Η ανακύκλωση αποτελεί βασικό κρίκο της κυκλικής οικονομίας, καθώς επιτρέπει σε υλικά που διαφορετικά θα κατέληγαν στα απόβλητα να επιστρέψουν στην παραγωγή ως δευτερογενείς πρώτες ύλες. Για να συμβεί αυτό, όμως, μεσολαβεί μια σύνθετη διαδικασία διαλογής και επεξεργασίας. Πλαστικό, χαρτί, χαρτόνι και μέταλλα που συλλέγονται στους μπλε κάδους πρέπει να διαχωριστούν, να απομακρυνθούν τα ακατάλληλα υλικά και να προκύψουν όσο το δυνατόν καθαρότερα ρεύματα προς αξιοποίηση.
Η ποιότητα αυτής της διαδικασίας καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την πραγματική απόδοση της ανακύκλωσης. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EEA), η αποτελεσματική διαλογή είναι κρίσιμη για την ανάκτηση υλικών και την επιστροφή τους στην παραγωγή, ενώ όσα δεν μπορούν να αξιοποιηθούν καταλήγουν, ανάλογα με το σύστημα διαχείρισης, σε άλλες μορφές επεξεργασίας ή διάθεσης.
Το περιεχόμενο των μπλε κάδων μεταφέρεται αρχικά σε Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ). Τα υλικά φτάνουν εκεί αναμεμειγμένα: χαρτί, χαρτόνι, διαφορετικά είδη πλαστικών και μέταλλα, μαζί με αντικείμενα τα οποία έχουν απορριφθεί λανθασμένα στον μπλε κάδο. Οργανικά απόβλητα, υφάσματα, παιχνίδια, ηλεκτρικές συσκευές ή ακόμη και μπάζα πρέπει να απομακρυνθούν, καθώς μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στη γραμμή διαλογής και να υποβαθμίσουν την ποιότητα των ανακυκλώσιμων.
Ακολουθεί η μηχανική διαλογή. Περιστρεφόμενα τύμπανα και κόσκινα διαχωρίζουν τα υλικά ανάλογα με το μέγεθος και άλλα χαρακτηριστικά τους, ενώ στις πιο σύγχρονες γραμμές χρησιμοποιούνται οπτικοί αισθητήρες υπερύθρων για την αναγνώριση διαφορετικών τύπων πλαστικού.
Με αυτόν τον τρόπο, τα μπουκάλια από PET (Polyethylene Terephthalate – τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο), όπως οι συσκευασίες νερού και αναψυκτικών, μπορούν να διαχωριστούν από συσκευασίες HDPE (High - Density Polyethylene - πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας), υλικό που χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων σε δοχεία απορρυπαντικών και καθαριστικών. Τα υπόλοιπα πλαστικά διαχωρίζονται ανάλογα με το υλικό και τις δυνατότητες περαιτέρω επεξεργασίας τους.
Στα μέταλλα, οι μαγνήτες χρησιμοποιούνται για την απομάκρυνση των σιδηρούχων υλικών, ενώ οι διαχωριστές δινορευμάτων (eddy current separators) διαχωρίζουν το αλουμίνιο. Κουτάκια αναψυκτικών, κονσέρβες και άλλες μεταλλικές συσκευασίες ανακτώνται, συμπιέζονται και στη συνέχεια κατευθύνονται στις αντίστοιχες μονάδες επεξεργασίας.
Ανάλογη διαδικασία ακολουθείται για το χαρτί και το χαρτόνι. Μετά τον διαχωρισμό και τη συμπίεσή τους μεταφέρονται σε χαρτοβιομηχανίες, όπου χρησιμοποιούνται για την παραγωγή νέων προϊόντων. Τα πλαστικά που μπορούν να ανακυκλωθούν περνούν από πρόσθετα στάδια, όπως τεμαχισμός, πλύσιμο και απομάκρυνση ξένων υλικών, πριν μετατραπούν σε δευτερογενή πρώτη ύλη.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τη Eurostat, το 2023 ανακυκλώθηκαν περίπου 75 εκατ. τόνοι αποβλήτων συσκευασίας. Η αύξηση της ανάκτησης υλικών αποτελεί βασικό σκέλος της ευρωπαϊκής πολιτικής για την κυκλική οικονομία, καθώς περιορίζει τις ποσότητες αποβλήτων και μειώνει την ανάγκη χρησιμοποίησης πρωτογενών πρώτων υλών.
Το πρόβλημα των ακατάλληλων υλικών
Ένα σημαντικό μέρος της αποτελεσματικότητας της διαδικασίας εξαρτάται από το τι έχει προηγουμένως απορριφθεί στους κάδους. Η παρουσία ακατάλληλων υλικών και η επιμόλυνση των ανακυκλώσιμων αυξάνουν το υπόλειμμα που προκύπτει από τη διαλογή.
Χαρτί και χαρτόνι με υπολείμματα τροφών, συσκευασίες που περιέχουν υγρά ή σακούλες με οργανικά απόβλητα μπορούν να υποβαθμίσουν την ποιότητα των υλικών και να περιορίσουν τις δυνατότητες αξιοποίησής τους. Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό των ακατάλληλων αποβλήτων που φτάνει στα ΚΔΑΥ, τόσο περισσότερα υλικά πρέπει να απομακρυνθούν κατά τη διαλογή.
Το ζητούμενο για τις μονάδες είναι να παράγουν διακριτά και όσο το δυνατόν καθαρότερα ρεύματα χαρτιού, πλαστικών και μετάλλων που μπορούν να διοχετευθούν στην αγορά δευτερογενών πρώτων υλών. Για τον σκοπό αυτό συνδυάζονται μηχανικός διαχωρισμός, οπτικά συστήματα, μαγνήτες και ανθρώπινος έλεγχος.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, σημαντικό μέρος της συλλογής αποβλήτων συσκευασίας πραγματοποιείται μέσω του συστήματος μπλε κάδων της Ελληνικής Εταιρείας Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ). Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιεί η εταιρεία, το σύστημα καλύπτει το 99% του πληθυσμού και λειτουργεί σε συνεργασία με περισσότερους από 300 δήμους, με περίπου 175.000 μπλε κάδους, 544 οχήματα συλλογής και 31 Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών.
Πέρα από την έκταση του δικτύου συλλογής, το βασικό ζήτημα για την Ελλάδα είναι η ποσότητα και η ποιότητα των υλικών που ανακτώνται μετά τη διαλογή. Η παρουσία ακατάλληλων αποβλήτων στους μπλε κάδους αυξάνει τα υπολείμματα των ΚΔΑΥ, ενώ οι ευρωπαϊκοί στόχοι απαιτούν μεγαλύτερη χωριστή συλλογή και υψηλότερα ποσοστά πραγματικής ανακύκλωσης.
Το πλαίσιο γίνεται αυστηρότερο και με το νέο ευρωπαϊκό Κανονισμό για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας (PPWR). Ο Κανονισμός εφαρμόζεται γενικά από τις 12 Αυγούστου 2026, με σειρά επιμέρους υποχρεώσεων και στόχων να τίθενται σε εφαρμογή σταδιακά. Μεταξύ άλλων, προβλέπει νέες απαιτήσεις για την ανακυκλωσιμότητα των συσκευασιών, την περιεκτικότητα ορισμένων συσκευασιών σε ανακυκλωμένο υλικό και τη μείωση των αποβλήτων συσκευασίας.
Οι αλλαγές αυτές αυξάνουν τις απαιτήσεις και για το υλικό που προκύπτει από τα συστήματα συλλογής και διαλογής. Δεν αρκεί, δηλαδή, να αυξάνονται οι ποσότητες που συγκεντρώνονται στους κάδους. Το ζητούμενο είναι μεγαλύτερο μέρος τους να ανακτάται σε ποιότητα που επιτρέπει την επανένταξή του στην παραγωγή.
