Οι αληθινές ιστορίες ανθρώπων που δεν δίστασαν να βγουν μπροστά για να αποκαλύψουν περιβαλλοντικά σκάνδαλα, τα οποία εξελίχθηκαν σε μείζονα κρίση Δημόσιας υγείας, με την δηλητηρίαση πολιτών με ιδιαίτερα τοξικές ουσίες είναι γνωστές κυρίως μέσα από τον κινηματογράφο. Τέτοιου είδους γεγονότα έχουν τροφοδοτήσει σενάρια στο Χόλιγουντ με κορυφαία την ιστορία της Έριν Μπρόκοβιτς στην ομώνυμη blockbuster ταινία του 2000.
Η πρωταγωνιστική ερμηνεία στο συγκεκριμένο φιλμ χάρισε στην ηθοποιό Τζούλια Ρόμπερτς τέσσερα βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του Όσκαρ Α' Γυναικείου Ρόλου, του βραβείου ScreenActors Guild Award, του βραβείου BAFTA και της Χρυσής Σφαίρας Α' Γυναικείου Ρόλου. Ωστόσο, τόσο χρόνια στην σκιά αυτής ιστορίας, παρέμενε ο αγώνας μιας άλλης εξίσου σημαντικής γυναίκας στην Πολωνία του Ψυχρού Πολέμου, που να αποκαλύψει ένα μεγάλο περιβαλλοντικό σκάνδαλο και να σώσει τα παιδιά της περιοχής της από την δηλητηρίαση με μόλυβδο, δεν δίστασε να τα βάλει με το σιδηρούν παραπέτασμα.
Erin Brockovich, η ταινία του 2000
Στην ταινία Erin Brockovich, η Τζούλια Ρόμπερτς ερμήνευσε με πάθος την νεαρή βοηθό του δικηγορικού γραφείου του Άλμπερτ Φίνεϊ, που χάρη στην εργατικότητά της εντόπισε ένα τεράστιο σκάνδαλο περιβαλλοντικής μόλυνσης στην Καλιφόρνια στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και υπερασπίστηκε φανατικά τα θύματα, διεκδικώντας και κερδίζοντας μία από τις μεγαλύτερες αποζημιώσεις για τις οικογένειές των ασθενών και των θυμάτων στην ιστορία των ΗΠΑ. Η υπόθεση αφορούσε μια συγκάλυψη βιομηχανικής δηλητηρίασης του νερού με χρώμιο στην πόλη Χίνκλεϊ από τον βιομηχανικό κολοσσό PG&E, με συνέπεια να νοσήσουν με καρκίνο πολλοί κάτοικοι, οι έγκυες γυναίκες να αποβάλλουν και μέλη του τοπικού πληθυσμού να χάσουν τελικά την ζωή τους. Στην δίκη που ακολούθησε, η PG&E αναγκάστηκε να συμβιβαστεί και να πληρώσει το ποσό των 333 εκατομμυρίων δολαρίων, τα οποία μοιράστηκαν στους 634 κατοίκους του Χίνκλεϊ.
Σκοτεινά νερά, η ταινία του 2019 για αντίστοιχο περιβαλλοντικό σκάνδαλο
Μια άλλη ανάλογη υπόθεση έγινε σενάριο για την ταινία του 2019 «Σκοτεινά νερά», με πρωταγωνιστή τον Μαρκ Ράφαλο, στον ρόλο ενός δικηγόρου που στρέφεται εναντίον της εταιρείας παραγωγής χημικών DuPont, μετά τη μόλυνση μιας πόλης με τοξικές χημικές ουσίες. Επτά χρόνια μετά, το 2026 ξεκίνησε να προβάλλεται στην πλατφόρμα Netflix η νέα σειρά –ντοκιμαντέρ με τίτλο «Μολυβένια παιδιά» (Leadchildren) που αποκαλύπτει την ιστορία μιας άγνωστης «Έριν Μπρόκοβιτς» της Νότιας Πολωνίας η οποία δεν τα έβαλε απλώς με μια βιομηχανία που πότισε με μόλυβδο μια ολόκληρη συνοικία, αλλά με το ίδιο το σιδηρούν παραπέτασμα, αψηφώντας τους κινδύνους για την καριέρα της και την ζωή της.
Τα «Μολυβένια Παιδιά» της Σιλεσίας στη Νότιο Πολωνία του 1970
Στην σειρά, αναβιώνει το σκάνδαλο δηλητηρίασης παιδιών με μόλυβδο που συγκλόνισε την Πολωνία κατά την εποχή του Ανατολικού Μπλοκ. Στην Σιλεσία της νότιας Πολωνίας ένα εργοστάσιο που λειτουργούσε αδιαλείπτως από τον 19ο αιώνα μόλυνε το περιβάλλον μιας συνοικίας με μόλυβδο, ο οποίος ως βαρύ μέταλλο είναι εξαιρετικά τοξικός για την υγεία.
Η δηλητηρίαση από μόλυβδο (μολυβδίαση) προκαλείται από τη συσσώρευση μολύβδου στον οργανισμό, συνήθως μέσω περιβαλλοντικής έκθεσης (βαφές, σκόνη στην ατμόσφαιρα και νερό) και επηρεάζει κυρίως το νευρικό σύστημα και τα νεφρά, προκαλώντας μόνιμες βλάβες, μειωμένη νοημοσύνη και μαθησιακές δυσκολίες. Ιδιαίτερο αντίκτυπο έχει η μολυβδίαση στα παιδιά, τα οποία εκτός από αναπτυξιακές και μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα συμπεριφοράς, παρουσιάζουν εγκεφαλοπάθεια, αναιμία και λιποθυμικές τάσεις.
Όλες αυτές οι ανεξήγητες διαταραχές εντοπίστηκαν από μία παιδίατρο, την Τζολάντα Βαντόβσκα Κρολ (Jolanta Wadowska-Król) κατά τη δεκαετία του 1970. Παρότι όλα αυτά συνέβησαν στα χρόνια του ψυχρού πολέμου και χώρα που βρίσκονταν υπό ολοκληρωτικό κουμουνιστικό καθεστώς, όπου είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανοίξουν σφραγισμένα ιατρικά αρχεία, η παιδίατρος διακινδυνεύοντας την καριέρα και τη ζωή της τα έβαλε με το Σιδηρούν Παραπέτασμα και νίκησε.
Η ιστορία της είναι γεμάτη συμβολισμούς και σημειολογίες όπως και στην περίπτωση της Έριν Μπρόκοβιτσς καθώς και στις δύο κινηματογραφικές ταινίες (όπως και στα αληθινά γεγονότα που προηγήθηκαν) μια γυναίκα τα έβαλε με το σύστημα ή(ακόμα χειρότερα) με το ολοκληρωτικό καθεστώς της χώρας της. Σε μια άλλη ταινία, το «Spotlight» του 2015που επίσης στηρίχθηκε σε αληθινά γεγονότα (το τεράστιο σκάνδαλο συγκάλυψης της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών από καθολικούς ιερείς) και βραβεύτηκε με το βραβείο Όσκαρ καλύτερης ταινίας το 2016, ο νεοφερμένος (τότε) διευθυντής της ιστορικής εφημερίδας της Βοστόνης Boston Globe, Μάρτι Μπάρον, είπε στους δημοσιογράφους του, πως όταν θες να αποκαλύψεις την αλήθεια, πρέπει να τα βάλεις με το σύστημα.
