Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη δύσκολη εξίσωση που καλούνται να λύσουν οι σύμμαχοι των ΗΠΑ, να διατηρήσουν την ενότητα της Συμμαχίας, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ μετατρέπει τις διμερείς ανταλλαγές σε βασικά εργαλεία άσκησης επιρροής. Πίσω από τις δηλώσεις περί «αγάπης» και «ενότητας», η σύνοδος αποκάλυψε βαθύτερες εντάσεις - από τη Γροιλανδία και το Ιράν έως την Ουκρανία και την επόμενη ημέρα της ευρωπαϊκής άμυνας.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έφυγε από την Άγκυρα παρουσιάζοντας μια εικόνα θριάμβου, ενώ ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε επιχείρησε να αξιοποιήσει τη συγκυρία για να εξασφαλίσει τη δέσμευση της Ουάσιγκτον σε μια νέα εποχή αυξημένων αμυντικών δαπανών.
Ωστόσο, η πραγματική εικόνα ήταν πιο σύνθετη, οι σύμμαχοι αναγνώρισαν τη σημασία της αμερικανικής ισχύος, αλλά ταυτόχρονα βρέθηκαν αντιμέτωποι με έναν πρόεδρο που φαίνεται να ανταποκρίνεται περισσότερο σε ηγέτες οι οποίοι ευθυγραμμίζονται με τα πολιτικά του ένστικτα παρά με τις παραδοσιακές ευρωπαϊκές ισορροπίες.
Μία σύνοδος γεμάτη ανατροπές
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία την Τετάρτη κινδύνευε να εκτροχιαστεί ακόμη και πριν ο Ντόναλντ Τραμπ και οι ομόλογοί του καθίσουν στο τραπέζι των συνομιλιών, αφού το βασικό χαρακτηριστικό της ήταν οι συνεχείς ανατροπές και εναλλαγές, που περιστρεφόταν γύρω από τις μεταβαλλόμενες διαθέσεις του απρόβλεπτου Αμερικανού προέδρου. Πάντως, στη διακήρυξή τους, οι ηγέτες δήλωσαν ότι η δέσμευσή τους στο Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ είναι απαραβίαστη. Τόνισαν ότι μια επίθεση εναντίον ενός μέλους είναι επίθεση εναντίον όλων.
Αυτό συνέβη παρά τη νέα έντονη κριτική του Τραμπ προς τους παλαιούς συμμάχους των ΗΠΑ, η οποία φάνηκε να θέτει υπό αμφισβήτηση τη δέσμευσή του στη συμμαχία. Τελικά, ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Υπήρχε πολλή αγάπη σε εκείνη την αίθουσα. Πολλή ενότητα». «Περάσαμε εξαιρετικά και πιστεύω ότι είχαμε μεγάλη επιτυχία».
Ωστόσο, οι πράξεις του δείχνουν ότι οι δικές του συμπάθειες στρέφονταν λιγότερο προς τα ευρωπαϊκά μέλη της Συμμαχίας και περισσότερο προς τους ηγέτες που ανταποκρίνονται στα πολιτικά του ένστικτα.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε προσπαθούσε διαρκώς να παρέμβει, επιδιώκοντας μάταια να επαναφέρει τη συζήτηση στο πακέτο αμυντικών συμβάσεων ύψους άνω των 50 δισ. δολαρίων, το οποίο είχε προετοιμάσει ώστε να εξασφαλίσει την υποστήριξη του Τραμπ.
Η δήλωσή του ότι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ «υποδέχθηκαν θερμά την ηγεσία του προέδρου Τραμπ», προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς είχε προηγηθεί η επιμονή του Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να αναλάβουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας. «Το μήνυμα από αυτή τη σύνοδο είναι απλό. Το ΝΑΤΟ λειτουργεί», δήλωσε στο τέλος ο Ρούτε.
Οι επιθέσεις στο Ιράν και ο πιθανός ρόλος του ΝΑΤΟ
Τις περισσότερες φορές, οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις διατάσσονται όταν ο πρόεδρος βρίσκεται κοντά στην Ουάσιγκτον.
Έτσι, η απόφαση του Τραμπ να εγκρίνει αντίποινα εναντίον του Ιράν λίγο μετά την αποχώρησή του από δείπνο των ηγετών του ΝΑΤΟ ήταν μια ασυνήθιστη κίνηση και ανέδειξε τη δυσαρέσκεια που αισθάνεται απέναντι στη συμμαχία.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει έντονα παράπονα ότι οι σύμμαχοι δεν τον βοήθησαν να διατηρήσει ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Ρούτε, πάντως, αρνήθηκε να αποκλείσει έναν μελλοντικό ρόλο του ΝΑΤΟ στον πόλεμο, εξέλιξη θα μπορούσε πιθανότατα να ικανοποιήσει τον Τραμπ.
Το ΝΑΤΟ παρουσιάζεται παραδοσιακά ως αμυντική συμμαχία που επικεντρώνεται στην προστασία της διατλαντικής περιοχής. Η τελευταία μεγάλη επέμβασή του εκτός αυτής, στο Αφγανιστάν, ολοκληρώθηκε χαοτικά, και αρκετοί σύμμαχοι εμφανίζονται απρόθυμοι να εμπλακούν σε έναν ακόμη πόλεμο.
Ας τους δώσουμε τα Patriot - και ίσως τα F-35
Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα παραχωρήσουν άδεια για την παραγωγή των αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot στο εξωτερικό, ώστε η Ουκρανία να μπορεί να αντιμετωπίσει τις ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντική επιτυχία για την Ουκρανία, η οποία χρειάζεται επειγόντως αυτή την τεχνολογία στον πόλεμο που βρίσκεται ήδη στον πέμπτο χρόνο.
Τα συστήματα Patriot είναι ακριβά, έχουν μεγάλη ζήτηση και απαιτούν μεγάλο χρόνο παραγωγής. Ο Ζελένσκι ζητούσε εδώ και χρόνια περισσότερα συστήματα, ενώ πρόσφατα είχε ζητήσει άδεια ώστε η Ουκρανία να μπορεί να τα κατασκευάζει η ίδια και ταχύτερα.
Σε μια θετική εξέλιξη για τον οικοδεσπότη της συνόδου, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να άρουν τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας, ανοίγοντας τον δρόμο για πιθανή πώληση μαχητικών αεροσκαφών F-35 στη χώρα, παρά τις αντιρρήσεις του Ισραήλ. «Δεν έχω αποφασίσει πλήρως ακόμη», δήλωσε ο Τραμπ.
Η Άγκυρα είχε αγοράσει ρωσικά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας το 2019 και ως αποτέλεσμα απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35.
Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος έχει αναπτύξει στενή σχέση με τον Τραμπ, έδειξε τον αντίχειρά του προς τα πάνω όταν ο μεταφραστής τού μετέφερε την είδηση.
Θετικές εξελίξεις για την Ουκρανία
Πέρα από την ανακοίνωση για τα Patriot, ο Τραμπ υιοθέτησε πιο ήπιο τόνο απέναντι στον Ζελένσκι και επαίνεσε την προθυμία του Ουκρανού προέδρου να επιδιώξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Ζελένσκι έχει «κάνει καταπληκτική δουλειά» και ότι ήταν «πολύ αποτελεσματικός» στον πόλεμο.
Παράλληλα, οι ηγέτες του ΝΑΤΟ συμφώνησαν σε πακέτο στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία ύψους 70 δισ. ευρώ για το τρέχον έτος και το 2027.
Το ποσό περιλαμβάνει 30 δισ. ευρώ ετησίως από πρόγραμμα δανείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ουκρανία και 40 δισ. ευρώ από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ουσιαστικά σταματήσει τη χρηματοδότηση των ΗΠΑ προς την Ουκρανία και η Ουάσιγκτον δεν θα συμμετάσχει σε αυτό το πακέτο.
Διπλωμάτες του ΝΑΤΟ αναφέρουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των 40 δισ. ευρώ για το 2026 έχει ήδη συγκεντρωθεί.
Αμυντικές συμφωνίες και ισχυρότερη Ευρώπη
Η συνάντηση χαρακτηρίστηκε από την έντονη προσπάθεια του Ρούτε να παρουσιάσει στον Τραμπ τα οφέλη από την αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Ο πρώην πρωθυπουργός της Ολλανδίας εκτίμησε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ και ο Καναδάς θα δαπανήσουν σχεδόν 300 δισ. δολάρια επιπλέον για την άμυνα φέτος και πέρυσι.
Σε ειδική εκδήλωση για την αμυντική βιομηχανία, ο Ρούτε αναφέρθηκε στα «δεκάδες δισεκατομμύρια» δολάρια που επενδύονται σε συμβόλαια όπλων και στρατιωτικού εξοπλισμού.
«Θα έλεγα ότι χωρίς εσένα σε αυτή την καρέκλα, αυτό δεν θα είχε συμβεί», είπε ο Ρούτε στον Τραμπ σε ιδιωτική συνομιλία λίγο πριν αρχίσει η σύνοδος. «Πάρε τη νίκη. Είναι εκεί». Ο Τραμπ φαίνεται ότι το έκανε.
Αβεβαιότητα για την επόμενη σύνοδο του ΝΑΤΟ
Η Αλβανία έμεινε να αναρωτιέται πότε και ίσως ακόμη και αν θα φιλοξενήσει την επόμενη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ.
Η βαλκανική χώρα επρόκειτο να φιλοξενήσει τη σύνοδο το 2027, όμως αντί να αναφερθούν σε αυτή την ημερομηνία, όπως γίνεται συνήθως, οι ηγέτες περιορίστηκαν στη φράση: «Ανυπομονούμε για την επόμενη συνάντησή μας».
Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα, πρώην επαγγελματίας καλαθοσφαιριστής, είναι γενικά δημοφιλής μεταξύ των ηγετών του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ορισμένοι σύμμαχοι έχουν αρχίσει να αμφιβάλλουν για την επιλογή της Αλβανίας λόγω των χαμηλών αμυντικών δαπανών της χώρας.
Άλλοι επιθυμούν να αποφύγουν μια ακόμη πιθανώς διχαστική συνάντηση με τον Τραμπ.
Ο Ρούτε δήλωσε ότι η Αλβανία θα είναι ο τόπος διεξαγωγής της συνόδου, «αλλά φυσικά πρέπει ακόμη να αποφασίσουμε την ακριβή ημερομηνία».
