Ό,τι γνωρίζουμε για την κοσμητική-αισθητική ιατρική έχει τις βάσεις του στην «βαριά» ιατρική επιστήμη και εύλογα εγείρονται ερωτηματικά για το μέχρι πού υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση και πού ξεκινά η (επικίνδυνη) παραφιλολογία. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την θεραπεία της πλασμαφαίρεσης που όλοι μάθαμε μέσα από τον ξαφνικό και τόσο άδικο θάνατο του λαοπρόβλητου Έλληνα τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη.
Το παράδειγμα των ιατρικών νημάτων
Απλούστερο παράδειγμα αποτελούν τα ιατρικά νήματα τα οποία σήμερα είναι γνωστά σαν αντιγηραντική θεραπεία (τύπου λίφτινγκ) αλλά η χρήση τους ξεκινά από τα ιατρικά ράμματα, εδώ και αιώνες. Η χρήση των ιατρικών ραμμάτων ξεκίνησε στην αρχαιότητα, με τις παλαιότερες γραπτές αποδείξεις να χρονολογούνται γύρω στο 3.000 π.Χ. στην Αρχαία Αίγυπτο. Άλλωστε και η ίδια η πλαστική χειρουργική είναι ένας επιστημονικός τομέας της ιατρικής που έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα (γύρω στο 1600 π.Χ.), αλλά η ειδικότητα με τη σύγχρονη μορφή της οργανώθηκε και αναπτύχθηκε ραγδαία κατά τον 19ο αιώνα και τις αρχές του 20ού αιώνα, λόγω των αναγκών που «γέννησαν» οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι.
Το παράδειγμα της εξέλιξης της πλαστικής χειρουργικής
Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος (1914–1918) αποτέλεσε τον καταλύτη για τη δημιουργία της σύγχρονης ειδικότητας της πλαστικής χειρουργικής. Ο πρωτοφανής αριθμός στρατιωτών με φρικτά παραμορφωτικά τραύματα στο πρόσωπο από τα πυρά των χαρακωμάτων ανάγκασε τους γιατρούς να αναζητήσουν νέες λύσεις για την θεραπεία τους. Στον Β παγκόσμιο πόλεμο οι λύσεις αυτές εξελίχθηκαν ακόμη περισσότερο, κυρίως για τη διαχείριση των εκτεταμένων εγκαυμάτων από τις καταρρίψεις των μαχητικών αεροπλάνων. Η πλαστική χειρουργική που σήμερα συχνά συνδέουμε με ένα κέντρο αισθητικής ή ομορφιάς, ανδρώθηκε σε υπαίθρια νοσοκομεία που στήνονταν δίπλα στις γραμμές του μετώπου, με την ανάπτυξη νέων υλικών στο Β’ μισό του 20ου αιώνα να δίνει σε αυτόν τον τομέα της Ιατρικής την αύρα της αναγεννητικής ιατρικής για αιώνια νεότητα.
Ό,τι σήμερα λοιπόν θεωρούμε life style θεραπεία, έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για την αντιμετώπιση πολύ σοβαρών, απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων.
Εξωσωματική πράξη η πλασμαφαίρεση σαν την αιμοκάθαρση
Η πλασμαφαίρεση αποτελεί ένα πιο σύνθετο παράδειγμα, γιατί αποτελεί μια εξειδικευμένη εξωσωματική ιατρική πράξη, καθώς αφορά μια διαδικασία «καθαρισμού» του αίματος παρόμοια με την αιμοκάθαρση. Θα φανταζόσασταν ποτέ έναν ασθενή να κάνει αιμοκάθαρση σε άλλο περιβάλλον πλην μιας (νοσοκομειακής) Μονάδας Τεχνητού νεφρού; Όχι βέβαια!
Η πλασμαφαίρεση δεν ταξινομείται ως «ελάχιστα επεμβατική» (minimally invasive) διαδικασία με την παραδοσιακή χειρουργική έννοια, όπως κάποιες λαπαροσκοπικές επεμβάσεις ή τα ενέσιμα εμφυτεύματα της πλαστικής χειρουργικής. Η πλασμαφαίρεση διαχωρίζει το πλάσμα από το αίμα και χρησιμοποιείται σε μία σειρά πολύ σοβαρών παθήσεων, που περιλαμβάνουν αιματολογικές παθήσεις (π.χ λευχαιμίες), νευρολογικές παθήσεις (π.χ. το Σύνδρομο Guillain Barre, το σύνδρομο Gravis, την σκλήρυνση κατά πλάκας και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα), νεφρολογικές και καρδιολογικές παθήσεις, ή μετά από επεμβάσεις μεταμόσχευσης όταν συμβαίνει απόρριψη μοσχεύματος, ακριβώς επειδή στο πλαίσιο αυτής της θεραπείας το αίμα «καθαρίζεται» από επιβλαβή στοιχεία. Παράδειγμα τέτοιων επιβλαβών ουσιών είναι τα αντισώματα που παράγει ο οργανισμός, όταν το άτομο νοσεί από αυτοάνοσο νόσημα, τα οποία στη συνέχεια επιτίθενται στα όργανα του σώματος.
Έλλειψη επιστημονικού πλαισίου
Κάπου εκεί στη διαδρομή πλασμαφαίρεση άρχισε να αξιοποιείται και σαν θεραπεία αναζωογόνησης- αντιγήρανσης, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία γι αυτή της τη χρήση/χορήγηση. Η επιθυμία για την αιώνια νεότητα βρίσκεται στην καρδιά του ανθρώπινου DNA και μοιάζει πολύ με την αναζήτηση του ιερού δισκοπότηρου στη διαδρομή της ανθρωπότητας. Είναι προφανώς κάτι που όλοι θέλουμε και όσο η ιατρική εξελίσσεται- οπότε μπορούμε να πετύχουμε μέσα από ένα επιστημονικά καταρτισμένο πρωτόκολλο- την υγιή γήρανση (το λεγόμενο graceful ageing), τόσο αυξάνεται στο δυτικό κόσμο η αναζήτηση θεραπειών που μάς διατηρούν «φρέσκους» και εύρωστους στην όψη, αλλά και λειτουργικά.
Η τάση διαδόθηκε από τα celebrities
Σε αυτό το αμφιλεγόμενο πλαίσιο (γιατί απουσιάζει ο παράγοντας-κλειδί που λέγεται «επιστημονικά καταρτισμένο πρωτόκολλο»), η πλασμαφαίρεση άρχισε να χρησιμοποιείται κυρίως στις ΗΠΑ και να την υιοθετούν σαν θεραπεία άνθρωποι που διαρκώς εκτίθενται στο κοινό. «Πρωτεργάτες» σε αυτή τη τάση ήταν όπως είναι αναμενόμενο οι ηθοποιοί (ειδικά πριν από την τελετή των βραβείων Όσκαρ), οι καλλιτέχνες (πριν ανέβουν στην σκηνή μιας μεγάλης συναυλίας), οι πολιτικοί, οι επιχειρηματίες, οι άνθρωποι της Μόδας-γενικά τα άτομα που έχουν εκατομμύρια φαν διεθνώς και θεωρούνται idol icons, καθώς η επιρροή τους έχει πλέον εκτοξευθεί (και) μέσα από τα social media. Να μην γελιέστε καθόλου, τα social media πάντοτε διαδραματίζουν ρόλο-καταλύτη σε τέτοια φαινόμενα, γιατί δρουν ως ένας τεράστιος πολλαπλασιαστής των ειδήσεων και επιπλέον φέρνουν τα celebrities δίπλα μας, σαν να ζουν στη γειτονιά μας-και όχι στο μακρινό και εξωτικό Beverly Hills.
Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί αναγνωρίσιμοι ηθοποιοί έκαναν τα τελευταία χρόνια πλασμαφαίρεση. Η Γκουίνεθ Πάλτροου και ο Ορλάντο Μπλουμ είναι μόνο δύο ηθοποιοί τεράστιου βεληνεκούς που παραδέχονται πως έκαναν πλασμαφαίρεση για περισσότερες από μία φορά, με πακέτα που στις ΗΠΑ ξεκινούν περίπου από τα 10.000 $ και φτάνουν και τα 50.000 $ - 60.000 $ καθότι οι ιατρικές πράξεις στην Αμερική είναι πολύ ακριβότερες, σε σχέση με τις ισχύουσες τιμές στην Ελλάδα.
Το παράδειγμα των μπότοξ πάρτι
Όσα έγιναν στο μέτωπο της πλασμαφαίρεσης θυμίζουν τα αντίστοιχα πεπραγμένα με το botox (βοτουλινική τοξίνη) που επίσης είναι μία πολύ σημαντική θεραπευτική φαρμακευτική ουσία, η οποία χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ημικρανίας, μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο για την αντιμετώπιση της υπολειπόμενης παράλυσης, στην υπεριδρωσία και στην ακράτεια (ούρων).
Η εφαρμογή μίας θεραπείας μπορεί να ξεφύγει από τα πλαίσια της ασφαλούς ιατρικής χρήσης και όλοι γνωρίζουμε εδώ και χρόνια ότι στην Αμερική, την Ευρώπη και την Ελλάδα γίνονταν μαζικά μπότοξ πάρτι, όπου ενέσεις botox (εξαιρετικά φθηνές και ιδιαίτερα αραιωμένες-για να είναι τόσο φθηνές) προσφέρονταν στους καλεσμένους, γυναίκες και άνδρες μαζί με κοκτέιλ σε πριβέ πάρτι!
Κατά τον ίδιο τρόπο, ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκου (ΕΟΦ) στην Ελλάδα έχει πρόσφατα επιβεβαιώσει ότι θεραπείες πλασμαφαίρεσης για αναζωογονητικούς λόγους γίνονταν σε εντελώς ακατάλληλους χώρους όπως είναι για παράδειγμα σε κρουαζιέρες εν πλω, στο πλαίσιο πριβέ εκδηλώσεων, σε βεράντες και…. ταράτσες -κάτι το οποίο φυσικά είναι απόλυτα λάθος!
Η πλασμαφαίρεση ως εξωσωματική διαδικασία (όπως και η επέμβαση by pass, μετά από έμφραγμα του μυοκαρδίου) είναι μία ιατρική πράξη που μπορεί να προκαλέσει διαταραχή του καρδιακού ρυθμού (σφυγμού) και της αρτηριακής πίεσης και να οδηγήσει ακόμα και σε καρδιακή ανακοπή, η οποία ωστόσο είναι ανατάξιμη με καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση CARPA και χρήση απινιδωτή. Επίσης, μπορεί να εμφανιστεί αλλεργική αντίδραση σε κάποιο συστατικό που χορηγείται στον ασθενή με φλεβοκαθετήρα, συνεπώς απαιτείται να η θεραπεία να πραγματοποιείται σε νοσοκομειακό περιβάλλον για πολλούς λόγους-και όχι μόνο για ένα.
Γιατί απαιτείται νοσοκομειακό περιβάλλον
Καταρχάς, για να είναι παρούσες οι αρμόδιες ιατρικές ειδικότητες εκεί, δηλαδή ο αναισθησιολόγος, πιθανότατα ένας αιματολόγος, ο ειδικός νοσηλευτής, ενώ μπορεί να χρειαστεί και κάποια άλλη ιατρική ειδικότητα όπως ένας καρδιολόγος. Οπωσδήποτε όμως δεν επαρκεί μόνος του ένας παθολόγος ή ένας γενικός γιατρός. Μαζί με την ιατρική ομάδα ο χώρος, που πρέπει να είναι ιατρικός, αποστειρωμένος (κλπ) πρέπει να διαθέτει και συσκευή ανάνηψης, δηλαδή απινιδωτή. Επίσης ο ασθενής που υποβάλλεται σε τέτοιου είδους θεραπεία πρέπει να είναι «καλωδιωμένος» ώστε να καταγράφονται διαρκώς οι ζωτικές του μετρήσεις, με καρδιογράφημα, μέτρηση αρτηριακής πίεσης, μέτρηση αερίων στο αίμα κλπ. Εν κατακλείδι, η πλασμαφαίρεση πραγματοποιείται μέσα σε νοσοκομείο ή σε μονάδα ημερήσιας νοσηλείας δηλαδή ένα είδος νοσοκομείου στο οποίο ο ασθενής δεν διανυκτερεύει. Οποιαδήποτε άλλη χορήγηση τέτοιων θεραπευτικών πράξεων είναι παράνομη διότι παραβιάζει τα πρωτόκολλα της ασφαλούς άσκησης της ιατρικής. Και οποιαδήποτε διάδοση τέτοιων (αστήρικτων) πρακτικών και «θεραπειών», μέσω πρωινών τηλεοπτικών μαγκαζίνο, των Social media ή ακόμα και με διαφημιστικές μπροσούρες στους δρόμους συνιστά διάδοση επικίνδυνων fake news, που μπορεί να βάλουν την υγεία μας σε μεγάλες περιπέτειες.
