Η εντός έδρας βράβευση της Φον Ντερ Λάιεν και η νέα Pax Europena που σχεδιάζεται

Η Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν παράλαβε σε ειδική εκδήλωση στο Άαχεν της Γερμανίας, δίπλα στις Βρυξέλλες, το φετινό βραβείο Καρλομάγνου, το οποίο αφορά στην προώθηση των ευρωπαϊκών αξιών. Κατ’ αρχάς μία προφανής παρατήρηση: Δεν είναι τουλάχιστον άβολο ένας θεσμός της ΕΕ να βραβεύει τον επικεφαλής ενός άλλου; Προφανώς και είναι. Χρειάζεται πρόσθετη πολιτική στήριξη από έναν ευρωπαϊκό θεσμό η Πρόεδρος της Επιτροπής; Πρακτικά όχι.

Είναι εκείνη που πράγματι εκπροσώπησε τον τελευταίο χρόνο τις ευρωπαϊκές αξίες ισχυρότερα από κάθε άλλον; Εδώ η απάντηση -με όποιο βαθμό υποκειμενικότητας στη σύγκριση με άλλες περιπτώσεις- είναι θετική, ναι το έπραξε. Μπορεί όμως να λειτουργήσει η βράβευση αυτή ως ακόμα ένα επιχείρημα για την ουσιαστική προσωπική πολιτική κυριαρχία της εντός της Ένωσης σήμερα; Η απάντηση είναι αρνητική.

Η Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, σε μεγάλο βαθμό δίκαια, έχει κληθεί να λάβει αποφάσεις που σε άλλες περιόδους θα απαιτούσαν εντονότερη ζύμωση εντός των θεσμών. Δεν παρενέβη πρακτικά τις εξουσίες της, καλώς με βάση το ευρωπαϊκό συμφέρον έτρεξε και τρέχει συχνά ταχύτερα του συνηθισμένου, ωστόσο αυτό το μοντέλο δεν μπορεί να είναι ούτε μόνιμο ούτε συστηματικό. Έστω κι αν τα διλλήματα που καλούμαστε να απαντήσουμε στο μέλλον είναι εξαιρετικά επείγοντα.

Η νέα Pax Europeana

Έχοντας αναφέρει τα παραπάνω, είναι χρήσιμο να καταγράψουμε τι συμπεριέλαβε η Πρόεδρος της Επιτροπής στην ομιλία της κατά την παραλαβή του βραβείου της αναφορικά με τις προτεραιότητες της Ένωσης, τις οποίες μάλιστα θα κληθεί σε λιγότερο από δύο μήνες να προτείνει και τον τρόπο που θα χρηματοδοτηθούν. Τουλάχιστον ως προς το ευρωπαϊκό του κομμάτι γιατί προφανώς υφίσταται και το εθνικό σε κάθε κράτος μέλος.

Der Karlspreis ist die größte Ehre meines Lebens.

Er ehrt auch all jene, die sich mit mir für ein stärkeres, geeinteres & unabhängiges Europa einsetzen.

Ich nehme diesen Preis auch in ihrem Namen an.
Ab morgen geht unsere Arbeit für dieses Europa weiter. https://t.co/sKmvadG6i7

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) May 29, 2025

Η Φον Ντερ Λάιεν μίλησε για μία νέα Pax Europeana η οποία καλείται και πάλι να εξασφαλίσει την ειρήνη στην Ευρώπη, όπως άλλωστε το πέτυχε μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Μόνο που αυτή τη φορά καλείται να το πράξει ως ισχυρή αμυντική δύναμη, όχι ως soft power όπως τη γνωρίζουμε έως σήμερα. Είναι ή πρέπει να είναι αυτό το ζητούμενο; Εν πολλοίς, ναι, αν κοιτάξει κανείς όσα συμβαίνουν στη γειτονιά μας. Ορισμένοι παρατηρητές επεσήμαναν βέβαια ότι στην ομιλία της η Φον Ντερ Λάιεν σταμάτησε να αναφέρεται σε «στρατηγική αυτονομία». Επεσήμανε ωστόσο κάτι σημαντικότερο. Την ώρα που εύλογα θεωρούμε νίκη μας στην ΕΕ την ατομική μας ελευθερία, η ίδια τόνισε: «Από καιρό οι λαοί της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης γνωρίζουν ότι η προσωπική ελευθερία είναι δυνατή μόνο όταν υπάρχει συλλογική ανεξαρτησία».

Οι πυλώνες της συλλογικής ανεξαρτησίας

Σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, οι παραπάνω παρατηρήσεις της Προέδρου της Επιτροπής είναι αποδεκτές στην συντριπτική πλειοψηφία των Ευρωπαίων. Το πώς θα φτάσουμε εκεί όμως δεν είναι ούτε μονοσήμαντο ούτε εύκολο. Η ίδια όρισε τέσσερις άξονες δράσης:

1. την εξασφάλιση της ειρήνης μέσω της αύξησης των αμυντικών δαπανών
2. την ενίσχυση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας για την τόνωση της ανάπτυξης
3. την επέκταση της ΕΕ την οποία χαρακτήρισε «ιστορική επανένωση»
4. την ανανέωση και ενίσχυση της δημοκρατίας για την προστασία των κρατών-μελών από εσωτερικές και εξωτερικές απειλές

Ας επιχειρήσουμε σε αντιστοίχιση μία πρώτη απλοϊκή ερμηνεία: Ο επόμενος κοινοτικός προϋπολογισμός -και αναπόφευκτα και οι εθνικοί- θα κατευθυνθούν σε αμυντικές δαπάνες. Τα κονδύλια θα κατευθύνονται αυστηρότερα προς την κάλυψη του κενού ανταγωνιστικότητας και αναπόφευκτα η κοινωνική συνοχή θα αποτελεί κυρίως εθνική υπόθεση. Η Ουκρανία αλλά και τα Δυτικά Βαλκάνια (ο Έντι Ράμα την παρακολουθούσε από το κοινό) έχουν θέση στην άμυνα της ΕΕ και εν τέλει και στην ίδια την Ένωση.

Ο Πούτιν ήταν και παραμένει εχθρός της Ευρώπης και έτσι θα θεωρείται την ώρα που η ασφάλεια της Ηπείρου θα περνά όλο και λιγότερο -και με μειωμένους βαθμούς εμπιστοσύνης- από την Ουάσιγκτον του Τραμπ κυρίως λόγω αδιαφορίας των ίδιων των ΗΠΑ.

Και η Ελλάδα;

Προφανώς και η θέση που καλείται να λάβει η Ελλάδα δεν μπορεί ούτε να καταγραφεί ούτε να αναλυθεί σε λίγες σειρές. Κατά την άποψή μας ούτε να καταστεί ζήτημα εθνικής πολιτικής αντιπαράθεσης (αλλά για αυτό δεν είμαστε καθόλου αισιόδοξοι). Είναι, πάντως, γεγονός ότι πολλά από τα δεδομένα που οδηγούσαν στη δράση (ή την επιλεκτική αδράνειας) της εξωτερικής μας πολιτικής άλλαξαν και συνεχίζουν ταχύτατα να αλλάζουν. Το ίδιο καλούμαστε να κάνουμε και εμείς. Αν και όπου πρέπει χωρίς καθυστέρηση και πέρα από κομματικές και προσωπικές ατζέντες.