Την τελευταία μέρα του συνεδρίου για το δημογραφικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα (και ολόκληρη η Ευρώπη), ο καθηγητής Δημογραφίας Βύρων Κοτζαμάνης, διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, ανέλυσε τη νέα πραγματικότητα που καλείται η χώρα μας να αντιμετωπίσει, τη δημογραφική της κατάρρευση. Πρόκειται για μία πραγματικότητα -σαν την κλιματική αλλαγή -που δεν γίνεται να την αλλάξουμε σε μια νύχτα και πρέπει εκτός απ’ το να συζητάμε για αυτή, να περάσουμε στην ανάληψη δράσεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, μέχρι το 2060 θα έχουμε 60.000 περισσότερους θανάτους από ό,τι γεννήσεις, πράγμα που σημαίνει ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί κατά 1,7 εκατομμύρια ανθρώπους και σίγουρα πληθυσμιακά θα βρισκόμαστε κάτω από το όριο των 9 εκατομμυρίων πολιτών. Διευκρινίζεται ότι το σενάριο αυτό δεν υπολογίζει την αύξηση των γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης των μεταναστών.
Όμως αυτό που είναι πιο ανησυχητικό είναι πως ο αναπαραγωγικός πληθυσμός της χώρας μας θα μειωθεί κατά 35%, άρα το ισοζύγιο θανάτων και γεννήσεων δεν μπορεί να «κλείσει» γιατί δεν θα υπάρχει ο αναπαραγωγικός πληθυσμός για να τεκνοποιήσει.
Το 2060 ο ένας στους δύο κατοίκους της Ιθάκης θα είναι άνω των 65 ετών
Ο καθηγητής Β. Κοτζαμάνης εξηγεί ότι το δημογραφικό δεν οφείλεται στις ίδιες αιτίες σε όλες τις περιφέρειες της χώρας. Διαφορετικές είναι οι αιτίες στην περιφέρεια και στα μικρά νησιά και διαφορετικές στις μεγαλουπόλεις. Γι αυτό δεν μπορεί να λυθεί με οριζόντια μέτρα αλλά μόνο με δράσεις οι οποίες αφουγκράζονται τις ανάγκες της κάθε περιοχής. Για παράδειγμα στην Ιθάκη, ο ένας στους δύο κατοίκους το 2060 θα είναι άνω των 65 ετών και πρέπει το νησί να προετοιμαστεί για να γηροκομήσει αυτούς τους ανθρώπους.
Οι δύο θετικές ιδιομορφίες της χώρας μας
«Για να αυξηθούν οι γεννήσεις χρειάζεται να δημιουργήσουμε ένα ιδανικό περιβάλλον για την ανατροφή των παιδιών», επισημαίνει ο καθηγητής Β. Κοτζαμάνης, εστιάζοντας ακολούθως σε δύο θετικές ιδιομορφίες που έχει η Ελλάδα.
Η πρώτη ιδιομορφία είναι ότι οι Έλληνες ακόμα κι αν έχουν φύγει για τέσσερις ή πέντε γενιές στο εξωτερικό διατηρούν μία ισχυρή συναισθηματική σύνδεση με τον τόπο καταγωγή τους - κάτι που δεν συμβαίνει με τους άλλους ευρωπαίους. Η δεύτερη ιδιομορφία είναι ότι έχουμε μία ευρεία πληθυσμιακή ομάδα νέων ανθρώπων που έχουν πραγματικά απηυδήσει με τη ζωή στην Αθήνα και θέλουν να γυρίσουν πίσω στον τόπο καταγωγής τους, να δουλέψουν εκεί και να κάνουν οικογένεια εκεί. Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά μπορούμε να τα αξιοποιήσουμε προς όφελος της επιστροφής νέων ανθρώπων, καταλήγει ο καθηγητής.
Η Ιθάκη με 370 παιδιά και εφήβους δεν έχει παιδίατρο εδώ και 1,5 χρόνο
Από τη μεριά του ο δήμαρχος Ιθάκης Διονύσης Στανίτσας επισημαίνει ότι το νησί έχει 2800 μόνιμους κατοίκους και περίπου 370 παιδιά, ενώ το καλοκαίρι ο πληθυσμός του φτάνει τις 15.000 -20.000 κατοίκους. Παρότι εκεί ζουν 350-370 παιδιά και έφηβοι, η Ιθάκη εδώ και 1,5 χρόνο δεν έχει παιδίατρο. Για να καλύψει αυτό το κενό όπως και την έλλειψη άλλων γιατρών ο Δήμος Ιθάκης, συνεργάζεται με κλιμάκιο εθελοντών γιατρών όπου έρχονται με 24 ιατρικές ειδικότητες και επισκέπτονται κάθε μήνα το νησί για 3-4 ημέρες. Για τα παιδιά, οι επισκέψεις γίνονται Μάρτιο και Σεπτέμβριο ώστε να μην συμπίπτουν με σχολικές εξετάσεις. Ένα μεγάλο ζήτημα στην Ιθάκη όπως και σε άλλα νησιά είναι τι γίνεται με τη διαμονή όλων των δημοσίων υπαλλήλων, που κατά τους καλοκαιρινούς μήνες αδυνατούν να καταβάλλουν τα φουσκωμένα ενοίκια που ζητούν οι ιδιοκτήτες.
Στην Ιθάκη το πρόβλημα αυτό θα λυθεί με την προσαρμογή ενός οικοτροφείου σε διαμερίσματα που θα στεγάζουν 20 περίπου άτομα (επαγγελματίες υγείας, δασκάλους κτλ). Η προσαρμογή του χρηματοδοτείται με 4,5 εκατ.€ από το υπουργείο Εσωτερικών. Ακόμα δεν έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον για την κάλυψη της θέσης του παιδιάτρου αλλά ο Δήμαρχος Διονύσης Στανίτσας διατηρεί την αισιοδοξία του πως η παροχή δωρεάν στέγης σε συνδυασμό με τα οικονομικά κίνητρα που έχει δώσει το υπουργείο Υγείας σε γιατρούς θα αποφέρουν εντέλει καρπούς.
Μια επιπλέον δυνατότητα ανάπτυξης του τόπου για να μπορέσουν να γυρίσουν τα νέα ζευγάρια πίσω στο νησί τους είναι η εκμετάλλευση του ονόματος, του μύθου και της ιστορίας του Οδυσσέα (ενός διεθνούς brand) και πρόκειται να δημιουργηθεί ένας μουσειακός χώρος με ψηφιακή αναπαράσταση της διαδρομής του Οδυσσέα, για τους επισκέπτες. Το έργο αυτό που υλοποιείται σε ένα κτίριο το οποίο βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού στο Βαθύ έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2028, με τον Δήμαρχο Ιθάκης να υπογραμμίζει πως το νησί με τον παραδοσιακό του οικισμό χρειάζεται ήπια ανάπτυξη και όχι άναρχη. Επιπλέον υπάρχουν και άλλες πηγές χρηματοδότησης των μικρών νησιών όπως το πρόγραμμα Greco island για την επιδότηση 39 μικρών νησιών με συνολικά 159 εκατ. ευρώ.
Το παράδειγμα των Γιαννιτσών
Ένα θετικό παράδειγμα αναστροφής του δημογραφικού έχει να παρουσιάσει η πόλη των Γιαννιτσών με τον δήμαρχο Γιαννιτσών του Νομού Πέλλας Στάθη Φουντουκίδη να ξεδιπλώνει το μυστικό επιτυχίας των Γιαννιτσών που κατάφεραν να αντιστρέψουν το αρνητικό ισοζύγιο θανάτων και γεννήσεων.
Κομβικό ρόλο σε αυτή την επιτυχία διαδραμάτισε μία πρωτοβουλία του δήμου για την επιδότηση με 10.000 € των ξενιτεμένων Ελλήνων στο εξωτερικό, που επιθυμούν να επιστρέψουν για να εργαστούν στα Γιαννιτσά και να ζήσουν εκεί με την οικογένειά τους.
