Οι νέοι στην Ελλάδα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην πορεία τους προς την οικονομική ανεξαρτησία, με κυριότερο την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση.
Σύμφωνα με έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα για την Ελλάδα, ένας συνδυασμός μακροχρόνιων διαρθρωτικών παραγόντων στην ελληνική αγορά κατοικίας περιορίζουν τα νεότερα νοικοκυριά από την οικονομικά προσιτή κατοικία. Τέτοιοι παράγοντες περιλαμβάνουν:
- την απότομη μείωση της οικιστικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της κρίσης
- τις αυξήσεις στα ενοίκια και στις τιμές απόκτησης κατοικιών
- τις πιέσεις που συνδέονται με τον τουρισμό σε περιοχές με υψηλή ζήτηση
- την ανεπαρκή προσφορά οικονομικά προσιτών κατοικιών σε δημοφιλείς αστικές περιοχές
- την περιορισμένη πρόσβαση σε στεγαστικά δάνεια.
Οι παράγοντες αυτοί έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομική ανεξαρτησία των νέων, τη στεγαστική τους σταθερότητα και τη δημιουργία οικογένειας, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.
Οι περισσότεροι πρέπει να διαθέτουν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για να καλύψουν το κόστος στέγασης, γεγονός που αντανακλά τόσο το υψηλό κόστος κατοικίας όσο και τους χαμηλούς μισθούς. Κατά μέσο όρο, ένας νέος στην Ελλάδα ηλικίας 18-29 ετών δαπανά πάνω από το 60% του εισοδήματός του για τη στέγαση, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Η πρόκληση είναι ακόμη πιο έντονη στις αστικές περιοχές, όπου σχεδόν 8 στους 10 νέους Έλληνες δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για το κόστος στέγασης και, ως εκ τούτου, θεωρούνται ότι αντιμετωπίζουν υπερβολική επιβάρυνση από το κόστος στέγασης.
Η Ελλάδα έχει επίσης το υψηλότερο ποσοστό νέων που αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις στην πληρωμή στεγαστικού δανείου ή ενοικίου (18,9%) μεταξύ των χωρών της ΕΕ, ποσοστό περισσότερο από τέσσερις φορές υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (4,7%)
Οι περισσότεροι νέοι ενήλικες εξακολουθούν να ζουν με τους γονείς τους μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας των 30, ως αποτέλεσμα του στεγαστικού ζητήματος τόσο στην ενοικίαση όσο και στην απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας.
Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση έχει λάβει σημαντικά μέτρα σε καθέναν από αυτούς τους τομείς πολιτικής με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών για τους νέους. Σε αυτές περιλαμβάνονται μέτρα για την αύξηση της προσφοράς οικονομικά προσιτών και κοινωνικών κατοικιών προς ενοικίαση, την αξιοποίηση κενών κατοικιών και την υποστήριξη της απόκτησης πρώτης κατοικίας. Οι εξελίξεις αυτές σηματοδοτούν μια σημαντική στροφή προς ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής και δημιουργούν μια βάση για περαιτέρω πρόοδο.
Βασικές κυβερνητικές πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα «Σπίτι μου» (My Home) και «Σπίτι μου ΙΙ» (My Home II), καθώς και το πλαίσιο της «Κοινωνικής Αντιπαροχής» στοχεύουν στην οικονομική προσιτότητα και την πρόσβαση στη στέγαση, ιδιαίτερα για τους νέους.
Συνολικά, ο Οργανισμός σημειώνει ότι η περαιτέρω αύξηση της προσφοράς οικονομικά προσιτών κατοικιών και κατοικιών κοινωνικής μίσθωσης, η βελτίωση της οικονομικής προσιτότητας και της ποιότητας στον ιδιωτικό τομέα ενοικίασης, καθώς και η στενή παρακολούθηση του αντικτύπου των υφιστάμενων μέτρων στήριξης της στέγασης (από την πλευρά της ζήτησης), θα ωφελούσαν τους νέους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αγορά κατοικίας.
Χαμηλές επιδόσεις των νέων στην απασχόληση
Ο Οργανισμός επισημαίνει στην έκθεσή του ότι η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική βελτίωση όσον αφορά την κατάσταση των νέων την τελευταία δεκαετία, μετά τη σοβαρή και παρατεταμένη ύφεση της δεκαετίας του 2010. Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης της χώρας (2,1% το 2025) υπερβαίνει σταθερά τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (1,3%) τα τελευταία χρόνια, ενώ οι συνθήκες στην αγορά εργασίας έχουν βελτιωθεί σταδιακά. Το ποσοστό απασχόλησης των νέων (ηλικιακή ομάδα 15-29 ετών) αυξήθηκε από το χαμηλό επίπεδο του 26% το 2013 στο 36% το 2025, ενώ το ποσοστό ανεργίας των νέων μειώθηκε από το μέγιστο επίπεδο του 48,7% το 2013 στο 16,5% το 2025.
Ωστόσο τα ποσοστά απασχόλησης των νέων παραμένουν συγκριτικά χαμηλά και οι μισθοί υπολείπονται των επιπέδων της ΕΕ και του ΟΟΣΑ, καθώς μεγάλο μέρος των νέων εργαζομένων απασχολείται σε εποχιακές θέσεις εργασίας στον τουριστικό τομέα και στην εστίαση και αντιμετωπίζει το πρόβλημα της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων και αναγκών της αγοράς εργασίας.
Στο μεταξύ, το ποσοστό των νέων εργαζομένων που είναι αυτοαπασχολούμενοι συγκαταλέγεται μεταξύ των υψηλότερων στην ΕΕ, αν και έχει μειωθεί κατά την τελευταία δεκαετία. Το 2025, το 11% των νέων στην Ελλάδα ηλικίας 20-29 ετών ήταν αυτοαπασχολούμενοι, ποσοστό μειωμένο από περίπου 15% το 2014. Παρά τη μείωση αυτή, το ποσοστό παρέμεινε σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ο οποίος το 2025 ήταν 6%.
Η επιχειρηματικότητα των νέων είναι διαδεδομένη, αλλά προέρχεται κυρίως από τις περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης και όχι από πραγματικές ευκαιρίες που προσφέρει η ίδια η αγορά.
Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση έχει λάβει σημαντικά μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των νέων. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται μεταρρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης και την ενίσχυση της παροχής κατάρτισης, τη βελτίωση της ποιότητας και της συνάφειας της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, την ενίσχυση του οικοσυστήματος υποστήριξης νέων επιχειρηματιών, τη διεύρυνση της γονικής άδειας, την επέκταση της εισοδηματικής ενίσχυσης των οικογενειών, καθώς και τη δημιουργία των προϋποθέσεων αύξησης της προσφοράς οικονομικά προσιτών κατοικιών και κατοικιών κοινωνικής μίσθωσης.
