τοποθέτηση κατά την παρουσίαση του πορίσματος. Εξήγησε πως «σκοπός του πορίσματος ήταν «να αναδείξει τα συστημικά προβλήματα, τις αστοχίες, τις αβελτηρίες και όλα τα εγκληματικά λάθη που οδήγησαν στο να μπουν δύο τρένα στην ίδια γραμμή και να συμβεί αυτό το φρικτό δυστύχημα».
Στα λάθη, απαρίθμησε τη σύμβαση 717 «που έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί από το 2016 και, αν είχε ολοκληρωθεί, θα είχαν μπει τα συστήματα ασφαλείας στον ελληνικό σιδηρόδρομο, που πιθανότατα δεν θα επέτρεπαν στο συγκεκριμένο δυστύχημα να συμβεί», αλλά και δύο ακόμη καθοριστικούς παράγοντες: τη «διαχρονική απόφαση του ελληνικού κράτους να εγκαταλείψει τον σιδηρόδρομο, καθώς είμαστε ουραγοί στην Ευρώπη σε επενδύσεις στον σιδηρόδρομο» τις οποίες και αναλύει το πόρισμα και «τα μνημόνια που είχαν ως αποτέλεσμα την αποψίλωση του ΟΣΕ από προσωπικό που ήταν κρίσιμο για την ασφάλεια».
Τις περικοπές των μνημονίων στον ΟΣΕ, τις θυμόμαστε. Άλλωστε, τότε έγιναν περικοπές σχεδόν σε όλα: από κρίσιμες κοινωνικές δαπάνες, έως τις δημόσιες επενδύσεις.
Θυμόμαστε, όμως, (ειδικά οι παλαιότεροι) και το συνεχές δράμα με τις επενδύσεις του ΟΣΕ κατά τα «πλουσιοπάροχα» χρόνια, πολύ πριν έρθουν τα μνημόνια. Ήταν διαχρονικά μία «μαύρη τρύπα» που δεν μπορούσε να αξιοποιήσει τον πακτωλό κοινοτικών κονδυλίων από την εποχή των ΜΟΠ, των ΚΠΣ και του Ταμείου Συνοχής. Τα έργα που προγραμματιζόταν χρονοκαθυστερούσαν, περικόπτονταν και μεταφέρονταν σε επόμενες περιόδους και τα λεφτά πήγαιναν σε άλλες δράσεις, που έτρεχαν καλύτερα. Γιατί, αν έμεναν τα λεφτά συσχετισμένα με επενδύσεις στους σιδηροδρόμους, υπήρχε κίνδυνος να χαθούν, δηλαδή, να μείνουν στο «ράφι» των Βρυξελλών.
Πέρασαν πολλά λεφτά από τα χέρια της Ελλάδας. Επί πολλές δεκαετίες, πακτωλοί κοινοτικού χρήματος έφτασαν. Περίπου 92 δισ. ευρώ επιδοτήσεων «συνοχής» έχει λάβει η χώρα από τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ) μέχρι τα ΚΠΣ και τα 2 ΕΣΠΑ που τελείωσαν. Το ποσό ανεβαίνει στα 132 δισ. ευρώ, αν μετρηθεί και το τρέχον ΕΣΠΑ, αλλά και οι επιδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης (μιλάμε μόνο για κοινοτικό χρήμα και μόνο για επιδοτήσεις για έργα και επενδύσεις, όχι για άλλα κονδύλια όπως αγροτικά ή για δάνεια ή για εθνικό χρήμα).
Λεφτά, λοιπόν, υπήρχαν για επενδύσεις στους σιδηροδρόμους. Αλλά, αν δεν τρέχουν τα έργα, το κράτος και οι Βρυξέλλες είναι αναγκασμένες να δώσουν τα λεφτά αλλού, για να μην πάνε χαμένα. Ακόμη και στο ΕΣΠΑ που τώρα κλείνει (2014-2020) χωρίς απώλεια πόρων στο σύνολό του, το σχετικά μικρό ποσό των 657 εκατ. ευρώ που έχει απομείνει με την τελευταία αναθεώρηση για σιδηροδρομικά έργα έχει ύψος πληρωμών μόνο 230 εκατ. ευρώ (δηλαδή στο 36% περίπου της αξία των συμβάσεων). Τα έργα που έμειναν στη μέση, προφανώς, θα πρέπει να γίνουν…. τώρα.
Αλλά και στο πιο παλαιό ΕΣΠΑ (2007- 2014) για ανάλογα έργα δόθηκε τελικά 1 δισ. ευρώ, περιλαμβάνοντας (από τότε) στον σχεδιασμό δράσεις για την ολοκλήρωση της Σηματοδότησης, της Τηλεδιοίκησης και γενικότερα παρεμβάσεων στον άξονα Αθήνα- Θεσσαλονίκη που δεν έγιναν στο σύνολό τους. Στην τρέχουσα περίοδο από το ΕΣΠΑ, το Ταμείο Ανάπτυξης και άλλες πηγές προβλέπονται σημαντικά ποσά, περί τα 1,5 δισ. ευρώ, τα οποία καλούνται πλέον να κλείσουν πολλές διαχρονικές «τρύπες», σε πολύ λίγο χρόνο και με πιο δύσκολους περιορισμούς από την ΕΕ.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο στα τρένα. Αν είμασταν ως χώρα καλά προετοιμασμένοι, αν είχαν γίνει όλα στην ώρα τους, αν ο πακτωλός κοινοτικών κονδυλίων αλλά και εθνικών πόρων αξιοποιούνταν εκεί που έπρεπε και αποδοτικά, θα είχαμε καλύτερα τρένα. Όπως θα είχαμε και πιο ασφαλείς δρόμους, όπως θα είχαμε και καλύτερη πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών, κυρίως των πυρκαγιών.
Γιατί, διαχρονικές αστοχίες, αδυναμία απορρόφησης πόρων και καθυστερήσεις υπήρξαν και σε πολλές άλλες υποδομές, αλλά και σε άλλες δράσεις που δεν συνδέονται μόνο με οικονομικά θέματα ή με την ανάπτυξη, αλλά με πολύ πιο καίρια και μη αναστρέψιμα θέματα: με την ασφάλεια των ατόμων, με την ίδια τους τη ζωή. Με την αποτροπή ατυχημάτων και με την επιβίωση των πολιτών όταν κάτι απρόσμενο συμβεί.
Γιατί τα Τέμπη, δείχνουν πως είμαστε σε όρους βασικών υποδομών ανέτοιμοι ως χώρα. Έχουμε πολλές ανάγκες που δεν έχουν εκπληρωθεί. Και τούτο, σε μία Ευρώπη που λόγω των παγκόσμιων αναταράξεων μιλά για λιγότερο χρήμα που θα πάει (κυρίως) σε άλλου τύπου επενδύσεις: αμυντικές, στήριξης βαριάς βιομηχανίας, τομέων στρατηγικής ασφάλειας της ΕΕ.
Τι μπορούμε και τι πρέπει να κάνουμε; Όπως ειπώθηκε και από τους συντάκτες της μελέτης, θα πρέπει αρχικά να ζητήσουμε όλοι, ακόμη και όσοι δεν είμασταν εκεί, μια μεγάλη συγγνώμη στους συγγενείς των θυμάτων. Θα πρέπει να αναλογισθούμε τι πρέπει να κάνουμε ως κοινωνία, πολιτεία, επιχειρηματική κοινότητα για να αλλάξει η νοοτροπία που μας έφερε εδώ. Με αρχή τα τρένα και τις ριζικές παρεμβάσεις που πρέπει να γίνουν και με συνέχεια σε όλους τους τομείς που απαιτούν αναβάθμιση και θεσμική θωράκιση. Για να μην υπάρξουν άλλα Τέμπη…
